Աստ­ղիկ Ավե­տի­սյան. «Մենք այ­սօր լուրջ իրա­վա­կան ակ­տե­րի ստեղծ­ման կա­րիք ունենք»

Այսօր Մամուլի ազատության միջազգային օրն է: Օրվա թեմայի և նշված ոլորտի շուրջ Հայաստանում առկա խնդիրների մասին զրուցել ենք ԵՊՀ ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետի դոցենտ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, «Հայկական PR ասոցիացիայի» նախագահ Աստղիկ Ավետիսյանի հետ:

Մեր զրուցակիցը նախ ընդգծում է՝ երբ խոսում ենք լրատվամիջոցների մասին, պետք է հասկանանք, որ հասարակությունն անընդհատ փոխվում է, և փոխվում են նաև հասարակության պահանջները: «Լրատվամիջոցներն էլ պետք է հասարակության պահանջներին համապատասխան լրատվական արտադրանք ստեղծեն: Եվ քանի որ խոսում ենք մամուլի ազատության մասին, ապա պետք է ապահովվի բազմակարծությունը, բազմաբովանդակ նյութերի տպագրումը կամ հեռարձակումը: Բայց մյուս կողմից գործ ունենք հասարակական ընկալման հետ, որտեղ հանրությունն ինքն է որոշում՝ ինչպիսի՞ նյութ ընտրել կամ ո՞ր նյութերն են առավել ընկալելի իր համար: Այս տեսանկյունից մեզ համար բախման ելակետեր կան»,-ասաց նա՝ հավելելով, որ տարիներ առաջ մրցակցություն չունեինք, իսկ այսօր ունենք ցանցային և մրցակցային իրավիճակ, որտեղ կարևոր դեր են գրավում մուլտիմեդիականությունը և կոնվերգենցիան:

«Լրատվամիջոցն ազա՞տ է, թե՞ ոչ: Լրատվամիջոցներն ինչի մասին ուզում և երբ ուզում, գրում են ու տպագրում: Իհարկե, ունենում ենք որոշ դեպքեր, երբ աշխատանքը խոչընդոտվում է, բայց այդ խնդիրը շատ արագ սոցցանցերում բարձրաձայնվում է: Ազատության տեսանկյունից կա նաև պետության միջամտության հարցը. որքանո՞վ է պետությունը միջամտում ու կառավարում՝ չթողնելով լրատվամիջոցին անկախ մնալ: Նման գործընթաց այս պահին չենք տեսնում: Զուգահեռ տեսնում ենք վարչապետի կողմից ֆեյք լրատվության մասին մտահոգությունները»,-նշեց նա՝ ընդգծելով, որ այս խնդիրն առկա է ամբողջ աշխարհում, և այն լուրջ խնդիր է նաև Հայաստանում: Աստղիկ Ավետիսյանը շեշտեց նաև, որ այսօր մեզ մոտ գերիշխում է համատեքստային գովազդը: «Ըստ էության, տեղեկատվական բազմաբովանդակ հոսքի մեջ հասարակությունը որոշակի առումով մոլորեցվում է: Բայց պետք է նաև արձանագրենք, որ հանրային ընկալման մեջ թեթև, ժամանցային և բամբասկոտ լրատվությունը շատ ավելի ընկալելի է, քան լուրջ լրատվությունը»,-ասաց նա՝ օրինակ բերելով հետաքննական նյութերը:

Աստղիկ Ավետիսյանի հետ զրույցում անդրադարձանք նաև Հանրային հեռուստառադիոընկերության խորհրդի գործունեությանը, վերջերս տեղի ունեցած ընտրություններին, որոնց առումով նաև քննադատություններ հնչեցին: «Ի՞նչ կատարվեց Հանրային ռադիոյի կամ խորհրդի պարագայում, ընտրությունն ինչպե՞ս տեղի ունեցավ, ո՞վ էր կազմակերպիչը, ինչո՞ւ է որոշվել, որ այդպես պետք է լինի»,-թվարկեց մեր զրուցակիցը՝ ընդգծելով, որ այս հարցադրումների առումով անտեղյակություն կար անգամ ոլորտին քաջատեղյակ և այդ դաշտում ակտիվ մարդկանց համար:

«Եվ խնդիրն այն չէ, որ չես կարդում ու չգիտես այդ մասին: Խնդիրն այն է, որ ամեն ինչ այնքան թաքնված է, որ դու դրա մասին պարզապես չես տեղեկացվում: Այստեղ լուրջ խնդիր ունեն թե՛ իրականացնողները, թե՛ այն շահառուները, որոնք կարող են որոշակի ներդրում ունենալ: Մյուս կողմից էլ կարևոր է օրենսդրական մարմնի հետ ակտիվ աշխատանքի արդյունքը: Պետք է փոփոխություններ լինեն: Մենք այսօր լուրջ իրավական ակտերի ստեղծման կարիք ունենք»,-ասաց նա՝ ընդգծելով, որ ինչպես նախկինում, խորհուրդն այժմ ևս բաց նիստեր չի անում: 

Որպես խնդիր, նա առանձնացրեց նաև այն հանգամանքը, որ խորհրդի և հասարակության, մասնագետների հետ ուղիղ կապի հնարավորություն գրեթե չկա:

Նրա խոսքով, ընդհանուր առմամբ, ամենամեծ խնդիրն այսօր օրենսդրության հարցն է: «Մենք տեսնում ենք արագ զարգացող իրավիճակ, արագ զարգացող տեխնիկական հնարավորություններ և հին օրենքներ: «Զանգվածային լրատվության մասին», «Հեռուստատեսության և ռադիոյի մասին» օրենքներն ամբողջությամբ ենթակա են փոփոխության, որովհետև ժամանակին համահունչ քայլելու հնարավորություն չեն տալիս: Եվ եթե օրենքում որոշակի բան է փոփոխվում, ապա «վիրահատական» միջամտությունը կարող է այլ խնդիրների հանգեցնել: Պատճառն այն է, որ հաշվարկված չեն և բաց հրապարակային քննարկման դրված չեն «ի՞նչը փոխել», «ի՞նչը չփոխել» կամ «ինչո՞ւ փոխել» հարցադրումները: Տեսեք՝ ԵՊՀ-ն ունի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետ, որտեղ աշխատում են գիտնականներ: Նրանք ստեղծում են գիտական արտադրանք, աշխատում են օրենքների հետ: Այդուհանդերձ, ոչ մի անգամ որևէ կառույցի կամ ԱԺ-ի կողմից փորձագիտական որևէ նիստ չի հրավիրվել և այդ ամենի վերաբերյալ կարծիք չի հնչել: Հիմնականում ակտիվություն են ցուցաբերում միայն այն հ/կ-ները, որոնք տվյալ ոլորտի հետ կապված դրամաշնորհ են ստացել: Բայց ոլորտի հանրային կառույցների, գիտնականների, փորձագիտական շրջանակների և օրենսդիր մարմնի ակտիվ աշխատանքի ու քննարկման արդյունքում է, որ պետք է ստեղծվեն օրենքներ, որոնք տվյալ հասարակության զարգացմանը բնորոշ են»,ասաց նա: 

Խոսելով լրատվամիջոցների ազատության մասին՝ Աստղիկ Ավետիսյանը նշեց. «Ոչ ազատ տնտեսության պայմաններում հնարավոր չէ լիարժեք ազատ լրատվամիջոցներ ունենալ: Լրատվամիջոց պահելը բավականին լուրջ խնդիր է, հնարավոր չէ որևէ կերպ անկախություն ապահովել այդ առումով: Այդ պատճառով կախվածություն կա ինչպես հիմնադիրներից, ստեղծողներից, այնպես էլ պետությունից»:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ