«Թե՛ հասարակական, թե՛ կառավարության շրջանակներում կոռուպցիայի դեմ պայքարի կոնսենսուսային պատկերացում չկա»

Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը պետք է դեռ անցած տարի ձևավորված լիներ, որովհետև «Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողով ստեղծելու մասին» օրենքն այդպես էր նախատեսում: Ուղղակի հեղափոխությունից հետո այդ գործընթացը չիրականացվեց, և փաստացի մենք ունեցանք իրավիճակ, երբ այդ մարմինը դեռ ձևավորված չէ: Մեզ հետ զրույցում նման տեսակետ հայտնեց հակակոռուպցիոն փորձագետ Մարատ Ատովմյանը: Խոսելով չստեղծված մարմնի ու դրա հետևանքով առաջացած խնդիրների մասին՝ փորձագետը նաև հավելում է. «Թեև որոշակի քայլեր արվել էին, բայց գործընթացը, այդուհանդերձ, կիսատ մնաց: Այս իրավիճակից ելնելով, փաստորեն, ինստիտուցիոնալ բացեր են առաջացել: Մասնավորապես, մարմինը պետք է ստեղծվեր, իսկ Բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց էթիկայի հանձնաժողովը՝ լուծարվեր: Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը պետք է զբաղվեր բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց հայտարարագրերով»:

Նշենք, որ կառավարությունն առաջարկել է երկարաձգել նաև կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողով ստեղծելու որոշումը, որ 2020 թ. հունվարի 1-ից հայտարարագրման նոր մեխանիզմ ներդրվի։ Առհասարակ, նշված խնդիրն ու հանձնաժողովի ստեղծման երկարաձգումը որքանո՞վ է տեղավորվում կոռուպցիայի դեմ պայքարի տրամաբանության մեջ:

Մարատ Ատովմյանը հարցին ավելի գլոբալ տեսանկյունից է մոտենում. «Խնդիրն այն է, որ մեզ մոտ դեռ չկա հստակ ու վերջնական ձևավորված մոտեցում, թե ինչ ինստիտուցիոնալ համակարգ ենք մենք ունենալու, կամ պետք է ունենանք կոռուպցիայի դեմ պայքարում: Թե՛ հասարակական, թե՛ կառավարության շրջանակներում կոնսենսուսային ինչ-որ պատկերացում չկա: Չկա պատկերացում, թե, վերջիվերջո, մենք ի՞նչ ինստիտուցիոնալ համակարգ ենք ուզում ունենալ, որը պետք է մեզ կոռուպցիայի դեմ արդյունավետ պայքարի համար»:

Թվարկելով դեռ նախորդ կառավարության ժամանակ քննարկված մոդելները՝ Մարատ Ատովմյանը շեշտեց, որ, իր կարծիքով, լավագույն տարբերակը ունիվերսալ մարմին ունենալն է: Նրա խոսքով, եթե տարբեր մարմիններ առնչվեն կոռուպցիայի դեմ պայքարին, չի բացառվում, որ մի մարմինն իր բացթողումը գցի մյուսի վրա. «Մեր պրակտիկան ցույց է տալիս, որ մեր հանրային կառավարումը զարգացած չէ: Օրինակ, կա վերահսկիչ պալատի և իրավապահ մարմինների օրինակը. վերահսկիչ պալատը բացահայտումներ էր անում, նյութերն ուղարկում էր դատախազություն, դատախազությունը՝ ոստիկանություն, վերջում էլ ասում էին՝ հանցակազմի բացակայության պաշտճառով գործը չի հարուցվել: Վերահսկիչ պալատին ասում էին՝ գործն ի՞նչ եղավ, ասում էր իրավապահներն են զբաղվում: Իրավապահներն էլ ասում էին՝ հանցակազմ չեն գտել»:

Նա շեշտեց, որ իր մտավախությունը հենց նշվածն է. «Պետք է քննարկվեն մոտեցումները, և ձևավորվի ինչ-որ մի մոդել, որ պրակտիկայում այդպիսի խնդիրներ չունենանք»:

Անդրադառնալով կոռուպցիայի դեմ պայքարի դինամիկային ու այն հայտարարություններին, թե «Հայաստանում այլևս կոռուպցիա չկա», Մ. Ատովմյանը նշեց. 

«Որոշ պետություններ, որոնց թվում են Հոնկոնգը, Սինգապուրը, Հարավային Կորեան, մեծ հաջողությունների են հասել հակակոռուպցիոն պայքարում: Բայց անգամ այդ դեպքում իրենք չեն վերացրել հակակոռուպցիոն մարմինները, պահպանել են ինստիտուցիոնալ համակարգը և չեն ասել, որ այլևս կոռուպցիա չունեն: Իշխանությունները փոխվում են: Եթե անգամ որևէ իշխանության պարագայում այդ պահի դրությամբ որևէ երկրում կոռուպցիա չկա, դա չի նշանակում, որ նոր իշխանափոխությունից հետո կոռուպցիա չի լինի: Ինստիտուցիոնալ համակարգերի կարևորությունը հենց այն է, որ ձևավորվի այնպիսի մի համակարգ, որ անկախ անձերից, քաղաքական ուժից, որն այդ պահին երկիրը ղեկավարում է, կոռուպցիա չլինի: Պետք է այնպիսի արդյունավետ պայքար լինի, որ անգամ եթե նոր կառավարություն էլ գա և ցանկանա վերակենդանացնել կոռուպցիան, դա իր համար անհնար լինի: Իսկ մենք դեռ քննարկումների փուլում ենք: Մենք չունենք հակակոռուպցիոն վերջնական ու հստակ ինստիտուցիոնալ համակարգ»:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ