«Դեռ վաղ է խո­սել տնտե­սա­կան հե­ղա­փո­խու­թյան մեկ­նար­կի մա­սին»

Տնտեսագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Գագիկ Վարդանյանի կարծիքով, տնտեսական հեղափոխություն ասվածը ճիշտ ընկալելու կարիք ունենք: Խոսելով նախ տնտեսական հեղափոխության հնարավորությունների և այդ ուղղությամբ իրականացվող քայլերի մասին, «Փաստի» հետ զրույցում Գ. Վարդանյանը նկատեց.

«Այո՛, 2018 թ. ապրիլ յան իրադարձություններից մի որոշ ժամանակ անց հայտարարվեց երկրում տնտեսական հեղափոխություն իրականացնելու անհրաժեշտության մասին: Ցավոք, «հեղափոխություն» բառեզրը տարբեր կերպ ընկալվեց, ու վերջին շրջանում ոմանք հեգնանքով են վերաբերվում դրան կամ, ավելի շուտ, թերահավատորեն են տրամադրված դրա իրագործման հնարավորությանը: Բնակչության ավելի մեծ զանգվածն այդ երևույթը կապում է կայծակնային արագությամբ սոցիալական արդարության հաստատման, համընդհանուր բարեկեցության հասնելու հետ: Սակայն հասարակության տարբեր խմբեր տարբեր պատկերացումներ ունեն դրանց հասնելու ուղիների վերաբերյալ: Այսպես, պարզունակ մտածելակերպի մակարդակում մարդկանց մի զգալի զանգված մոլորության մեջ է՝ տնտեսական հեղափոխության միջոցով հարուստների, օլիգարխների «թալանածը» hետ կբերվի ու կբաժանվի իրենց միջև: Դրանից ելնելով էլ հանրային մեծ հնչեղություն ունեցող միջոցառումները հայտնվում են մարդկանց ուշադրության կենտրոնում: Խոսքը մեծահարուստների ունեցվածքի բռնագրավման վերաբերյալ քննարկումների ու նաև որոշ գործողությունների մասին է: Այդուհանդերձ, «ունևորների ունեզրկում» բանաձևը, ինչպես հայտնի է 1917 թ. բոլ շևիկյան հեղափոխության պատմությունից, այնքան արդյունավետ չեղավ երկրի համար: Կարծում եմ՝ դա երկար շարունակվել չի կարող»:

Ընդգծելով տնտեսական հեղափոխության նշանակության մասին՝ Գ. Վարդանյանը հավելեց. «Ցանկանում եմ հավատալ, որ «տնտեսական հեղափոխություն» արտահայտությունը գործածվել է Հայաստանի տնտեսական զարգացման խնդիրը լուծելու առումով, քանի որ ավստրիացի տնտեսագետ Յոզեֆ Շումպետերի սահմանման տեսանկյունից այդպիսի խնդիր դեռևս չի ձևակերպվել: Հետևաբար, այսպիսի խնդիր չի լուծվել անցած գրեթե երեք տասնամյակի ընթացքում»: Մեր զրուցակիցը շեշտեց, որ «հեղափոխությունը» սովորաբար հասկացվում է որպես համակարգի արմատական փոփոխություններ, որոնք հաճախ ուղեկցվում են մարդու գիտակցության վերափոխմամբ:

«Երբ ասվում է տնտեսական հեղափոխության մասին, առաջին հերթին պետք է վերհանել ու համակարգել Հայաստանում կուտակված ոչ էվոլ յուցիոն երևույթները և քայլեր ձեռնարկել տնտեսության նոր, ավելի բարձրորակ հատվածների ձևավորման ուղղությամբ: Հարկ է նկատի ունենալ, որ էվոլ յուցիոն գործընթացը բնութագրվում է վերափոխումների զանգվածի կուտակմամբ, որոնք քվանտային թռիչքի միջոցով ապահովում են անսպասելի երևացող հատկություններ և որոնք էլ այնուհետև դրսևորվում են համակարգի հաջորդ էվոլ յուցիոն մակարդակում: Էվոլ յուցիան ունի նպատակ, ծրագիր, միջոցների, մեթոդների, տեխնոլոգիաների ծրագրային ապահովում, ինչպես նաև արդյունքների ու շեղումների ճշգրտման համակարգ: Ասվածից, ինչպես նաև չդադարող հանրային քննարկումներից ու պաշտոնական հայտարարություններից կարելի է եզրակացնել, որ մեզանում «տնտեսական հեղափոխություն» հասկացությունը թյուր ընկալում ունի, ինչի պատճառով դեռ վաղ է խոսել տնտեսական հեղափոխության մեկնարկի մասին»,-նշեց տնտեսագետը:

Գ. Վարդանյանի հետ զրույցում անդրադարձանք նաև Հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ անելու նախագծին: Անդրադառնալով օրենսգրքի շուրջ առկա քննարկումներին ու մտահոգություններին՝ տնտեսագետը շեշտեց.

«Պետք է հաշվի առնել, որ հարկային համակարգը, ըստ սահմանման, միայն պետական եկամուտներ ապահովելու համար չէ: Այդ համակարգը պետք է ածանցվի տնտեսությունից, այն պետք է նպաստի տնտեսական զարգացմանը. «կաթնատու կովին չեն մորթում»: Ես դեռ 1992 թ. առիթ եմ ունեցել հանդես գալու հարկային համակարգին վերաբերող «Որպեսզի գործարարները չշրջվեն մեջքով» հրապարակմամբ: Բացի ֆիսկալ նպատակից, հարկային օրենսգիրքը պետք է հետապնդի առնվազն ևս երկու նպատակ: Այն պետք է ապահովի սոցիալական արդարություն՝ «արդարացի հարկային օրենք» և տնտեսական զարգացում: Առաջարկվող փոփոխությունները, իմ կարծիքով, բացառապես միտված են պետական բյուջեի եկամուտների ավելացման ոչ հեռանկարային նպատակին և չեն տեղավորվում հայտարարված տնտեսական հեղափոխության տրամաբանության մեջ: Չնայած հայտնի քաղաքական իրադարձություններին ու փոփոխություններին՝ այդ ոլորտում տասնյակ տարիների ավանդույթը չի փոխվում: Այդ ավանդույթին կարելի է տալ «հարկային միոպիա» անվանումը»:

Եզրափակելով՝ Գագիկ Վարդանյանը ընդգծեց, որ հարկ է հաշվի առնել նաև այն, որ աշխարհի որոշ առաջատար երկրներում հարկային օրենսդրություններում թողնում են որոշակի «սողանցքներ», որոնք թթվածին են բիզնեսի համար:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ