«Կեն­դա­նի­նե­րի բիզ­նեսն աշ­խար­հում եկամ­տա­բե­րու­թյամբ չոր­րորդն է». ՀՀ գոր­ծող օրենսդ­րու­թյունն ունի որո­շա­կի բա­ցեր

Վայրի բնության և մշակութային արժեքների պահպանման հիմնադրամի ծրագրերի ղեկավար Արևիկ Մկրտչյանի հետ «Փաստը» զրուցել է կենդանիների ապօրինի վաճառքի, արտահանման, ինչպես նաև ոլորտի օրենսդրական կարգավորումների մասին:

-Որքանո՞վ է օրինական կենդանիների վաճառքը, հատկապես արտահանումը:

-Քաղաքակիրթ աշխարհը վաղուց հրաժարվել է վայրի, հազվագյուտ կենդանատեսակների առքուվաճառքի պրակտիկայից՝ գիտակցելով, որ դրանով նպաստում է վայրի բնության մեջ կենդանատեսակների քանակի կրճատմանն ու հետագա անհետացմանը: Հայաստանում, ցավոք, կենդանին դեռևս դիտվում է որպես գույք, ու թեպետ բնությունից կենդանի վերցնելը առանց լիազոր մարմնի թույլտվության արգելվում է, որոշ անձինք դեռ շարունակում են իրենց անձնական շահի համար հարստանալ կենդանիների հաշվին: Կենդանիների բիզնեսն աշխարհում եկամտաբերությամբ չորրորդն է և իր շրջանառությամբ դասվում է թմրանյութերի վաճառքի ու մարդկանց թրաֆիքինգի շարքին:

Կենդանու արտահանում կազմակերպելը հեշտ գործընթաց չէ և ենթադրում է մի շարք փաստաթղթերի և գործարքի լեգիտիմությունը հավաստող ապացույցների ներկայացում, որը միշտ չէ, որ հնարավոր է բավարարել, և հայտնի փաստ է, որ վերջին տարիներին Հայաստանից մի շարք կենդանիներ արտահանվել ու վերարտահանվել են կեղծված փաստաթղթերով՝ խախտելով միջազգային կոնվենցիաների պահանջները:

-Կարծիք կա, որ Հայաստանը տրանզիտ երկիր է Ռուսաստանի և այլ երկրների միջև այս հարցում: Որքանո՞վ է սա իրականությանը համապատասխանում:

-Սա ոչ միայն կարծիք է, այլ հստակ փաստերի վրա հիմնված ապացույց:

Թե՛ եվրոպական, թե՛ ռուսական մամուլը բազմիցս նշել է ՀՀ-ից այլ, հատկապես ռուսական կամ արաբական երկրներ վայրի հազվագյուտ կենդանիների ապօրինի արտահանման մասին, իսկ որոշ դեպքերում կենդանիներին, մասնավորապես՝ կապիկներին, սահմանից թույլ չեն տվել անցկացնել, սակայն նախկին կառավարության օրոք որոշ բարձրաստիճան պաշտոնյաների կաշառելու միջոցով հնարավոր էր հասնել ցանկացած արդյունքի, ինչն էլ հետևողականորեն իրականացվել է:

Այս կենդանիները, որպես կանոն, ներմուծվում են հանցավոր համաձայնությունների հիման վրա երրորդ երկրներից՝ Սուդան, Մոզամբիկ և այլն, ուր աղքատության մակարդակը բարձր է, և տրամաբանորեն շահագործման է ենթարկվում նաև կենդանական աշխարհը:

Բավական է հիշել, թե յուրաքանչյուր րոպեն մեկ քանի փիղ է սպանվում միայն ժանիքի համար, որը չինական աշխարհում գնահատվում է որպես սպիտակ ոսկի՝ նույնիսկ ավելի բարձր գին ունենալով:

Դրա պատճառով այսօր բնության մեջ աֆրիկյան փղերի քանակը կտրուկ նվազել է, իսկ մի շարք երկրներ օրենքով արգելել են փղի ժանիքի ներկրումը:

-Օրենքով ի՞նչ պատիժ է սահմանված այս դեպքերի համար:

-Միջազգային հարթակում կենդանիների ապօրինի արտահանման և ներմուծման հետևանքները ծանր են՝ քրեական պատասխանատվություն և միջազգային հետախուզում. դեպքեր, որոնց ՀՀ քաղաքացիների մասնակցությամբ բազմիցս ականատես ենք եղել:

ՀՀ-ում, ցավոք, կենդանուն ազատությունից զրկելու՝ բնությունից ապօրինի վերցնելու դեպքում չի գործում իրավահեն մեխանիզմը, այսինքն, որպես կանոն, տեսչական մարմինը չի կարողանում բավարար ապացույցներ ներկայացնել՝ ընդդեմ զանցանքը կատարած քաղաքացու: 

- Շատ են դեպքերը, երբ կենդանիներին պահում են վանդակների մեջ՝ ռեստորաններում, ժամանցի վայրերում: Սա օրենքով հնարավո՞ր է վերահսկել:

-ՀՀ գործող օրենսդրությունն ունի որոշակի բացեր, որը հնարավորություն չի ընձեռում լիարժեք արգելել տարբեր ռեստորաններում ու ժամանցի վայրերում պահվող կենդանիների ցուցադրությունը: Խնդիրն այստեղ բազմակողմանի է՝ կենդանու բարեկեցությունից, նրա նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունքից մինչև սանիտարահամաճարակային իրավիճակ, զոոնոզ հիվանդություններ, հաճախորդների անվտանգություն և այլն, հետևաբար չի կարող լուծվել մեկ գերատեսչության հարթակում:

Շատ շուտով, սակայն, ՀՀ օրենսդիր մարմինը հանդես կգա ոլորտը կանոնակարգող նոր օրենքի նախաձեռնությամբ, որը, լիահույս եմ, կապահովի խնդրի մասնակի լուծումը: Ինչո՞ւ մասնակի, որովհետև հանրային վերահսկողությունը նման դեպքերի դեմ պայքարելու լավագույն միջոցն է, ցանկացած ռեստորանի/բիզնեսի սեփականատեր կդադարեցնի կենդանիների ցուցադրությունը, եթե այդ պատճառաբանությամբ չունենա այցելուներ, իսկ հասարակությունը լինի պահանջատեր:

Այս առումով կարծում եմ, որ կրթությունն ու իրազեկվածության բարձրացումը օրենսդրական բարելավումների հետ նույն նժարի վրա են:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ