Իսկ ի՞նչ կա­նի Ռու­սաս­տա­նը

svpressa.ru-ն գրում է, որ ԱՄՆ-ի կոնգրեսական Բրեդ Շերմանի անձնական էջում հետաքրքիր հաղորդագրություն է հայտնվել առ այն, որ Ստորին պալատը ընդունել է կոնգրեսական Բրեդ Շերմանի ներկայացրած օրենքի փոփոխությունը, որը արգելում է ամերիկյան զենքի փոխանցումը Ադրբեջանին, եթե նախագահը (ԱՄՆ-ի) չի հաստատել քաղաքացիական ավիացիայի համար սպառնալիքի բացակայությունը»:

Նաև նշվում է, որ «նախաձեռնությունը ուղղված է Բաքվի դեմ, որը սպառնում է խփել Ստեփանակերտի օդանավակայանից թռչող քաղաքացիական ինքնաթիռները»: Իր հերթին Ամերիկայի Հայ դատի հանձնախմբի նախագահ Րաֆֆի Համբարյանը բարձր է գնահատել օրենսդիրի այս նախաձեռնությունը և այս որոշումը որակել «պատմական միջոց»:

Բացի այդ, ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատը հրապարակել է ղարաբաղյան հակամարտության գոտում լարվածության նվազեցմանն ուղղված քայլերի վերաբերյալ հաստատված բանաձև, որտեղ կոչ է արվում վիճարկելի տարածքում «կրակորոշիչ» համակարգեր տեղադրել, դիպուկահարներին և ծանր տեխնիկան դուրս բերել սահմանագոտուց և ավելացնել դիտորդների թիվը:

Ճիշտ է, բոլորովին պարզ չէ՝ ով պետք է իրականացնի ամերիկյան այս նախաձեռնությունները: Այնուամենայնիվ, արտասահմանում ընդունված այս հակաադրբեջանական փաստաթուղթը նախատեսվում է ներառել 2020 ֆինանսական տարվա ԱՄՆ ազգային պաշտպանության ծրագրում: Նշենք, որ Շերմանի գրեթե բոլոր նախաձեռնությունները զգալի վերապահումներ ունեն: Եվ դրանք կարծես թե անկեղծ լոբբիզմի կամ ակտիվ գործունեության իմիտացիայի են նմանվում:

Ըստ նույն «պատմական միջոցի», Ադրբեջանին զենք մատակարարելը, կրկնում ենք, արգելված չէ, եթե դա հնարավոր է համարում ԱՄՆ-ի նախագահը: Ճիշտ է, Բաքուն ԱՄՆ-ից առանձնահատուկ բան չի էլ գնում, ու իմաստով Շերմանի փոփոխությունը ոչինչ էլ չի փոխում:

Բայց միայն առաջին հայացքից: Կարծես թե Վաշինգտոնը մեծ խաղ է սկսում Կովկասում: Ի՞նչ ենք մենք տեսնում այս տարածաշրջանում, որպես ամբողջություն: Ակնհայտ ռազմավարական մերձեցում է նկատվում Ադրբեջանի և Թուրքիայի միջև: Ավելին, Անկարան վերցրել է իր վրա Բաքվի ռազմաքաղաքական հովանավորությունը: Թուրքիան բուն Ադրբեջանի հետ ընդհանուր սահման չունի, բայց կա Նախիջևանի ինքնավարությունը՝ Լեռնային Ղարաբաղից ընդամենը 35 կիլոմետր հեռավորությամբ, որը հարավ-արևմուտքից ունի Թուրքիայի հետ ընդհանուր սահմանի մի փոքրիկ՝ 4 կմ-ոց հատված, և դա լրիվ բավարար է անհրաժեշտության դեպքում ադրբեջանցիներին հրատապ առաքումներ կատարելու համար:

Այնուամենայնիվ, Թուրքիայից Ադրբեջան տարանցումը, որպես կանոն, իրականացվում է Իրանի Արևմտյան և Արևել յան Ադրբեջանի տարածքով, որտեղ հիմնական բնակչությունը էթնիկ ադրբեջանցիներ են: Պատկերը ավելի հստակ դարձնելու համար նշենք, որ Իրանի ադրբեջանական համայնքը 30 միլիոն բնակչություն ունի (Իրանի բնակչության 40 տոկոսը): Եվ այդ համայնքի գրեթե բոլոր ներկայացուցիչները համոզված են, որ «Ադրբեջանի ժողովուրդը անարդարացի բաժանված է Թուրքմենչայի պայմանագրով»: Հետևաբար, Երևանի և Բաքվի միջև նոր զինված հակամարտության պայմաններում կասկած չկա, որ նշված հարևան երկրից բազմաթիվ կամավորներ կլինեն, որոնք կցանկանան օգնել Ադրբեջանին վերականգնելու «պատմական արդարությունը»:

Ընդ որում, կլինեն նաև մարտերում թրծված կամավորներ: Միևնույն ժամանակ, ադրբեջանական զինված ուժերը սկսել են զարմանալիորեն ինտենսիվ սովորել պայքարելու «նոր ձևը»՝ կապված նոր զինատեսակների և տակտիկական մեթոդների հետ: Մասնավորապես, «վերջին երեք տարիների ընթացքում, Ադրբեջանի զինված ուժերը, հաշվի առնելով Հայաստանի փոփոխվող զինանոցը, սահմանել են առավելագույն օպտիմալ և արդյունավետ մեթոդներ լայնածավալ հակահարձակողական գործողություններ իրականացնելու համար»: Այնուամենայնիվ, արդարության համար պետք է նշել, որ Բաքվի համար առավել համեղ պատառը նույնիսկ Լեռնային Ղարաբաղի շրջանը չէ: Դա այն 280 հազար քառակուսի կիլոմետրն է, որը բնակեցված է հարյուր տոկոսով էթնիկ ադրբեջանցիներով:

Այսօր, Իրանի վատթարացող տնտեսական վիճակի պայմաններում, մեծ հավանականություն կա, որ «Միացյալ Ադրբեջան» շարժման ակտիվիստների կողմից վերահսկվող հսկայական ադրբեջանական համայնքը կարող է բողոքի ակցիաներ սկսել Թեհրանի կենտրոնական իշխանությունների դեմ: Տեսականորեն պարսիկները կփորձեն վերականգնել կարգ ու կանոնը ուժի միջոցով: Բայց այդ, ժամանակ «մեկ ժողովրդի երկու բանակները» կշտապեն ապստամբներին օգնության: Իրանում զանգվածային անհնազանդության փորձ արդեն իսկ տեղի է ունեցել 2015 թվականի դեկտեմբերին Թավրիզ, Ուրմիա, Մարագե և Արդեբիլ քաղաքներում: Բայց այն ժամանակ «Բաքու-Անկարա» ռազմական միավորման միջամտություն անհնար էր ուժերի սակավության պատճառով: 

Սակայն 2016 թվականից հետո Թուրքիան և Ադրբեջանը կտրուկ բարձրացրել են իրենց ռազմական ներուժը: Այս կապակցությամբ Շերմանի փոփոխությունը կարող է լինել քաղաքական «ծխաքողարկման» փորձ՝ ուղղված մի կողմից՝ հայերին հանգստացնելուն և մյուս կողմից՝ պարսիկներին շփոթեցնելուն: Հասկանալի է նաև, որ «մի ժողովրդի երկու բանակները» հազիվ թե հաղթահարեն Թեհրանի զինուժը: Սակայն նրանք կարող են ԱՄՆ-ի և դաշնակիցների կողմից հնարավոր կործանարար հրթիռառմբակոծությունից հետո հաջողությամբ հանդես գալ որպես «երկրորդ ճակատ»: Թրամփի համար դա իդեալական տարբերակ է:

Բայց եթե Էրդողանն ու Ալիևը առաջին հերթին հարձակվեն ոչ թե Իրանի, այլ Հայաստանի վրա, ապա Ռուսաստանի համար ամեն ինչ հաստատ դժվար կլինի՝ հաշվի առնելով Կովկասում իր ռազմավարական շահերը և ՀԱՊԿ շրջանակներում դաշնակցային պարտավորությունները: Հետաքրքիր է՝ արդյո՞ք Մոսկվան ունի իրադարձությունների նման զարգացման համար մշակված պլան: Իսկ գուցե ամեն ինչ սահմանափակվի թուրքական լոլիկի հերթական բոյկոտո՞վ, դե, ձեռքի հետ էլ ադրբեջանական դեղձերի բոյկոտով:

Կամո Խաչիկյան