Ամեն ինչ վե­րա­դար­ձավ ի շրջանս յուր. Փա­շի­նյա­նի ու Ալի­ևի հե­ռա­կա «պա­տե­րազ­մը»

Վիեննայի բանակցություններից ընդամենը մի քանի օր հետո ամեն ինչ վերադարձավ ի շրջանս յուր։ Համենայն դեպս, 2016-ի ապրիլյան պատերազմի հերթական տարելիցի օրը Հայաստանի ու Ադրբեջանի ղեկավարները հանդես են եկել հայտարարություններով, որոնք փաստում են, որ Երևանն ու Բաքուն հավատարիմ են մնացել իրենց օրակարգերին, ու կողմերի միջև գոնե հիմա, ըստ էության, չկա լուրջ փոխզիջման հասնելու որևէ հնարավորություն։

Նախօրեին Եռաբլուրում Նիկոլ Փաշինյանն անդրադարձել է պաշտպանության նախարար Դավիթ Տոնոյանի «նոր պատերազմ, նոր տարածքների դիմաց» բանձևմանն՝ ըստ էության, հաստատելով, որ այդ հայտարարությունը Երևանի պետական օրակարգի մաս է։ Ավելին՝ վարչապետը նկատել է, որ այլ հայտարարության պարագայում Տոնոյանը պաշտոնական կարվեր։ Իհարկե, Փաշինյանը դիվանագիտորեն հասկացրել է, որ Հայաստանը նախահարձակ չի լինելու և հետամուտ է խաղաղության հաստատմանը։ «Սա որևէ կերպ ստվեր չի գցում խաղաղ կարգավորման գործընթացի վրա, ընդհակառակը՝ շեշտում է խաղաղ կարգավորման գործընթացի կարևորությունը»,- ասել է վարչապետը։

Նախօրեին հարցազրույց է տվել նաև Հայաստանի արտգործնախարար Զոհրաբ Մնացականյանը՝ միանշանակ պնդելով, որ Հայաստանը հետամուտ է լինելու Արցախը բանակցային գործընթաց վերադարձնելու օրակարգին։ 

Իհարկե, զուգահեռաբար Բաքվից հնչում են տրամագծորեն հակադիր հայտարարություններ, ընդ որում՝ երկրի առաջին դեմքի մակարդակով։ Ինքնին հասկանալի է, որ Վիեննայում հայկական օրակարգի վերաբերյալ կոնսենսուս չի ձևավորվել, սակայն դա ամենևին չի նշանակում, որ Հայաստանը հրաժարվում է իր պահանջներից, ու այս հարթության վրա Ալիևի խրոխտ հռետորաբանությունն այնքան էլ համարժեք չէ։ Մյուս կողմից՝ կարգավորման գործընթացում փակուղին ակնհայտ է։ Բանակցային գործընթացում Արցախի սուբյեկտության վերականգնումը՝ եթե կուզեք, ածանցյալ հարց է. սկզբունքային է, թե կողմերն ինչպիսի դիրքորոշում ունեն Արցախի ապագայի, նրա կարգավիճակի վերաբերյալ։

Ադրբեջանի ղեկավարը նշել է, որ հակամարտության կարգավորման հարցում Բաքվի դիրքորոշումը չի փոխվել և ենթադրում է «Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության սկզբունքի պահպանում»: Հայկական կողմն էլ, ընդ որում՝ բոլոր իշխանությունների օրոք, վստահաբար պնդել է, որ Արցախը որևէ կարգավիճակով չի կարող լինել Ադրբեջանի կազմում։

Արցախի կարգավիճակի հարցը կարգավորման գործընթացի առանցքային դրվագն է։ Եթե այս հարցում չկա կոմպրոմիս կամ հակադիր դիրքորոշումների մերձեցման հնարավորություն, ապա բանակցային գործընթացում անհնար է ակնկալել էական բեկում, եթե նույնիսկ Հայաստանի ու Ադրբեջանի ղեկավարների հանդիպումներն ավելի հաճախ տեղի ունենան։ Միևնույն ժամանակ՝ ասվածը չի ենթադրում բանակցային գործընթացի թերագնահատում, որովհետև դրա միջոցով հնարավոր է դառնում գոնե պատերազմի վերսկսման ռիսկերի նվազումը, ավելին՝ խիստ սկզբունքային է, որ կարգավորման գործընթացն ընթանա ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահության ձևաչափով։ Այս համատեքստում Վիեննայի հանդիպումը հայկական կողմի համար չափազանց կարևոր էր։

Ամեն դեպքում՝ շատ ավելի ակտուալ է դառնում այն հրամայականը, որ Երևանը պետք է պատրաստ լինի բոլոր սցենարներին՝ թե՛ երկարատև բանակցային գործըթացին ու թե՛ հնարավոր պատերազմի վերսկսմանը։ Ի դեպ, վերջինիս մասին ավելի հաճախ են սկսել խոսել մեր իրականության մեջ, այդ թվում՝ Արցախի ՊԲ նախկին հրամանատար Լևոն Մնացականյանը:

Հայաստանում պետք է ամրապնդվի այն տեսակետը, որ Արցախի հարցում որոշիչը ոչ միայն բանակների հզորությունն է, այլ նաև ու գուցե առաջին հերթին՝ պետության որակը։ Հայաստանը պետք է մրցակցային լինի ներքին հարբերություններում ու մրցունակ տարածաշրջանում՝ կարգավորման երկարատև գործընթացում կամ հնարավոր պատերազմի դեպքում առավելության հասնելու համար։ Անցած տարի տեղի ունեցած թավշյա հեղափոխությունը տվել է այդ պատմական հնարավորությունը, սակայն դրա արդյունքները՝ ներքին հակադրության մեջ մսխելու փոխարեն, կապիտալիզացվելու անհրաժեշտություն ունեն։

ՍՈՒՐԵՆ ՍՈՒՐԵՆՅԱՆՑ