Փա­շի­նյա­նի խոս­քե­րի հե­տև­ում «նոր» մտադ­րու­թյուն­նե­րը հաս­տա­տող «կոնկ­րետ» քայ­լեր չկան

regnum.ru-ն «Ինչու են Ալիևն ու Փաշինյանը միասին խաղում» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Բաքուն և Երևանը մի փոքր տարբերությամբ, բայց համարյա միաժամանակ հայտարարել են ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման բանակցային գործընթացի վերսկսման մասին:

Հայաստանի արտաքին գործերի նախարար Զոհրաբ Մնացականյանը հրաժարվել է կոնկրետ ժամկետներ նշել` ասելով, որ «հարցի շուրջ երկխոսությունը շարունակվում է, և հայտարարություններ պետք է հնչեն երկու կողմերից»: Ավելի վաղ Ադրբեջանում ԱՄՆ դեսպան Էրլ Լիտցենբերգը ավելի կոնկրետ էր խոսել՝ «հույս ունենալով, որ հանդիպումը կկայանա սեպտեմբերին»:

Հիշեցնենք, որ վերջին անգամ արտգործնախարարների հանդիպումն ու բանակցությունները տեղի են ունեցել 2019 թվականի հունիսի 20-ին Վաշինգտոնում: Դրանից հետո Մամեդյարովն ասել էր , որ «Վաշինգտոնում կայացած հանդիպման ժամանակ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները ներկայացրել են նոր փաստաթղթեր, և իրենք համաձայնել են երկու-երեք ամիս աշխատել այդ փաստաթղթերի վրա, որից հետո համանախագահները կառաջարկեն հաջորդ հանդիպման ամսաթիվը»:

Այս ամենից կարելի է երկու կարևոր հետևություն անել: Առաջին հերթին ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի առաջարկած՝ Ադրբեջանի և Հայաստանի արտգործնախարարների հանդիպումների ժամանակացույցը չի խախտվել: Երկրորդ՝ հակամարտող կողմերի սեղանին դրված են «նոր փաստաթղթեր, որոնք վերաբերում են հակամարտության կարգավորմանը», սակայն որի բովանդակությունը, ինչպես միշտ, չի բացահայտվում:

Եվ անմիջապես հարց է ծագում, թե արդյո՞ք Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի վերջին հայտարարությունները կապված են այս նոր փաստաթղթերի թեզերի հետ, թե՞ դա պարզապես իմպրովիզացիա էր տվյալ թեմայի շուրջ:

Իսկապես, երբ Փաշինյանը Ստեփանակերտում Լեռնային Ղարաբաղը հայտարարեց «Հայաստանի մաս», դա հարուցեց Բաքվի և Երևանի միջև տեղեկատվական կոշտ դիմակայություն՝ սպառնալով խափանել բանակցությունների ողջ գործընթացը:

յնուամենայնիվ, ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը չարձագանքեց վարչապետի «նոր թեզին», և միայն կոչ հնչեց «ձեռնպահ մնալ բռնություններից և արվածություն առաջացնող հռետորաբանությունից»: Հետևաբար կարելի է երրորդ եզրակացությունը անել. ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը Փաշինյանի բոլոր «ղարաբաղյան նորարարությունները» ընկալում է բացառապես որպես «ներքին սպառման ապրանք»: Թեկուզ հենց միայն այն պատճառով, որ Երևանը և Բաքուն շարունակում են աշխատել նախորդ բանակցային ձևաչափով և, ինչպես պարզվում է, համաձայնեցված ժամանակացույցով:

Ոչ ոք չի պատրաստվում հատել, այսպես կոչված, «կարմիր գիծը», որից այն կողմ իրավիճակի ավելի մեծ սրացում կլինի: Եվ հասկանալի է, թե ինչու. Փաշինյանի խոսքերի հետևում «նոր» մտադրությունները հաստատող «կոնկրետ» քայլեր չկան: Այնուամենայնիվ, նկարագրված սյուժեն լուրջ ինտրիգներ է պարունակում:

Արտաքուստ թվում է, թե հակամարտող կողմերը այլ ընկալում ունեն իրադարձությունների ընթացքի և հակամարտության լուծման հեռանկարների վերաբերյալ, թեև ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ձևաչափով հաճախ ժամերով շարունակում են երկխոսության մեջ մտնել:

Սակայն պարզ է, որ Փաշինյանի՝ «Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության ցանկացած փոխզիջումային լուծում պետք է ընդունելի լինի Արցախի, Հայաստանի և Ադրբեջանի ժողովուրդների համար» հայտարարությունը երկնքից չի վերցվել: Նույնը վերաբերում է նաև նրա՝ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբին ուղղված կոչին՝ պարզաբանել համանախագահների առաջարկած կարգավորման սկզբունքների երեք հիմնական և վեց տարրերը:

Բայց ի՞նչ է հայտնի դրանց մասին: Իրականում ոչինչ: Միայն մեկ անգամ Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախկին նախարար Թոֆիկ Զուլֆիգարովն է թեթևակի բացել «վարագույրը», երբ 2016-ին իր հարցազրույցներից մեկում ասել է. «Մադրիդյան սկզբունքների հրապարակ հանելուց հետո ոչ մի լուրջ բան տեղի չի ունեցել, և հիմնական հարցն այդ սկզբունքների իրականացման տեխնոլոգիայի մեջ է:

Ի վերջո, այս սկզբունքներից յուրաքանչյուրի հետևում պետք է լինի հայեցակարգ և լուրջ տեքստ, որը կբացահայտի այդ սկզբունքները: Օրինակ՝ որպեսզի տեղի ունենա «որոշ տա րածք ն ե րի ազա տագր ո ւ մ » սկզբունքը, պետք է իրականացվի խաղաղապահ գործողություն, իսկ այդ գործողության ծավալման հայեցակարգը 400 էջ է: 

Իրականում հիմա խոսքը նախնական պայմանավորվածության փուլի մասին է, և խոսք չկա համապարփակ խաղաղության մասին, որը ներառում է Ղարաբաղի կարգավիճակի որոշումը և հիմնական քաղաքական համաձայնագրի ստորագրումը:

Հետևաբար, նախագահների հանդիպումները չեն կարող բերել որևէ արդյունքի: Ենթադրենք, ճնշման տակ Հայաստանի նախագահը ընդունում է որևէ սկզբունք:

Բայց հետո նա հանձնարարականներ է տալիս իր բանակցողներին, որ ձախողեն բանակցությունները հայեցակարգի մի մասի մշակման փուլում: Այսինքն, նույնիսկ սկզբունքի ընդունումը չի կարող հանգեցնել համապարփակ խաղաղության պայմանագրի մշակմանը:

Հարց է ծագում, թե ինչու՞ են այդ դեպքում հանդիպումներ անցկացվում: Այս հանդիպումների միակ առավելությունն այն է, որ կողմերը չեն գնա զարգացման ավելի վատ սցենարի: Սա փխրուն, բայց դեռ հրադադարի գրավական է, և դա այն է, ինչ մենք ունենք»: Դատելով մեր դիվանագիտական աղբյուրների բացատրություններից՝ 2016 թվականից ի վեր ոչինչ չի փոխվել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի «խոհանոցում», բայց շատ բան է փոխվել համաշխարհային քաղաքականության մեջ:

Բաքվի և Երևանի բոլոր փորձերը `բանակցային գործընթացը տեղափոխել համանախագահող երկրներից մեկի ազդեցության հարթություն, չեն հանգեցրել ցանկալի արդյունքների: «Ո՛չ պատերազմ, ո՛չ խաղաղություն» իրավիճակը տեղը զիջել է «ակտիվ բանավոր հայտարարությունների» իրավիճակին, որն այս փուլում, կարծես թե, տարբեր պատճառներով բավարարում է հակամարտող կողմերին:

Պարբերաբար հնչող բանավոր փոխհրաձգություններից հետո կողմերը պատրաստակամություն են հայտնում «ինտենսիվ բանակցություններ վարել»: Ըստ ամենայնի, Բաքուն ինչ-որ բանի է սպասում, իսկ Երևանը փորձում է ինչ-որ բան լուծել: Եվ ինչ-որ իմաստով Ալիևը և Փաշինյանը միասին են խաղում:

Այնուամենայնիվ, տարբեր ռիսկերի առկայության պարագայում որքանո՞վ է այդպիսի դիրքորոշումը լինելու կայուն և մտածված, հատկապես եթե որոշակի պայմանների և հանգամանքների դեպքում լինի գայթակղություն «արդյունավետորեն» կտրել ղարաբաղյան հակամարտության գորդյան հանգույցը:

Կամո Խաչիկյան