Բնա­պահ­պա­նա­կան խնդիր­նե­րը և տնտե­սա­կան զար­գա­ցու­մը չպետք է դնել կշեռ­քի հա­վա­սար նժար­նե­րին

Հանքարդյունաբերությունը մեր երկրում շարունակվում է, գուցե ոչ նույն թափով, ինչ առաջ, սակայն դրանից բնապահպանական խնդիրները չեն փոխվում կամ չեն պակասում: «Հանուն կայուն մարդկային զարգացման» ասոցիացիայի նախագահ, բնապահպան Կարինե Դանիելյանը «Փաստի» հետ զրույցում նշում է, որ տնտեսական և քաղաքական ռեֆորմների արդյունքում մեր երկիրը դարձավ հանքային կցորդ մյուս երկրների համար, ինչը զարգացման ամենացածր աստիճանն է. «Սա, իհարկե, պատահականություն չէր: Ռեֆորմներն այնպես էին մտածված, որ արդյունքը դա պետք է լիներ: Անկախության տարիներին ակտիվորեն սկսել ենք զարգացնել հանքարդյունաբերությունը՝ մետաղային և ոչ մետաղային ուղղությամբ: Ոչ մետաղայինը էլի վնաս է հասցնում շրջակա միջավայրին, բայց ոչ այդ աստիճանի, և այդտեղ, իմ կարծիքով, հնարավոր է իրավիճակը կարգի բերել, տնտեսապես ավելի շահավետ օգտագործել ու զարգացնել այդ ճյուղը: Իսկ մետաղային հանքերի դեպքում խնդիրները շատ-շատ լուրջ են: Հիմնականում դրանք զարգացած են Լոռիում, Սյունիքում, Գեղարքունիքում և այլն»:

Տիկին Դանիելյանը նշում է, որ շատ մեծ վնասներ է կրում Լոռին. «Մեծ աշխատանքներ են իրականացրել ամերիկյան համալսարանը՝ Լոռիում, և ակադեմիայի կենտրոններից մեկը՝ Սյունիքում: Ուղղակի ցույց է տրված ծանր մետաղներով աղտոտվածությունն ամբողջ շղթայով՝ հող, ջուր, բույսեր և սնունդ: Եթե նայում ենք առողջապահական տվյալները, ապա ամենամտահոգիչ վիճակում Լոռին է: Իմ կարծիքով, Սյունիքում էլ խնդիր ունենք. որքանո՞վ են օբյեկտիվ վերջին տարիների առողջապահական վիճակագրական տվյալները: Դրանք գնալով լավանում են, որի հիմքը չի երևում, որովհետև էկոլոգիական տվյալները գնալով վատանում են», - ընդգծում է զրուցակիցս:

Բնապահպանը հիշեցնում է, որ այժմ Երևանի շրջակայքում 29 հանք է գործում, մեկը՝ կենտրոնում: «Ճիշտ է, դրանք մետաղային հանքեր չեն, բայց ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ փոշին ծանր մետաղներ է պարունակում, որը բացասական է ազդում բնակչության առողջության վրա»: 

Դանիելյանն ընդգծում է՝ բնապահպանական խնդիրները և տնտեսական զարգացումը որևէ պարագայում չպետք է դնել կշեռքի հավասար նժարներին: «Հանքարդյունաբերությունը ՀՆԱ-ի մոտ 3 տոկոսն է կազմում: Հարստանում են միջազգային ընկերությունները և մեր նախկին իշխանավորները, որոնք մասնաբաժին ունեն այդ հանքերում: Նույնիսկ կառավարության ռազմավարության ծրագրում գրված է, որ էկոլոգիական տեսանկյունից չունենք որևէ հանքի գոնե մեկ դրական օրինակ: Բոլոր հանքերը բաց են գործում, պոչամբարները որևէ ստանդարտի չեն ենթարկվում, արդյունքում այդ բոլորը ծանրանում է բնության և մարդու առողջության վրա: Իսկ Ամուլսարը, աստված չանի, բայց վերջին կաթիլը կարող է լինել այդ խիստ մտահոգիչ ճանապարհին», - եզրափակում է բնապահպանը՝ հավելելով, որ կա նաև օրենսդրական խնդիր. օրենքները գրվում են, բայց դրանց կիրարկման խնդիրը մնում է բաց: 

«Փաստի» նախորդ համարում հանքավայրերի, մասնավորապես, Թեղուտի հնարավոր վերաբացման հետ կապված իր մտահոգություններն էր հայտնել Հայկական բնապահպանական ճակատի անդամ Լևոն Գալստյանը: Վերջինս նշել էր, որ հանրությունից որևէ մեկը չի տեսել, թե ինչ հետազոտություններ են անցկացվել Թեղուտում, ինչ եզրակացություններ տրվել հանքի հնարավոր շահագործման հետ կապված: 

Թեղուտի հանքի վերաբացման, «Վալլեքս» ընկերության աշխատանքի հետ կապված պարոն Գալստյանը ևս մի մտահոգություն է հայտնել. «10 տարի՝ 2006-2016 թվականներին, ՀՀ տնտեսական զարգացման և ներդրումների այժմյան նախարար Տիգրան Խաչատրյանը «Վալլեքսում» եղել է ֆինանսական տնօրեն: Ինչպե՞ս է ստացվել, որ նա այսօր երկրի տնտեսության ոլորտի նախարարության ղեկավարն է: Նրա ղեկավարած կազմակերպությունը ենթարկվել է ֆինանսական, սոցիալական և էկոլոգիական կոլապսի: Ինչպե՞ս կարող է նման բացասական արդյունք ցույց տված մարդը մեր պետության տնտեսական ոլորտը կառավարել: Ես իր դեմ ոչինչ չունեմ, բայց մարդու աշխատանքը գնահատվում է արդյունքներով: Այդ մարդն ունի ձախողած ծրագիր, որը ներկայացվում էր որպես անկախ Հայաստանի ամենախոշոր տնտեսական ծրագիր: Արդյո՞ք պատասխանատվություն չպետք է կրի Վալերի Մեջլումյանը, բոլոր այն մարդիկ, որոնք ստորագրել են թույլտվություններ, տվել են պոչամբարի անվտանգության դրական եզրակացությունները: Տիգրան Խաչատրյանը չի՞ ուզում ներողություն խնդրել այն մարդկանցից , որոնք այսօր աշխատանքի համար կռիվ են անում, թե մեզ աշխատանք տվեք, մեր վարկերը մնացել են, այն մարդկանցից, որոնց հողերն աղտոտվել են, և նրանք զրկվել են տնտեսական ուրիշ գործունեությամբ զբաղվելու հնարավորությունից, ինչո՞ւ ներողություն չի խնդրում բնակիչներից, որ իր ղեկավարած կազմակերպությունը ֆինանսական կոլապսի է ենթարկվել և ակտիվները հայտնվել են բանկում», - ընդգծում է պարոն Գալստյանը:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ