Ոչ մրցակ­ցա­յին բու­հեր. ար­դյուն­քում՝ կո­լապ­սա­յին իրա­վի­ճակ

Բարձրագույն կրթության որակ, կրթություն-գիտելիք-հմտություն և աշխատաշուկա հասկացությունների շղթան մեզ մոտ անջատ է: «Էրազմուս+» բարձրագույն կրթության բարեփոխումների փորձագետ Միշա Թադևոսյանը, խոսելով խնդրից, մեզ հետ զրույցում հիշեցրեց նաև Նիկոլ Փաշինյանի՝ ԵՊՀ տնտեսագիտության և կառավարման ֆակուլտետում հնչեցրած այն կարծիքը, թե 22-ամյա ուսանողները պետք է տիրապետեն օտար լեզուների, ունենան աշխատանքային 3 տարվա փորձ:

«Իրականում սա մի գործընթաց է, որտեղ բոլոր կողմերը, կարծես, պատասխանատվության դիֆուզիայով են զբաղվում, երբ անձը պատասխանատվությունն իր վրայից փորձում է գցել մեկ այլ անձի վրա: Երբ խոսվում է ուսանողի գիտելիքների, կարողությունների մակարդակի առկայության կամ բացակայության մասին, բուհերը հաճախ փորձում են մեղավորներ գտնել: Որոշ դեպքերում մեղավորը գործատուն է, որը չի ցանկանում համագործակցել բուհի հետ, մեղավորը նաև հանրակրթական համակարգն է: Առաջին հերթին մեղավոր են նաև բուհերը»,«Փաստի» հետ զրույցում ասաց Մ. Թադևոսյանը՝ նշելով, որ լուծումներ գտնելը մեղավորներ փնտրելուց առավել կարևոր է: «Իրավիճակի խորքային պատճառն այն է, որ այսօր ՀՀ-ում բուհերը կորցրել են իրենց հանրային սոցիալական պատասխանատվությունը: Բուհերում տրվող գիտելիքն այլևս ժամանակակից գիտելիք չէ և մեծամասամբ առնչություն չունի աշխատաշուկայի հետ: Պատճառներից մեկն այն է, որ գործատուները չեն համագործակցում բուհերի հետ: Կա մի մոտեցում՝ ըստ որի, երբ աշխատաշուկան պահանջում է այսինչ մասնագիտությունը, բուհն անմիջապես սկսում է ծառայեցվել դրան: Բայց բուհերն աշխատաշուկային ծառայեցնելը ճիշտ մոտեցում չէ: Բուհը, որպես գիտական հանրույթ, ինքը կարող է թելադրել աշխատաշուկային: Մեր վատ փորձառության պատճառներից մեկն էլ այն է, որ բուհերում դասախոսներն ավանդական կրթական համակարգով անցած մարդիկ են, ովքեր շատ հաճախ պրակտիկ գործունեությամբ չեն զբաղվում, իսկ ուսանողին միայն տեսական գիտելիքներ են տրվում: 21-րդ դարի խնդիրն այն է, որ պրակտիկ աշխատանքում տեղի ունեցող շատ նորարարություններ չեն վերածվում տեսությունների: Իսկ ովքե՞ր կարող են դրանք տեսություն դարձնել, եթե ոչ բուհերը: Եվ այդ պատճառահետևանքային կապերի պարագայում բուհերը սկսում են դառնալ սպասարկու հաստատություններ»,-նշեց նա:

Ինչ վերաբերում է արտասահմանյան բուհերում ուսում ստանալու ձգտմանը, մեր զրուցակիցը շեշտեց. «Խնդիրն այն է, որ ՀՀ բուհերը մրցակցային չեն և մրցակցային չեն անգամ հայկական կրթական տարածքում: Սա է պատճառը, որ երբ ուսանողը կանգնում է թեկուզև վարկանիշով 100-րդ տեղը զբաղեցնող եվրոպական որևէ համալսարանի ու հայաստանյան որևէ բուհի ընտրության միջև, շատ երկար չի մտածում: Երբ խոսում են միջազգային բուհերի կրթության որակի և համեմատության մասին, որակը միայն ուսանողի արդյունքով է դիտարկվում: Բայց միայն դա չէ: Կան կրթության որակի գնահատման սահմանված մի շարք չափանիշներ, որոնց թվում նաև հարմար ու նպաստավոր միջավայրի ստեղծումն է: Իսկ հայաստանյան ստանդարտ բուհերի և միջազգային որևէ բուհի միջավայրերը տարբեր են: Մեզ մոտ բուհերը որևէ գործիքակազմ չեն կիրառում տարածաշրջանային կամ որևէ եվրոպական երկրի բուհի հետ համեմատական դաշտ մտնելու համար, քանի որ, օրինակ, դասախոսական այնպիսի կազմ չունեն, որը կարող է համատեղել գիտական, մանկավարժական, տեսական ու պրակտիկ գործունեությունը, և որը չունի լեզուների իմացություն, հետազոտություններ չի իրականացնում: Արդյունքում կոլապսային իրավիճակ է ստեղծվում. ՀՀ կրթական տարածքում բուհերը դառնում են միջավայրեր, որտեղ ունենք դասախոսներ, որոնք կտրված են իրենց ոլորտի զարգացումներից, և ունենք ուսանողներ, որոնք առաջին իսկ հնարավորության դեպքում գնում են արտերկրում ուսում ստանալու»:

Մ. Թադևոսյանը նշեց, որ թեև այստեղ որոշ առումներով հասարակական ընկալումների, սեփականը չարժևորելու հարց էլ կա, բայց, այդուհանդերձ, այլ բուհերում պրակտիկ գիտելիքներն ուսանողներին աշխատաշուկայում մրցունակ են դարձնում:

«Մեզ մոտ ակնկալում են ուսանողներ, որոնք կավարտեն, կունենան համապատասխան հմտություններ, բայց պատճառահետևանքային կապերի մասին շատ քիչ է խոսվում: Պարոն վարչապետն ասաց, որ ուսանողները պետք է երեք լեզվի տիրապետեն: Բայց սա այն պարագայում, երբ մեզ մոտ կան դպրոցներ, որտեղ բնագիտական, օտար լեզվի ուսուցիչների թափուր հաստիքները տարիներ շարունակ չեն համալրվում: Ու այդ դեպքում բուհ ընդունված անձից պահանջել, որ նաև 22 տարեկանում երեք լեզուների իմացություն ունենա, առնվազն դաշտի մասին իրազեկվածության պակաս է»,-նշեց փորձագետը՝ հավելելով, որ երևանյան աշխատաշուկայի, գործատուների ընկալումները Նիկոլ Փաշինյանի ընկալումների տրամաբանության մեջ են:

«Աշխատանքային փորձ ու 3 լեզու են պահանջում՝ մոռանալով, որ Հայաստանում միայն Երևանի մի քանի էլիտար դպրոցների աշակերտները չեն, նաև բոլոր մարզերի երեխաներն են, որոնք այդ գիտելիքը ձեռք բերելու տարրական հնարավորությունը չունեն, ըստ այդմ՝ նաև մրցունակ չեն: Արդյունքում մենք ունենում ենք հետևյալ պատկերը. անձ, որը սովորել է միջազգային բուհում, անձ, որը սովորել է հայաստանյան որևէ բուհում և անձ, որը սովորել է Երևանում գտնվող միջպետական բուհերից մեկում, օրինակ, Ամերիկյան, Ֆրանսիական կամ Հայ-ռուսական սլավոնական համալսարաններում: Նրանք հայտնվում են միևնույն աշխատաշուկայում: Կրթությունը դասակարգիչ է դառնում, առաջանում է նաև սոցիալական արդարության հարց: Ճիշտ է, առավել լավ կրթություն ստացողն աշխատաշուկայում առավել լավ է յուրացվում, բայց չէ՞ որ նրանց համար մեկնարկային նպաստավոր պայմաններ ստեղծելը պետության պարտականությունն է: Սա նաև բուհերի սոցիալական պատասխանատվությունն է»,-եզրափակեց նա:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ