Ժողովրդավարության անշրջելիություն՝«ֆյուրերական» համակարգով
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՆախօրեին Նիկոլ Փաշինյանը խորհրդարանում նշել է, որ ժողովրդավարության հաստատումը իրենց կարևոր հաջողություններից է, երբ որևէ դիսկուրս չեղավ ընտրությունների արդար լինելու մասին: Նիկոլ Փաշինյանը ասել է, որ 2018-ին ԵՄ-ից ապաստան խնդրող քաղաքացիների թիվը երեք անգամ կրճատվել է, ինչը ևս կարևոր է:
Վարչապետը հետևողականորեն փորձում է կարծիք ձևավորել, որ հեղափոխության շնորհիվ Հայաստանում ժողովրդավարությունը դարձել է անշրջելի՝ վկայակոչելով ընտրությունների որակը։ Դրանց լեգիտիմությունը որևէ մեկը կասկածի տակ չի առնում, սակայն ամբողջ խնդիրն այն է, որ հեղափոխությունից հետո առաջին ընտրությունները երբեք չեն կարող չափանիշ լինել՝ ժողովրդավարության անշրջելիության մասին դատողություններ անելու համար։ Հեղափոխական էյֆորիան կանխորոշում է առաջին ընտրությունների թե՛ օրինականությունը և թե՛ արդյունքը. խնդիրներ առաջանում են տարիներ (երբեմն ամիսներ) անց, երբ արդեն ո՛չ հեղափոխական էյֆորիա է լինում և ո՛չ էլ՝ իշխանության բարձր վարկանիշ։ Այ, եթե հաջորդ ընտրություններում Նիկոլ Փաշինյանի թիմը պարտության դեպքում իշխանությունը հանձնելու քաջություն ունենա ու չդիմի վարչական ռեսուրսի օգտագործման գայթակղությանը, ապա այդ դեպքում կարող ենք խոսել ժողովրդավարության առաջընթացի մասին։ Հասարակությունը տարիներ շարունակ բողոքել է առավելապես այն հանգամանքից, որ իշխանություն փոխելու սահմանադրական իրավունքից զրկված է։ Իհարկե, հրապարակային հայտարարությունների մակարդակում Նիկոլ Փաշինյանն ու նրա թիմակիցները խոստանում են՝ անմիջապես հեռանալ իշխանությունից, եթե նման ցանկություն հայտնի հասարակությունը։ Սակայն քաղաքականությունը հիմնվում է ոչ այնքան զգացմունքային հայտարարությունների ու խոստումների, որքան՝ ինստիտուցիոնալ գործիքների վրա, որոնք էլ, ըստ էության, պետք է երաշխավորեն ժողովրդավարության անշրջելիությունը։ Ի վերջո, անցած երեք տասնամյակում մենք տեսել ենք բազմաթիվ դրժված խոստումներ։
Ժամանակին Նիկոլ Փաշինյանը կառավարման այսօրվա մոդելի հետևողական քննադատներից մեկն էր, որովհետև ակնհայտ էր, որ Հայաստանը դե յուր է անցում կատարել խորհրդարանական համակարգին՝ իրականում պահպանելով մեկ անձի գրեթե անսահմանափակ իշխանությունը, որին պայմանականորեն կարող ենք տալ սուպերվարչապետական կամ նույնիսկ՝ «ֆյուրերական» համակարգ անունը։ Պարզ է՝ այդ համակարգը ստեղծվում էր Սերժ Սարգսյանի համար, որը չէր պատրաստվում հրաժարվել անգամ ավտորիտար իշխանության խորհրդանշական դրսևորումներից, օրինակ՝ Բաղրամյան 26-ի նստավայրից։
Հեղափոխության արդյունքների կապիտալիզացիայի մեկնարկը պետք է տրվեր հենց սուպերվարչապետական համակարգի չեղարկումով. դա կլիներ լակմուսի թուղթ, որ Փաշինյանի թիմը իրապես անշրջելի է դարձնում ժողովրդավարությունը ինստիտուցիոնալ մակարդակում։
Նիկոլ Փաշինյանի թիմը պատրաստվում է փոխել կառավարության կառուցվածքը, ու նոր նախագիծն արդեն պատրաստ է, սակայն սուպերվարչապետական կամ «ֆյուրերական» համակարգի վերացման մասին խոսք անգամ չկա. վարչապետին շարունակելու են ենթակա մնալ ոչ միայն ԱԱԾ-ն, Ոստիկանությունը, ՊԵԿ-ը, այլ նաև խորհրդարանի վերահսկողությունից դուրս են դրվում Սփյուռքի ու հայրենադարձության խնդիրները։
Եթե Նիկոլ Փաշինյանն այսքան շուտ հարմարվել է Սերժ Սարգսյանի հագով կարված «կոստյումին», ապա չկա որևէ երաշխիք, որ վաղը հեղափոխության թիմը չի օգտվելու նաև նախկին համակարգին հարազատ այլ արտոնություններից։ Սակայն, եթե նույնիսկ ընդունենք, որ Նիկոլ Փաշինյանն ու նրա թիմը համոզմունքով դեմոկրատներ են, ապա չի կարելի ժողովրդավարության ճակատագիրը պայմանավորել մեկ անձի կամ իշխանության գործոնով։ Այլ խոսքով՝ եթե ժողովրդավարության անշրջելիությունը չի երաշխավորվում ինստիտուցիոնալ բարեփոխումներով ու գործիքներով, չկա որևէ երաշխիք, որ հաջորդ իշխանությունն ամեն ինչ չի վերադարձնի «ի շրջանս յուր»։
Մյուս կողմից՝ անհնար է իրականություն դարձնել տնտեսական հեղափոխությունը կամ ապահովել մեծածավալ ներդրումներ, եթե չունենք բալանսավորված իշխանություն։ Սա ակնհայտ աքսիոմ է, որովհետև ինչպես դեմոկրատիան, այնպես էլ ներդրումները չեն կարող ապահովված լինել մեկ մարդու բարի ցանկություններով։
Ի վերջո, Հայաստանում այսօր առկա են ավտորիտար կառավարմանը վերադառնալու ռիսկերը։ Ամբողջ իշխանությունը կառուցված է մեկ մարդու վարկանիշի ու խարիզմայի վրա, կառավարությունը դժվար է թիմ համարել՝ քաղաքական ու պրոֆեսիոնալ հատկանիշների բացակայության հետևանքով, խորհրդարանը ոչ թե վերահսկում է կառավարությոյանը, այլ վերահսկվում է վերջինիս կողմից։ Եթե փաստացի այս իրավիճակն ամրապնդում ենք սուպերվաչապետության ինստիտուցիոնալ կառույցով, ապա գործ ենք ունենում ոչ թե ժողովրդավարության անշրջելիության, այլ ավտորիտարիզմի նոր դրսևորման հետ, եթե նույնիսկ այն հեղափոխական կոչենք։
ՍՈՒՐԵՆ ՍՈՒՐԵՆՅԱՆՑ
Պետք է պայքարենք կիբերհանցագործությունների դեմ․ Հրայր Կամենդատյան.
Դավթաշենի կամրջի տակ հայտնաբերվել է 22-ամյա տղայի մարմին
Մեկ անձի կողմից ջեռուցման վրա ծախսվող գումարը Հայաստանում կախված է մի քանի առանցքային գործոններից. Հրայր Կամենդատյան
«Ոչ Արևմտյան Ադրբեջանին» շարժումը ռեզոլյուցիա է ստորագրել. քաղաքական ուժերին բանաձեւ են առաջարկում
Մեր էշ խելքը, որ արել ենք․ 600 մլն դրամ ենք հատկացրել մանկապարտեզի համար, վա՞տ ենք արել, չի զգացվում, որ ուրախ եք․ Փաշինյանը՝ Մարալիկում (տեսանյութ)
Սպերցյանը նշել է հավաքականի գլխավոր բացը
Այսօր Իրանը լուրջ hարված կստանա
Վարդան Ջհանյանը ղազախ գործընկերներին հրավիրել է մասնակցելու ամենամյա Armenian Mining Forum-ին
Իշխանությունը ստում է. Հրայր Կամենդատյան
Պետք է ունենանք ազգային պետական շահը պաշտպանող թեկնածու․ Աննա Կոստանյան
Իրանի նախագահի ուղերձը նշանակում է՝ թույլ մի տվեք ԱՄՆ-ին օգտագործել ձեր տարածքը, և Իրանը չի հшրվածի ձեզ․ Վարդան Ոսկանյան
Սադրա՞նք, թե՞ իրականություն. Բաքուն սրել է ատամները
Իշխանությունը երբ հրաժարական տա, բանտ են ընկնելու, ամենադաժան պատիժն են ստանալու. Արշակ Կարապետյան
«Երեք աղջիկ ունեք, մեկին չեք առաջարկի՞ տղայիս»․ քաղաքացին՝ Նիկոլ Փաշինյանին (տեսանյութ)
Չեխիայի Հանրապետությունում հարևանները արդեն կիսում են էլեկտրաէներգիան և խնայում
«Քաղպայմանագիրը» շարունակելու է զտումները ընտրական ցուցակում
Ուրախ ավտոբուս. Փաշինյանն ու թիմը «տժժում» են
Էս դու իմ էջին վաբշե չես հետևո՞ւմ. Փաշինյան
Գազամատակարարման վթարային դադարեցում
Ջուր չի լինի մի քանի ժամ
Սադրանք «մոլոտովի կոկտեյլով»
Երեխաների սիրելի պլաստիլինը. ինչպե՞ս և ո՞ւմ կողմից է այն առաջին անգամ ստեղծվել. «Փաստ»
Մտահոգիչ միտումներ. Ամերիկյան հարցումների «մութ կողմը»
Ինչ-որ մի շատ լավ տեղեկացված աղբյուր ինձ հուշում է, որ այս պահին իրական թվերը հետևյալն են. Արման Աբովյան
TRIPP. վստահության ճգնաժամ և անորոշ հեռանկարներ. Սուրեն Սուրենյանց
Ծնողները ստիպված են լինելու ամեն օր երեխաներին այլ համայնքի դպրոց տանել․ Մենուա Սողոմոնյան
ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (7 ՄԱՐՏԻ). Հեռախոսի գյուտի արտոնագրումը, տիեզերագնացների առաջին խումբը. «Փաստ»
Ադրբեջանը Հայաստանին ներքաշո՞ւմ է Իրանի դեմ պատերազմ
Այն մասին, թե ինչ բարիկադ է առաջացել այս ընտրությունների ընթացքում, և նրա որ կողմում ենք գտնվում մենք. Ավետիք Չալաբյան
Ինչպիսի՞ եղանակ է սպասվում հանրապետությունում
Մեր զինված ուժերը վրեժ կլուծեն ռազմական գործողությունների ընթացքում զոհված յուրաքանչյուր իրանցու համար․ Արաղչի
Ինչպե՞ս կարող է իրանական ճգնաժամը ազդել Հայաստանի վրա. «Փաստ»
Վիետնամում այս պահին գտնվում է ՀՀ 12 քաղաքացի. դեսպանություն
Դպրոց փակելը հարված է գյուղի ապագային․ Լիլիթ Արզումանյան
Դիլիջանի և Սպիտակի ոլորանները բաց են բոլոր տեսակի տրանսպորտային միջոցների համար
Պահանջում ենք բարձրացնել թոշակները 50 տոկոսով. Հրայր Կամենդատյան
Իրանում երկրաշարժ է տեղի ունեցել
Նպատակ ունեն սերմանել զանգվածային անտարբերություն. «Փաստ»
Կթույլատրե՞ն իրական մրցակցություն․ Նարեկ Կարապետյանը վստահ է՝ հիմնական ընդդիմությանը չեն կարող արգելել մասնակցել ընտրություններին
Թթուջուր-Նավուր ավտոճանապարհը փակ է բոլոր տեսակի տրանսպորտային միջոցների համար
Հաջորդ վարչապետ Սամվել Կարապետյանի բնակարանային հեղափոխությունը մեկնարկում է. Նարեկ Կարապետյան
Կատարում ՀՀ դեսպանության հետ կապ է հաստատել այդ տարածքում տարանցիկ գտնվող ՀՀ 41 քաղաքացի․ ԱԳՆ
«Այս ծանր օրերում ինձ ուժ տվողը թոռնիկներս դարձան». կրտսեր սերժանտ Սամվել Մելքումյանը վիրավորվել է սեպտեմբերի 30-ին Ջրականում, անմահացել՝ հիվանդանոցում՝ 2,5 ամսվա պայքարից հետո. «Փաստ»
Ուժի քաղաքականության վերադարձի վտանգն ու աշխարհակարգային տրամաբանության վերափոխումը. «Փաստ»
Թուրքիայում սկսվել է հակաադրբեջանական յուրահատուկ ալիք․ Վարուժան Գեղամյան
Գյուղացին պետք է վաճառի իր բերքը հենց գյուղում․ «Ուժեղ Հայաստան»-ը առաջարկում է ստեղծել մթերման կայանների համազգային ցանց
ԱՄՆ-ն կսկսի Պարսից ծոցում նավերի ապահովագրման ծրագիր
Հատվածական որոշումներն ու քայլերը ոչինչ չեն փոխում. «Փաստ»
ԵԽ նախագահ Անտոնիո Կոշտան մարտի 11-ին կայցելի Բաքու
Ջեյհուն Բայրամովը մեկնում է Թուրքիա
