Ին­չո՞ւ են վե­րա­դար­ձել դա­տարկ ճամպ­րուկ­նե­րով

egnum.ru-ն գրում է, որ Լեռնային Ղարաբաղի հարցով «Բոլթոնի պլան» գոյություն չունի, և Բաքուն ու Երևանը ցանկանում են պատերազմել:

Երբ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների մասնակցությամբ Հայաստանի ու Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարներ Զոհրաբ Մնացականյանի և Էլմար Մամեդյարովի հանդիպումից հետո Բաքվի տեղեկատվական պորտալներից մեկը այն որակեց որպես «խորհրդակցական», պարզ դարձավ, որ ամեն ինչ այնպես չի գնացել, ինչպես ակնկալում էին որոշ փորձագետներ:

Դիվանագիտական պրակտիկայում խորհրդակցությունները միայն որոշվում են որպես բանակցային գործընթացի մի մաս, որի նպատակն է զարգացնել համատեղ մոտեցումը վեճերի կամ հակամարտությունների կարգավորման հարցում՝ վաղ փուլում դրանց բյուրեղացումը կանխելու համար: Սա նշանակում է, որ Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի անձնական միջնորդությամբ Ռուսաստանի ու Ադրբեջանի արտգործնախարարների՝ Մոսկվայում ապրիլյան հանդիպումից հետո, որի ընթացքում քննարկվել են ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի որոշակի կոնկրետ առաջարկներ (պատանդների փոխանակման, դիպուկահարների պատերազմին վերջ տալու և այլն), Վաշինգտոնում կայացած հանդիպման ժամանակ հակամարտող կողմերը փլուզել են Մոսկվայի այդ օրակարգը: Բայց արդյո՞ք ստեղծել են նորը:

Հնարավոր է, որ հակամարտող կողմերից մեկը ենթադրել է, որ ԱՄՆ-ը կսկսի ղարաբաղյան կարգավորման հարցում Մոսկվայից նախաձեռնությունը «վերցնել» և իր «ճանապարհային քարտեզը» կներկայացնի: Սակայն դա տեղի չունեցավ: Ընդ որում, Միացյալ Նահանգների պետքարտուղար Մայք Պոմպեոն, ի տարբերություն իր ռուս գործընկեր Լավրովի, ընդհանրապես խուսափեց Մնացականյանի եւ Մամեդյարովի հետ հանդիպումներից ու բանակցություններից, իսկ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները հանդես եկան «չափազանց ժլատ» համատեղ հայտարարությամբ: 

Նրանք միայն տեղեկացրել են, որ Հայաստանի եւ Ադրբեջանի արտգործնախարարները «համաձայնության են եկել նոր հանդիպում անցկացնելու վերաբերյալ» և արագ արձագանքելու և ռիսկերը նվազեցնելու համար «համամիտ» են ուղիղ կապի օգտագործման անհրաժեշտության հարցում:

Ի դեպ, նշենք, որ ԵԱՀԿ ՄԽ-ն ոչ մի կապ չունի Բաքվի և Երևանի միջև անմիջական ուղիղ կապի ստեղծման հետ:

Սա հակամարտությունը լուծելու, այսպես կոչված, «ամերիկյան շրջանը» սկսելու լիակատար ձախողում է: Եվ ինչպե՞ս կարող է այն սկսվել, երբ «գործի մարդը»՝ ԱՄՆ-ի նախագահի ազգային անվտանգության հարցերով օգնական Ջոն Բոլթոնը, հայտարարել է, որ «խաղի մեջ է մտնում» և «անհամբեր սպասում Վաշինգտոնում Մնացականյանի և Մամեդյարովի հետ հանդիպմանը ...»:

Արդյունքում Բոլթոնը միայն ծանոթացավ հակամարտության կարգավորման հեռանկարների վերաբերյալ հակամարտող կողմերի դիրքորոշումների հետ: Դրանից հեռու նա չգնաց:

Ներկայումս դժվար է ասել՝ արդյոք Բոլթոնը բլե՞ֆ էր անում, թե՞ Վաշինգտոնում տեղի է ունեցել մի բան, որը փչացրել է ամերիկացիների կողմից մշակված սցենարը: Ակնհայտ է, որ ղարաբաղյան, այսպես կոչված, «Բոլթոնի պլան» գոյություն չունի, կամ, եթե կար, հրաժարվել են դրանից: Ինչո՞ւ:

Գուցե ինչ-որ բան է տեղի ունեցել Բաքվում, Երևանում, Ստեփանակերտում, կամ ամբողջ տարածաշրջանում, կամ էլ հարևան Մերձավոր Արևելքում, ինչը և կանգնեցրել է Վաշինգտոնին: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ԱՄՆ-ն ընկալում է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը ոչ այնքան որպես խնդրահարույց հարաբերություններ բացառապես Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև, այլ տարածաշրջանային համատեքստում, հաշվի առնելով նաև Իրանի գործոնը, հնարավոր է, որ Բոլթոնը Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարների հետ բանակցություններ է վարել հենց այդ ուղղությամբ և ոչ թե կարգավորման շուրջ:

Հնարավոր է նաև, որ Հայաստանի նոր կառավարության մոտ որոշ նոր մոտեցումներ են հայտնվել, որոնք գումարվել են հակամարտության լուծման հնարավորություններին առնչվող հակասական շարժումներին: 

Այս յուրաքանչյուր ենթադրության օգտին կան փաստարկներ , բայց հնարավոր են նաև այլ վարկածներ: Բայց ամենակարևորն այն է, որ Վաշինգտոնը Բաքվին և Երևանին սեփական խաղաքարտը խաղարկելու հնարավորությունից զրկել է, այսինքն՝ անել այն, ինչը նրանք հաճախ են անում Մոսկվայի հետ:

Այսպիսով, իրականանում է Ռեդֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր Գրիգորի Իոֆֆեի կանխատեսումը, ըստ որի, «ԱՄՆ-ի համար առաջնահերթ է դառնում ոչ միայն զգուշավոր վերաբերմունքը Ռուսաստանի նկատմամբ», այլ նաև «անհետանում է Ադրբեջանին ու Հայաստանին Վրաստանի պես դեպի Արևմուտք ուղղելու միտումը»:

Ինչ վերաբերում է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորմանը, ապա տարբեր պատճառներով և տարբեր նպատակներով Բաքուն և Երևանը արդյունավետորեն զրոյացրել են բանակցային գործընթացը և շանտաժի են ենթարկում համաշխարհային հանրությանը նոր պատերազմ սկսելու հնարավորությամբ: Նրանց թվում է, որ Վաշինգտոնը, Մոսկվան կամ Փարիզը իրենց կմատուցեն «հարմարավետ խաղաղություն» ափսեով: Նման բան չի լինի: Եթե կռվելու ցանկություն է առաջացել, ապա պետք է թույլ տրվի, որ կռվեն, կամ էլ «բանակցային գործընթացի հեռանկարները» մեկնաբանեն տարբեր մակարդակներում: Հատկապես Վաշինգտոնից հետո, որտեղից Մնացականյան- Մամեդյարով զույգը վերադարձել է դատարկ ճամպրուկներով

Կամո Խաչիկյան