«Հա­կա­հե­ղա­փո­խու­թյուն» փնտրե­լու մո­լուցք

Հայաստանում տեղի ունեցած թավշյա հեղափոխությունը բնույթով դեմոկրատական էր, սակայն դրա հաղթանակից հետո գործնական քաղաքականության ու ինստիտուցիոնալ մակարդակներում պահպանվեց անձնակենտրոն համակարգը, որը ստացել է սուպերվարչապետական անունը։ Տպավորությունն այնպիսին է, որ պետական ինստիտուտները շատ հաճախ առաջնորդվում են ոչ թե օրենքի կամ բանականության տրամաբանությամբ, այլ բացառապես Նիկոլ Փաշինյանի խոսքով կամ ճաշակով։ Օրինակ՝ բավական էր, որ վարչապետը կառավարության հերթական նիստերից մեկում ընդդիմությանը հեգնանքով մեղադրի «ահաբեկչությունը» խրախուսելու մեջ, որպեսզի համապատասխան ծառայությունները մանրակրկիտ զննեն ընդդիմադիր այն պատգամավորների ծառայողական մեքենաները, որոնք մուտք են գործում խորհրդարանի տարածք։

Նույն խոտոր տրամաբանությունը գործում է ավելի նուրբ հարցում, որը վերաբերում է Հայաստանի ու Արցախի իշխանությունների բավականին բարդ հարաբերություններին։ Արցախից վերադառնալուց հետո Փաշինյանի մոտ արթնացել էին հեղափոխական տրամադրություններ, ու նա ֆեյսբուքյան գրառումով հանրությանը տեղեկացրեց, որ եթե Արցախը փորձեն դարձնել հակահեղափոխության օջախ, Արցախի ժողովուրդն այն կդարձնի հեղափոխության օջախ:

Գլոբալ հարթության վրա, իհարկե, տխուր է պատկերացնել, որ Արցախ կատարած այցը, մանավանդ՝ Եռատոնի առթիվ, Փաշինյանի մոտ այդպսի զգացողություններ է ծնել։ Մյուս կողմից՝ արդեն օրինաչափություն է դարձել, որ գործող իշխանությունները չեն կարողանում իրենց «կենսունակությունն» ապահովել՝ առանց «թշնամու» կերպար ստեղծելու։ Սա, իհարկե, բոլ շևիկյան մտածողության դրսևորում է, երբ հասարակության մեջ անընդհատ «ստեղծվում» են «հակահեղափոխական» օջախներ ու կերպարներ։ Նման քաղաքականությունն ու մտածողությունն, ի վերջո, ծնում են կառավարման ավտորիտար «մշակույթ», եթե անգամ Նիկոլ Փաշինյանն ու նրա շրջապատը համոզված դեմոկրատներ են ու հոգու խորքում ատում են ավտորիտարիզմի որևէ դրսևորում։

Միևնույն է՝ Նիկոլ Փաշինյանի ֆեյսբուքյան գրառումից անմիջապես հետո իշխանության ներկայացուցիչների կոնսոլիդացված դիրքորոշումները, ակնհայտ հարձակումներն Արցախի իշխանության ուղղությամբ հուշում են, որ գործ ունենք հենց ավտորիտար մտածողության հետ։ Երեկ խորհրդարանի պաշտպանության, ՆԳ և ԱԱ մշտական հնաձնաժողովի նախագահ Անդրանիկ Քոչարյանը զարգացրել է իրենց ուժի առաջնորդի միտքն ու ասել է, որ հակահեղափոխական միտում լինելու պարագայում Արցախի ժողովուրդն այդ օջախը տեղում կխեղդի։ Նախ՝ սկզբունքորեն հայաստանցի որևէ պաշտոնյա իրավունք չունի խոսել Արցախի հասարակության անունից, որովհետև հենց Նիկոլ Փաշինյանն է տարբեր առիթներով արդարացիորեն նշել, որ նման իրավունք ունեն միայն մարդիկ, ովքեր ստացել են ԼՂՀ հասարակության վստահության մանդատը։ Սա աքսիոմ է, որը մեկընդմիշտ պետք է հիշեն Հայաստանի քաղաքական բոլոր սուբյեկտները։

Բացի այդ՝ շատ հետաքրքիր է, թե ո՞վ կամ ովքե՞ր են ձևակերպել հեղափոխության արժեքները, որ այսպիսի թեթևությամբ խոսում են «հակահեղափոխության» մասին։ Ինչքան ես եմ հասկանում՝ հեղափոխությունը ձևակերպված քաղաքական օրակարգ ու արժեքներ չունի, ըստ այդմ՝ ստացվում է, որ «հակահեղափոխական» են համարվում բոլոր նրանք, ովքեր հանդգնում են Փաշինյանից տարբերվող կարծիք ունենալ։ Այս տրամաբանությամբ շարժվելու պարագայում՝ շուտով Հայաստանի հասարակության մեծամասնությունը դառնալու է «հակահեղափոխական», որովհետև վարչապետի ու նրա թիմի վարկանիշն օբյեկտիվորեն ընկնում է։

Մյուս կողմից՝ հեղափոխության մեխանիկական «արտահանումը» Հայաստանից Արցախ՝ որևէ լավ բանի չի բերելու, ինչի մասին գրել եմ բազմիցս։ Եթե նույնիսկ Հայաստանն ու Արցախը գտնվում են միևնույն քաղաքական համակարգում, միևնույն է՝ Արցախն ունի իր առանձնահատկությունները՝ թելադրված չավարտված պատերազմի հարուցած խնդիրներով։

Սակայն գանք, ըստ իս, ավելի գլոբալ մի խնդրի։

Նիկոլ Փաշինյանն իր պաշտոնավարման առաջին իսկ օրերից հետամուտ է բանակցային գործընթացում Արցախի սուբյեկտության վերականգնմանը։ Պետք է խոստովանել, որ վարչապետի այս օրակարգը հոգեհարազատ է բոլորիս, ու այս հարցում Հայաստանում ունենք քաղաքական ու հասարակական կոնսենսուս։ Սակայն Արցախի սուբյեկտությանը միջազգային հանրությունն ու միջնորդները լուրջ կվերաբերվեն, եթե ԱՀ սուբյեկտությունը վերականգնվի առաջին հերթին Հայաստանի հետ հարաբերություններում։ Իսկ դա առնվազն ենթադրում է, որ Հայաստանի իշխանության առաջին դեմքերը ըմբռնումով պետք է մոտենան այն հանգամանքին, որ Արցախում կարող է լինել իշխանություն, որի ոչ բոլոր տեսակետներն են համընկնում պաշտոնական Երևանի դիրքորոշումների հետ։ Դա ոչ թե «հակահեղափոխականություն» է, այլ Արցախի սուբյեկտության դրսևորում։ Եթե այս գիտակցությունը չգործի, ապա միջազգային հանրությունը նույնպես չի ցանկանա գործ ունենալ «հակահեղափոխական» Արցախի հետ։

ՍՈՒՐԵՆ ՍՈՒՐԵՆՅԱՆՑ