Բո­լոր առում­նե­րով Թե­ղու­տում հան­քա­վայր շա­հա­գոր­ծելն ան­թույ­լատ­րե­լի է

Օրերս վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ԱԺ-ում  անդրադարձավ նաև արդյունաբերական արտադրանքի ծավալին և այդ համատեքստում՝ Թեղուտի հանքին, որը, նրա խոսքերով, ապահովում էր մեր արդյունաբերական աճի մի հսկայական տոկոսը, սակայն արդեն երկար ժամանակ է չի աշխատում: «Շատ ակտիվ աշխատանք է տեղի ունենում Թեղուտի հետ կապված, և այն մարդիկ, ովքեր ներգրավված են պրոցեսի մեջ՝ մեզ հավաստիացնում են, որ շուտով այդ ոլորտում կունենանք հաջողություն, այսինքն՝ այն կվերաբացվի»:

Հայկական բնապահպանական ճակատի անդամ Լևոն Գալստյանն այս հայտարարության հետ կապված «Փաստի» հետ զրույցում հարց բարձրացրեց՝ արդյո՞ք հանրությունը տեղյակ է, թե ինչ գործողություններ են արվել հանքի վերաբացման համար:

«Եթե ինչ-որ մեկը տեղյակ է, փոխանցեն, մենք էլ ծանոթանանք այդ փաստաթղթերին: Եթե տեղյակ չի, 3-4 հոգի են էլի որոշել կամ էլ այդ փաստաթղթերն ուղղակի չկան, ապա նման որոշում կայացնելը հղի է նույն վտանգներով ու խնդիրներով, ինչն արդեն տեղի է ունեցել Թեղուտի հանքավայրում», - ասում է Լևոն Գալստյանը՝ նշելով, որ հանքավայրը փակելուց հետո «Վալլեքս» ընկերությունը հայտարարություն տարածեց, որ պետք է միջազգային խմբեր ներգրավվեն և ուսումնասիրեն խնդիրները, բացահայտեն դրանք:

«Հանրությունից որևէ մեկը տեսե՞լ է այդ փաստաթղթերը, հետազոտություններ արվե՞լ են, թե՞ ոչ, եթե արվել են, որտե՞ղ են քննարկվել, ո՞ւմ կողմից, ո՞վ է դրանք գնահատել, հիմնավորվածությունն ուսումնասիրել: Իմ հարցերը սրանք են: Չգիտեմ, գուցե կա, բայց ես չգիտեմ մեկին, որ տեսել է կամ տեղյակ է դրանից»: 

Լևոն Գալստյանը հիշեցնում է՝ իր դիրքորոշումը միանշանակ է՝ Թեղուտի հանքավայրը չպետք է շահագործվի:

«Թեղուտի հանքի շահագործման անթույլատրելիության մասին խոսվել է 2001 թվականից: Արդեն 17-18 տարի դրա մասին ասվել է տարբեր եղանակներով: Նույնիսկ միջազգային փորձագետները, որոնք ներկայիս «Վալլեքս» ընկերության համար հետազոտություն էին արել, գրել էին, որ այս պաշարների պայմաններում, այսպիսի կոնդիցիաների դեպքում հնարավոր է տնտեսապես ոչ շահավետ լինի այս հանքավայրի շահագործումը: Մի քիչ գների տատանում, և ինքը կդառնա ոչ շահավետ ծրագիր, այս տարածքում այսպիսի պոչամբար կառուցելը հղի է լրջագույն վտանգներով և տեխնիկապես գուցե անհնար լինի ապահովել նրա անվտանգությունը: Դա եղել է 2001- 2004 թվականներին: Դրան հաջորդել են բազմաթիվ այլ հիմնավորումներ: 2016 թվականին համաշխարհային բանկի հետազոտություններում առանձին մի հատված կա Թեղուտի պոչամբարի մասին, որ այն լրջագույն խնդիրներ ունի, սխալ է կառուցված և չի համապատասխանում սեյսմիկ գոտիների ստանդարտներին և ունի փլվելու վտանգ, և այդ դեպքում ամբողջ Շնող գյուղը մնալու է դրա թափոնների տակ: Այս ինֆորմացիան բավական է հասկանալու համար, որ և՛ տնտեսական, և՛ էկոլոգիական, և՛ անվտանգության առումներով այդ տարածքում հանքավայր շահագործելն անթույլատրելի է», հիշեցնում է Հայկական բնապահպանական ճակատի անդամը

Գալստյանն ընդգծում է, որ սա եղել է իրական բնապահպանների կարծիքը: Հակառակ կարծիք ունեցել են նախորդ կառավարության ներկայացուցիչները և «Վալլեքսն» ու դրան ֆինանսավորող կազմակերպությունները: Նաև այն մարդիկ, որոնք աշխատելու հնարավորություն կարող էին ունենալ այդ տարածքում և ընկերությունում:

«Երեք տարվա շահագործման ընթացքում այն, ինչ ասում էին բնապահպանները, ցավոք սրտի, դարձավ իրականություն: Ո՛չ մի հետազոտության արդյունք չունենք, ո՛չ մի մարդ պատասխանատվություն չի կրել, հայտարարություն չի արվել, թե ովքեր են այս ամեն ինչի պատասխանատուն, բայց խոսում ենք, որ մեկ ամիս հետո հանքավայրը կարող է վերաբացվել: Իսկ պոչամբարի անվտանգության փորձաքննություն անցկացվե՞լ է, նոր ՇՄԱԳ արվե՞լ է, նոր տեխնիկա-տնտեսական գնահատում արվե՞լ է, ներկայացվե՞լ է կառավարությանը, հանրությանը, իրատեսական գնահատում արվե՞լ է, որ նորից նույն տաշտակի առաջ չկանգնենք», - հավելում է զրուցակիցս:

Վերջինս ասում է, որ տնտեսության զարգացման ուրիշ եղանակներ կան. «Այդ տարածքում բնապահպանության նախարարությունը իր ստացած դրամաշնորհների շրջանակում վերականգնողական ծրագիր կարող է իրականացնել. և՛ մարդիկ աշխատանք կունենան, և՛ տարածքը կվերականգնվի ու տնտեսական գոտի կլինի: Սա իմ առաջարկն է: Հանքավայրի աշխատակիցների հարցն էլ կարելի է լուծել. ինչ-որ տնտեսվարող սուբյեկտի հարկային արտոնություն տալ, որ նա, օրինակ, 300-400 աշխատատեղ ունեցող թեթև արդյունաբերության արտադրամաս բացի, ասենք, Շնողում կամ Ալավերդիում»:

Գալստյանը հավելում է, որ մեկ հանդիպում է եղել հանքավայրի աշխատակիցների հետ, բայց հանքավայրերի հարցը միայն աշխատակիցներին չի վերաբերում, այլ ամբողջ Հայաստանին: «Ոչ մի շահագրգիռ կողմի, գիտական ու մասնագիտական շրջանակների հետ քննարկում չի եղել, համենայն դեպս մենք տեղյակ չենք: Իսկ սա բերելու է նրան, որ նորից որոշումները կայացվելու են ոչ բազմակողմանի տեղեկություն և ուսումնասիրություն ունենալու արդյունքում: Չպետք է նորից նույն թակարդը ընկնել»: 

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ