Բանը հասավ «դիվանբաշուն». Հայաստանի արժանապատիվ պատասխանը

Երեկ մեկնարկել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի այցը Ստրասբուրգ, որտեղ նա ելույթ է ունենալու ԵԽԽՎ նստաշրջանում։ Այս իրադարձությունը բարենպաստ ֆոն է ստեղծում Հայաստանի համար, մանավանդ սա հեղափոխությունից ու միանգամայն օրինական ընտրություններից հետո Հայաստանի ղեկավարի առաջին այցն է Ստրասբուրգ ու հրաշալի առիթ է ԵԽԽՎ բարձր ամբիոնից ներկայացնել հետհեղափոխական Հայաստանի նվաճումները՝ հատկապես օրինական ընտրությունների ինստիտուտի ներդրման հարցում։ Սակայն վերջին օրերին Հայաստանում տեղի ունեցավ մի իրադարձություն, որի միջազգային արձագանքները մտահոգություններ են ծնում, որ Ստրասբուրգում Նիկոլ Փաշինյանին չի հաջողվի շրջանցել այս թեման։ Խոսքը տրանսգենդերի՝ խորհրդարանական սկանդալային ելույթի, Հայաստանում ծավալված քննարկումների ու դրան հաջորդած միջազգային արձագանքի մասին է։ 

Նախօրեին թեմայի շուրջ հայտարարություններ են տարածել Հայաստանում ԵՄ պատվիրակության ղեկավարն ու անդամ երկրների դեսպանները, ինչպես նաև՝ մեր երկրում ՄԱԿ-ի ներկայացուցչությունը։ Այս հայտարարությունների բովանդակությունը իրար շատ նման է, նույնիսկ կարելի է ասել, որ դրանք փոխլրացնում են միմյանց։ Հայաստանում Եվրոպական միության պատվիրակությունը և Հայաստանում հավատարմագրված ԵՄ անդամ պետությունների դեսպանները համատեղ հայտարարությամբ Հայաստանում բոլորին հորդորում են դատապարտել ատելության խոսքը և կոչ են անում իրավապահ մարմիններին՝ ձեռնարկել անհապաղ քայլեր Հայաստանի քաղաքացիների ֆիզիկական անվտանգության երաշխիքների ապահովման ուղղությամբ։ Միավորված ազգերի կազմակերպության հայաստանյան գրասենյակը մտահոգություն է հայտնել «վերջին ժամանակներս շատացած ատելության խոսքի և մարդու իրավունքների և ԼԳԲՏ-ի ակտիվիստների նկատմամբ բռնության սպառնալիքների դեպքերի» առնչությամբ։

Խորապես համոզված եմ, որ միջազգային հեղինակավոր կազմակերպությունների այս հայտարարությունները չէին լինի կամ առնվազն այլ կլիներ դրանց տոնայնությունը, եթե տրանսգենդերի ելույթի շուրջ Հայաստանում ծավալված քաղաքական, հանրային քննարկումների նշաձողը ողբերգականորն ցածր չլիներ։ Որևէ մեկը չի ասում, թե պետք էր հիանալ տեղի ունեցածով կամ ողջունել տրանսգենդերի ելույթը, սակայն, անշուշտ, քաղաքական սուբյեկտների արձագանքները շատ ավելի զուսպ ու կոռեկտ կարող էին լինել, եթե հաշվի առնենք այն հանգամանքը, որ մեր ազգային օրենսդրությունն ու միջազգային պարտավորությունները որոշակի խաղի կանոներ են ենթադրում։ Սակայն Հայաստանի իշխանությունն ու ընդդիմությունը փոխադարձաբար իրար «գեյ ակտիվիստ» որակումներ տվեցին, ինչի հետևանքով երկիրը արտաքին աշխարհից հարվածներ է ստանում։

Հիմա գոնե՝ միջազգային արձագանքից հետո, անհրաժեշտ է ավելի լայնախոհ վերաբերմունք ցույց տալ, ընդ որում՝ միջազգային հանրությանը հիմնավորելով, որ Հայաստանում մարդու իրավունքների պաշտպանությունը գտնվում է պատշաճ մակարդակի վրա, ավելին՝ մեր միջազգային գործընկերներին պետք է բացատրվի, որ չի կարելի մեկ դրվագով հեռուն գնացող ենթադրություններ անել Հայաստանում տիրող մթնոլորտի մասին։

Այս հարթության վրա Հայաստանի ԱԳՆ հայտարարության արձագանքը խիստ համարժեք ու արժանապատիվ էր։

«...Հայաստանում տեղի ունեցած ոչ բռնի ժողովրդավարական հեղափոխությունը լավագույնս փաստում է, որ մարդու իրավունքները, որպես կանոն, արդյունավետորեն գործում են, եթե մաս են դառնում հասարակական կոնսենսուսի և ընկալվում են որպես համընդհանուր հասարակական և բարոյական արժեքներ»,- հայտարարել է արտգործնախարարությունը՝ շարունակելով. «Ուստի, այս համատեքստում մեր միջազգային գործընկերները պետք է առավել հարգանք և զգայունություն ցուցաբերեն հայկական հասարակության հանդեպ և ձեռնպահ մնան հասարակական քննարկումների անհարկի ուղղորդումից, եթե անգամ նրանք համաձայն չեն դրանց տոնայնության հետ։ Կուզենայինք հիշեցնել, որ հասարակական բարոյականության սկզբունքը մաս է կազմում մարդու իրավունքների միջազգային պարտավորություններին, և դրանք չեն կարող անտեսվել։ Իրենց հերթին, ՀՀ իշխանությունները չեն հանդուրժելու որևէ անօրինական գործողություն և շարունակելու են պաշտպանել բոլոր քաղաքացիների սահմանադրական իրավունքները»։

Սա հստակ մեսիջ է միջազգային կազմակերպություններին, որ Հայաստանի իշխանությունը կարևորում է ռացիոնալ քննարկումների, երկխոսության հարցը ու մարդու իրավունքները համարում է շատ ավելի տարողունակ ոլորտ՝ շեշտը չդնելով այն խնդիրների վրա, որոնց շուրջ բացակայում է հասարակական կոնսենսուսը։ Միջազգային կազմակերպություններն իրապես պետք է հասկանան, որ որոշ թեմաների արհեստական բորբոքումը միայն վնասելու է Հայաստանում մարդու հիմնարար իրավունքների պաշտպանության ինստիտուտի ներդրմանը, դիսկուրսիոն հարթակների ձևավորմանը։ Ի վերջո՝ պետք չէ արհեստական օրակարգերի միջոցով Հայաստանի հասարակության աչքերում Արևմուտքն ու նրա կառույցները նույնացնել սեռական փոքրամասնությունների իրավունքների պաշտպանության հետ։

Հայաստանի հասարակությունը, սեփական արժեհամակարգից ելնելով, մեծամասամբ բացասական ընկալում ունի սեռական փոքրամասնությունների ներկայացուցիչների նկատմամբ, սակայն անվիճելի է, որ մեզանում բացակայում են նաև վերջիններիս նկատմամբ հանրային կամ իշխանության ճնշումները։ Մեր իրավապահ մարմինները պետք է կարողանան փաստարկված հերքել ԼԳԲՏ համայնքի ներկայացրած մտացածին փաստերը՝ իբրև թե տեղ գտած ճնշումների մասին ու հակառակը՝ միջազգային կազմակերպություններին իրազեկեն, թե ինչպես են ամիսներ առաջ փոքրամասնությունների ներկայացուցիչներն իրենք գրոհել ոստիկանության բաժիններից մեկը՝ ծեծի ենթարկելով ծառայողներին։

Հայաստանի ու միջազգային կազմակերպությունների համագործակցության օրակարգը տարողունակ է, ու չպետք է թույլ տալ, որ դրանում արհեստականորեն «խցկվի» սեռական փոքրամասնությունների թեման։

ՍՈՒՐԵՆ ՍՈՒՐԵՆՅԱՆՑ