«Որ­պես­զի մենք իս­կա­պես հաս­նենք Ար­ցա­խի մի­ջազ­գա­յին ճա­նաչ­ման նպա­տա­կին, բնա­կա­նա­բար, պետք է լի­նի ներ­քին մի­աս­նա­կա­նու­թյուն»

1991 թ. սեպտեմբերի 2-ին Ստեփանակերտում տեղի ունեցած պատգամավորների մարզային և Շահումյանի շրջանային խորհրդի համատեղ նստաշրջանի ժամանակ ընդունվեց Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության անկախության հռչակագիրը: Ամիսներ անց տեղի ունեցած հանրաքվեի ժամանակ ԼՂՀ բնակչության ավելի քան 99 %-ը քվեարկեց անկախության օգտին։

28 տարի առաջ տեղի ունեցած պատմական իրողությունը, քաղաքագետ Սերգեյ Շաքարյանցի որակմամբ, միակ ճանապարհն էր, ըստ որի՝ Արցախի հայությունն ուներ իր ճակատագիրը որոշելու լիիրավ ազատություններն ու իրավունքները:

«Մենք ապացուցել ենք աշխարհին, որ Արցախի հայությունն այլևս չի հանդուրժում թուրքի լուծը հայի գլխին: Ինչպես դժվար էր պատմական նշանակությունն այն ժամանակ անտեսելը, այնպես էլ այն այսօր դժվար է նսեմացնելը:

Բոլոր, իբրև թե, հայրենասիրական խոսակցություններ տանողներին, հայտարարողներին, թե Արցախն անկախ հանրապետություն չէ, այլ՝ Հայաստանի մարզ, խորհուրդ կտայի ձայնները կտրել ու հանգիստ միանալ Արցախի Հանրապետության միջազգային ճանաչման պայքարին»,«Փաստի» հետ զրույցում ասաց քաղաքագետը՝ ընդգծելով, որ եթե այդ տարբերակը չընտրեն, ապա մյուս խորհուրդը այստեղից հեռանալը պետք է լինի:

28 տարիներից գալով մինչև մեր օրեր՝ քաղաքագետը հիշեցրեց Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Առաջինի խոսքերը:

«Արցախից է սկսվում մեր ազգային զարթոնքը, մեր ճանապարհը պատմական հայրենիքի վերականգնման ուղղությամբ: Արցախն առաջին հատվածն է, որը մեր ողջ Մեծ Հայքի և օտար ազգերի կողմից զավթված այլ տարածքներն ազատագրելու ճանապարհն է հարթում: 

Մենք պետք է նախևառաջ սա հիշենք, ինչպես նաև հիշենք այն, որ բացի Արցախի ազատագրումից, ազատ, անկախ և միացյալ Հայք ունենալու կարգախոսն իրականություն դարձնելու համար որևէ այլ քայլ չի կատարվել: Արտաքին քաղաքական ոլորտում մեր հետագա բոլոր քայլերը պետք է դիտարկվեն հենց այդ կարգախոսի պրիզմայով: Մեր ընդհանուր պատմական վերամիավորման գործընթացը պետք է թափ ստանա և դառնա ավելի ու ավելի նպատակասլաց»,-ասաց նա՝ նշելով, որ պատահական չնշեց Վեհափառի խոսքը:

«Սա եկեղեցու խոսքն է, և բոլորը դա պետք է կատարեն, ոչ թե գնան ու օտար օրակարգեր պարտադրեն մեր քաղաքացիներին: Իսկ ով նման գործ է անում, պետք է հասկանալ, որ գործ ունենք կա՛մ ազգադավ մարդու, կա՛մ ազգադավ ուժերի հետ:

Մենք պետք է որոշենք մեր ընտրությունը: Աստված մեզ տվել է կյանք, որ մենք այն ապրենք ու մեր սերունդներին թողնենք անկախ, ազատ ու միացյալ Հայք, իսկ եթե այլասերվածների իրավունքներն ավելի կարևոր են, քան այդ կարգախոսը, ապա ազգի կործանման ճանապարհը բաց է: Ազգադավները պետք է օտարվեն մեր քաղաքացիներից: Եթե այս փուլում Ստամբուլ յան կոնվենցիա կոչվածները քննարկումներից դուրս են, չի նշանակում, որ այդ սպառնալիքներից ամբողջությամբ ազատվել ենք»,-նշեց Շաքարյանցը:

Քաղաքագետի համար զարմանալի չեն նաև «հայաստանցի-արցախցի» բաժանումները, այն քննարկումները, որոնք դաշտ են նետվում տարբեր ուղղություններով՝ երբեմն ստանալով սուր ու վտանգավոր բնույթ:

«Այդ խնդիրը մեծ է, բայց նոր չէ: Այն կար 1995-1996 թվականներից, երբ Լևոն ՏերՊետրոսյանը ազգի պառակտումն առաջին պլանում դրեց: Լևոնականներից է սկսվել ազգը բաժանելու ու պառակտելու շարժումը:

Ի՞նչ են հետապնդել՝ դժվարանում եմ ասել, համենայն դեպս, նպատակի երևացող մասը պառակտումն էր: Այսինքն, ներքին բաժանարար գծերը ոչ թե հիմա կամ 2008թ. մարտի 1-ին, այլ դեռ նշված ժամանակներից էին գծված: Դա վաղեմի ազգադավ գործ է, որի սկիզբը դրել են ՀՀՇ-ն ու Լևոն Տեր-Պետրոսյանը: Սա մեր բնակչությունը պետք է միշտ հիշի:

Ու եթե այսօր այդ շարժումը նոր թափ է ստանում, ապա պարզ ու պրիմիտիվ հաշվարկ է՝ ով կրկնում ու շարունակում է ազգադավ գործը, «լևոնական» է: Ինչ ուզում են գրեն կուսակցության պիտակին, կարևոր չէ, յուրաքանչյուրին գործերով պետք է դատել»,-նկատում է քաղաքագետը:

Սերգեյ Շաքարյանցի խոսքով, այս հարցը մեր երկրի ու քաղաքացիների առջև ծառացած օրախնդիրներից մեկն է լինելու:

«Այսինքն, կա՛մ լռությամբ շարունակում ենք ենթարկվել դավաճանական կարգախոսներին ու գաղափարներին, կա՛մ՝ ոչ: Կա՛մ, կա՛մ, այստեղ այլընտրանք չկա:

Չկա մեկ այլ տարբերակ, ըստ որի՝ նման գաղափարի կրողներն ու ազգային գաղափարի կրողները կարող են միավորվել թշնամական գործընթացների շուրջ: Պետք է միավորվել միայն համընդհանուր ազգային գործի շուրջ»,ասաց նա՝ շեշտելով, որ չպետք է մոռանալ անցյալը, այն, որ դարեր շարունակ մեր հայրենիքի տարածքը տարբեր փորձարկումների դաշտ է եղել:

Սերգեյ Շաքարյանցը Արցախի հարցում և Արցախի միջազգային ճանաչման նպատակի իրագործման ճանապարհին կարևորում է գերմիասնականության անհրաժեշտությունը:

«Որպեսզի մենք իսկապես հասնենք Արցախի միջազգային ճանաչման նպատակին, բնականաբար, պետք է լինի ներքին միասնականություն: Պետք են նաև մեծ քայլեր արտաքին քաղաքական դաշտում:

Բայց, այդուհանդերձ, այս հարցում սովորական միասնականությունը քիչ է: Լինի իշխանություն, խորհրդարանական, թե արտախորհրդարանական ընդդիմություն, այս հարցում բոլորի կարծիքը միատարր պետք է լինի: Դիրքորոշումները ոչ մի ստորակետով չպետք է տարբերվեն, իսկ միասնականության փոխարեն գերմիասնականություն պետք է լինի:

Որքան էլ տնտեսության կամ ներքաղաքական հարցերում տարբեր դիրքորոշումներ ունենանք, այդ հարցում բոլորի կարծիքը մեկը պետք է լինի»,-ասաց նա՝ ընդգծելով, որ հստակ պետք է հաշվարկել քայլերը:

Պետք է իմանալ՝ ում հետ ոնց աշխատել: Սա լուրջ աշխատանք է ենթադրում, որը կոչվում է պետության կառավարում: Սա ավելին է ենթադրում, քան գալ ու ասելը՝ կաշառակերություն չունենք»,-եզրափակեց մեր զրուցակիցը:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ