Հա­մաշ­խար­հա­յին բան­կի «սա­ռը ցնցու­ղը»

Համաշխարհային բանկը հրապարակել է «Փոփոխելու հզոր մանդատ՝ գլոբալ տնտեսական աճի դանդաղման պայմաններում. 2019թ., ձմեռ» տնտեսական զեկույցը: Զեկույցում կանխատեսվում է, որ այս տարի Հայաստանի Հանրապետության ՀՆԱ-ի աճի տեմպը կնվազի՝ կազմելով 4,3 տոկոս:

«2019 թ. համաշխարհային և տարածաշրջանային աճի կանխատեսվող ավելի ցածր մակարդակը կարող է բացասաբար անդրադառնալ Հայաստանից ապրանքների և ծառայությունների արտահանման վրա»,- ասվում է զեկույցում:

Ուշագրավ է, որ զեկույցը շատ ավելի հոռետեսական կանխատեսումների տեղիք է տալիս, որովհետև դրանում խոսվում է նույնիսկ համեստ կանխատեսման ռիսկերի մասին: «Արտաքին միջավայրում առաջացող համաշխարհային առևտրային և քաղաքական լարվածությունների պատճառով Հայաստանի հիմնական առևտրային գործընկեր հանդիսացող երկրներում կարող են առաջանալ կամ խորանալ տնտեսական անկումները: Ներքին ճակատում Հայաստանի տնտեսության բարեփոխումը կպահանջի հաստատակամ ջանքեր բազմաթիվ ուղղություններով, որոնք կարող են հանդիպել անձնական շահերի կամ ընկալվող բարձր ծախսերի հետ կապված դիմադրությանը: Միևնույն ժամանակ, առանց նման հաստատակամ բարեփոխումների հնարավոր չէ հասնել շոշափելի արդյունքների աշխատատեղերի ստեղծման, աշխատավարձերի բարձրացման, սոցիալական խնդիրների ավելի հաջող լուծման և ներդրումներ ներգրավելու համար գործարար միջավայրի բարելավման հարցերում: Նշված արդյունքների ձախողումը կարող է կրկին բորբոքել սոցիալական և քաղաքական լարվածությունը և տնտեսական անորոշության պատճառ դառնալ»,- ասված է զեկույցում:

ՀԲ-ի զեկույցն, իհարկե, չի կարելի «հալած յուղի» տեղ ընդունել, միևնույն ժամանակ՝ փորձը ցույց է տալիս, որ Հայաստանի տնտեսության զարգացման, հեռանկարների մասին ավելի իրատեսական են լինում միջազգային փորձագիտական կենտրոնների, քան՝ Հայաստանի կառավարության կանխատեսումները, որոնք, որպես կանոն, հաճախ կառուցվում են ցանկությունների, կարգախոսների, պոպուլիստական խոստումների հիման վրա։

ՀԲ-ի զեկույցն ուշագրավ է հատկապես երկու հարթության վրա։ Այն՝ նույնիսկ ոչ որակական վերլուծության մակարդակում, հակադրության մեջ է մտնում Նիկոլ Փաշինյանի հռչակած տնտեսական հեղափոխության թեզի հետ։ Առհասարակ, տնտեսական հեղափոխությունը տարողունակ հասկացություն է ու հասարակության մեծ մասի համար տակավին անհայտ է, թե այդ գեղեցիկ կարգախոսի տակ կոնկրետ ինչ միջոցառումներ է նախատեսում կառավարությունը։ Դրանց պատասխանները չեն տալիս ո՛չ 2019 թ. տարեկան բյուջեն, ո՛չ էլ, առավել ևս, կառավարության հնգամյա ծրագիրը։ Ավելին՝ այս երկու փաստաթղթերը բավականին համեստ, ոչ հավակնոտ նշաձողեր են սահմանում։ Սկզբունքորեն դժվար, գրեթե անհնար է խոսել տնտեսական հեղափոխության մասին, երբ նույնն է մնացել Հայաստանի տնտեսության կառուցվածքը ու, ամենակարևորը, այն դիվերսիֆիկացված չէ, ինչի հետևանքով մեծապես կախված է արտաքին գործոններից, ավելի ստույգ՝ այն միտումներից, որոնք նկատվում են Ռուսաստանի տնտեսության մեջ։

Իհարկե, չենք ուզում պնդումներ անել, որ տնտեսական հեղափոխության թեզն առավելապես քաղաքական պոպուլիզմի դրսևորում է, սակայն կառավարության ծրագրերն ու գործնական քաղաքականությունն առայժմ լավատեսության հիմքեր չեն ստեղծում։ Օրինակ՝ Հարկային օրենսգրքի բարեփոխումների նախագիծն առայժմ հարուցել է հասարակության տարբեր խմբերի դժգոհությունը, տեսանելի են այն ռիսկերը, որոնք առաջանալու են փոքր ու միջին բիզնեսի համար։ Ուշագրավ է, որ բարեփոխումների այս նախագծի շուրջ ոչ միայն հանրային ու քաղաքական լայն համաձայնություններ չկան, այլև բացակայում է կոնսենսուսը նույնիսկ իշխանության ներսում։ Երեկ խորհրդարանական մեծամասնության ներկայացուցիչներից մեկն ասել էր, որ ՀՕ բարեփոխումների նախագծի շուրջ առայժմ շարունակվում են «պատերազմները» կառավարության ու «Իմ քայլը» դաշինքի միջև։ Ավելորդ չէ հիշել, որ կառավարության վերջին նիստերից մեկում հարկային ռեֆորմի շուրջ թեժ բանավեճ ծավալվեց անգամ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ու առողջապահության նախարար Արսեն Թորոսյանի միջև։

Այս ֆոնին երկրում աճում են հանրային դժգոհությունները, ինչը դրսևորվում է լոկալ ակցիաների ձևով, իսկ սոցիալական մի շարք խմբեր սպառնում են հանդես գալ պայքարի ավելի արմատական եղանակներով՝ ակնարկելով, որ երկրում կրկին ճանապարհներ կփակվեն։ ՀԲ-ն նույնպես կանխատեսում է «սոցիալական և քաղաքական լարվածություն», եթե կառավարությունը ձախողի տնտեսական քաղաքականությունը։

«Հայաստանում հասունացող դժգոհության ալիք չկա, և ես սա ասում եմ որպես արձանագրում, և մենք առաջիկա հինգ տարիներին կտեսնենք՝ Հայաստանում հասունացող դժգոհության ալիք կա՞, թե՞ չկա», - վերջին ասուլիսում հայտարարել էր վարչապետը։ Իհարկե, շատ կուզենայինք, որ վարչապետի լավատեսությունը հիմնված լիներ կոնկրետ փաստերի, կառավարության ծրագրերի, արդյունավետ քաղաքականության վրա, սակայն այնպիսի տպավորություն է, որ Նիկոլ Փաշինյանին ճիշտ չեն զեկուցում այն իրավիճակը, որում հայտնվել է երկիրը։ Հեղափոխությունը սահմանել էր շատ բարձր նշաձողեր, սակայն հասարակությունը հոգնել է տեսարաններից, տեղերում նոր կադրերի ապաշնորհ կառավարումից ու կոնկրետ արդյունքներ է սպասում, որոնք կարող են բարելավել իր կենսամակարդակը։ Առայժմ շոշափելի տեղաշարժեր չկան, ինչն օբյեկտիվորեն հարուցում է սոցիալական տարբեր խմբերի դժգոհությունը։ Այն առայժմ լոկալ կամ լատենտ բնույթ ունի, սակայն ոչ մի երաշխիք չկա, որ առաջիկա ամիսներին չի հանգեցնելու քաղաքական կամ սոցիալական ճգնաժամի։

ՍՈՒՐԵՆ ՍՈՒՐԵՆՅԱՆՑ