«Կարծում են՝ եթե գան և ասեն, որ իշխանության «դաբրոն» ունեն, բոլորս պետք է հանձնվենք»

Օրերս Վայոց ձորի մարզի Վայք քաղաքում նախատեսված էր Ազատեկի ոսկու բազմամետաղային հանքի բաց-ստորգետնյա շահագործման հայտի հանրային քննարկումը: Նախաձեռնողը «Վայքգոլդ» ՍՊԸ-ն էր:

Սակայն բնակիչները, բառի ուղիղ իմաստով, տապալեցին այն՝ փաստելով՝ իրենք դեմ են հանքարդյունաբերությանը, դրա հետ կապված որևէ գործողություն իրականացնելուն՝ հետախուզումից սկսած մինչև շահագործում:

Վայքի բնակիչ, «Աշխատանք և հայրենիք» ՀԿ-ի նախագահ, հանրային խորհրդի անդամ Ռուզան Ղազարյանը «Փաստի» հետ զրույցում նշում է՝ հանրային լսումները կամ քննարկումները նախատեսված էին այն հարցի վերաբերյալ, որ հանքարդյունահանության թույլտվություն ունեցող «Վայքգոլդ» ընկերությունը սկսի շահագործել Ազատեկի ոսկի- բազմամետաղային հանքավայրը և դրա վերաբերյալ սկսի ՇՄԱԳ (Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատումխմբ.) նախապատրաստել:

«Մամուլում առկա տեղեկությունների համաձայն՝ իրենք արդեն իսկ ապօրինի հանքարդյունաբերական գործունեություն են ծավալել՝ առանց նախարարության համապատասխան թույլտվության և առանց ՇՄԱԳ-ի, որի առկայությունը պարտադիր է նման գործունեություն սկսելուց առաջ:

Վայքի ակտիվ բնակիչներով ծանոթացել էինք այդ կազմակերպության «անհաջողությունների» պատմությանը: Կան նաև քրգործեր, թեև իրենք ասում են, որ դա սուտ է, այնուամենայնիվ, իրենց կողմից որևէ հերքում չի եղել այն ամենի վերաբերյալ, ինչ գրել է մամուլը (Գլխավոր դատախազությունը անցյալ տարեվերջին քրեական գործ է հարուցել:

«Վայք Գոլդ» ՍՊԸ-ն Վայոց ձորի մարզում գտնվող Ազատեկի հանքավայրից ապօրինի կերպով արդյունահանել է 250 միլիոն դրամի ոսկի, արծաթ և պղինձ: Գործի նախաքննությունը հանձնարարվել էր քննչական կոմիտեինխմբ.): Վայքում ոսկու հանքերը համակցված են ուրանի, արճիճի, կապարի հետ, և այս նյութերն առանձին-առանձին սպառնալիք են բնության, մարդկանց առողջության և Վայքի միջով հոսող Արփա գետի համար: Մեզ համար միանշանակ է, որ այս հանքի հետ կապված որևէ գործողություն բացասաբար է ազդելու մեզ վրա:

Մենք՝ Վայքի բնակիչներս, կորցնելու բան ունենք: Վերջին տարիներին տեղացիները, հաշվի առնելով ռիսկերը, վարկային բեռ են ստանձնել, նախաձեռնություններ են իրականացրել, Վայքի անունը հայտնի են դարձրել որպես տուրիստական միջավայր՝ իր համեղ սնունդով:

Վերջին տարիներին հյուրանոցներ և ռեստորաններ են կառուցվել: Եվ հանկարծ մարդիկ այս բոլորը կորցնելու վախի առաջ են կանգնել: Նրանք կորցնում են իրենց ունեցածը, հայրենի քաղաքը և դրա բնությունը»,-ասում է Ղազարյանը:

Նա նշում է, որ դեռևս խորհրդային տարիներին Վայքը եղել է երկրաբանների ուշադրության կենտրոնում. այնտեղ եղել է երկրաբանական կազմակերպություն, անընդհատ հետազոտություններ են կատարվել:

«Ի՞նչ է, Խորհրդային Միությանը ոսկի կամ ուրան պետք չէ՞ր: Բայց հետախուզումներն արվում էին փակ եղանակով՝ միայն հորատանցքերով, փակ ճանապարհներով:

Արդյունքում այդ գաղափարը, այսպես ասած, «փակվեց»: Հիմա ինչ-ինչ մարդկանց ձեռքում են հայտնվել այդ գայթակղիչ փաստաթղթերը և, ուրանալով բոլոր սրբությունները և արհամարհելով իրենց հայրենակիցներին, որոնք ապրում են այդ հողի վրա, ինչ-որ ամբիցիաներ ունեն այդ հանքերի հետ կապված»,-նշում է մեր զրուցակիցը:

Նա փաստում է՝ հենց սկզբից իրենք որոշում էին կայացրել, որ լսելու և քննարկելու որևէ հարց չունեն ընկերության հետ: «Մեր դիրքորոշումն այդպիսին է: Օրենքը որոշակիորեն լղոզում է այդ պահերը, և եթե ՇՄԱԳին նախորդող չորս քննարկումները տեղի են ունենում, և բնակիչները դեմ են արտահայտվում, միևնույն է, քննարկումը համարվում է կայացած: Այդ պատճառով մտածեցինք, որ ավելի լավ է ձախողել այն»,-Վայքում հանրային լսումը տապալելու իրենց որոշման մասին պարզաբանում է տիկին Ռուզանը: 

Հարցնում եմ՝ վերջին շրջանում հանքերի գործունեության մասին խոսելիս համայնքի բնակիչներին փորձում են որոշակիորեն «կաշառել» աշխատանքով ապահովելու հեռանկարով:

Արդյոք Վայքի բնակիչները կհամաձայնե՞ն նման առաջարկին: Մեր զրուցակցի արձագանքը միանշանակ է՝ համադրելի՞ են հանքի գործունեության պատճառած վնասները և մի քանի աշխատատեղի ստեղծումը:

«Բնակիչներից շատերը հարց էին բարձրացնում, թե ի՞նչ պետք է ասեն մեզ, որ համոզվենք: Ասում էինք՝ կասեն ձեզ համար աշխատատեղ կստեղծենք, ձեր երեխաներին փուչիկներ, դպրոցին էլ կավիճ կտանք և այսպես շարունակ:

Բայց այս ամենը համադրելի՞ է այն ամենի հետ, որը պետք է կորցնենք: Օրինակ, հյուրանոցում այսօր մարդիկ որակյալ պայմաններում աշխատում են: 

Հիմա ի՞նչ, այդ տասն աշխատատեղը պետք է կրճատվի և հանքավայրում ստեղծվի, ասենք, վարորդի 10 աշխատատեղ, որոնք ուրանով հարստացված հանքաքարը պետք է տեղափոխեն և, հնարավոր է, երկու տարի հետո մահանան քաղցկեղից: Չի կարող լինել որևէ գայթակղիչ առաջարկ, որը կհամոզի մեզ:

Այսօր Վայքը ճանաչված է Երևանից մինչև Մեղրի. տնտեսական վերլուծության մասնագետներն են փաստում, որ սննդի լավագույն օբյեկտները հենց Վայքում են: Վայոց ձորի գինին միջազգային մրցույթներում ոսկե մեդալներ է նվաճում: Բայց չէ՞ որ այդ խաղողը ջրվում է Արփա գետի ջրով, և եթե այդ գետ լցվեն ծանր մետաղներ, կարո՞ղ ենք այդ խաղողն օգտագործել:

Վերջին տարիներին գյուղատնտեսությանն աջակցող շատ միջազգային կազմակերպություններ Ազատեկի սարերի վրա հեկտարներով օրգանական այգիներ են հիմնել, պաշտպանել կարկտապաշտպան շերտերով: Այս ամենին գումարած՝ կորցնելու ենք մեր առողջությունը: Այս կորուստները համադրելի՞ են այն աշխատատեղերի հետ, որոնք կստեղծվեն:

Ի վերջո, այսօր ոսկին աշխարհում այն արժեքը չունի, նույնիսկ շատ երկրներ իրենց ոսկու պահոցներն են վաճառում: Մեր օրերում աշխարհում ջուրը, էկոլոգիապես մաքուր մթերքն են արժեք»,-ասում է Ղազարյանը:

Նա փաստում է, որ ալեկոծման այս ֆոնին, երբ ժողովուրդը պայքար է մղում Ամուլսարի շահագործման դեմ, եկել են Վայք՝ փորձում են հասկանալ հանրության արձագանքը:

«Երևի հանրության վերջին ժամանակների էյֆորիան շփոթում են ուրիշ բաների հետ, կարծում են՝ մարդկանց զգոնությունը նվազել է, այնպիսի վստահություն կա իշխանությունների նկատմամբ, որ եթե գան և ասեն, որ իշխանության «դաբրոն» ունենք, բոլորս պետք է հանձնվենք»,-կարծում է ՀԿ-ի նախագահը:

Ի դեպ, համայնքի բնակիչները նաև ստորագրահավաք էին կազմակերպել՝ դիմելով համայնքի ավագանուն, որ վերջինս այլ համայնքների ավագանիների օրինակով ընդունի որոշում, որով համայնքում կարգելվի հանքարդյունաբերությունը:

Տիկին Ղազարյանից հետաքրքրվեցինք նաև ավագանու դիրքորոշման մասին: «Մեր համայնքում ավագանին, համենայն դեպս քվորում ապահովող մեծամասնությունը, բնակիչների կողքին է:

Իրենք մասնակցում էին մեր ակցիային, իրենց անվերապահ աջակցությունը հայտնեցին համայնքում հանքարդյունաբերությունն արգելելու գաղափարին: Մի քանիսի տեսակետը չգիտենք, բայց մեծամասնությունը դրական է արձագանքել ստորագրահավաքին»,-ասում է մեր զրուցակիցը:

Նա տարբեր համայնքներում հանքարդյունաբերության դեմ իրականացվող ակցիաները նմանեցրեց ինքնապաշտպանական մարտերի: «Այն, ինչ տեղի ունեցավ Վայքում, մարտ էր, որը սակայն պատերազմի ավարտը չէ: 

Հասկանում ենք, որ լինելու են ճնշումներ, նորանոր խնդիրներ, բայց սա բնապահպանական խնդիր չէ, սա գոյապահպանման խնդիր է: Այսօր բնությունը դիտարկում ենք որպես մեր գոյության միջավայր և պայքարում ենք մեր գոյության համար: 

Այսօր Հայաստանում հանքահենները թիրախավորել են մեծ ու փոքր տարբեր համայնքներ: Վայքում բնակիչները չունեին իշխանական որևէ մակարդակի աջակցություն, քանի որ բոլոր օրենքները պաշտպանում են հանքարդյունաբերողներին:

Բոլոր մակարդակի իշխանավորները կա՛մ չեզոք են իրենց ցույց տալիս, կա՛մ էլ նրանց կողմից են՝ ինչ-ինչ պատճառներով:

Հասկանում ենք, որ հին, արդեն գործող հանքերը երկրի բյուջե որոշակի եկամուտներ են բերում, իհարկե, այնտեղ էլ խնդիրներ կան:

Պետք է դրանք համապատասխանեցնել միջազգային ստանդարտներին, կարգավորել օրենսդրական դաշտը:

Նոր հանքերի դեպքում պետք է կանգնեցնել գործընթացը:

Հանքահեններն օֆշորներում ծանոթ արտասահմանցի են «ճարում», երկու կոպեկ տալիս, իրենց ընկերությունը գրանցում են, գալիս Հայաստան:

Ստացվում է, որ իբր արտասահմանյան ներդրողներին խոչընդոտում ենք: Այդ թոհ ու բոհի մեջ երկրի ներդրումային հեղինակությունն էլ է վնասվում, որովհետև իրականում դա ներդրում չի, այլ սեփականատերերի խառնիճաղանջ խարդախություններ, բայց ստացվում է, որ այս դեպքում անգլիական ընկերությանը վայքեցիները մերժեցին և երկրի ներդրումային գրավչությունը դրանից նվազեց («Վայքգոլդ» ՍՊԸ-ում հուլիսի 9-ին նոր բաժնետեր է հայտնվել:

Բաժնեմասի 80 տոկոսը փոխանցվել է Լոնդոնում գրանցված «Գոլդֆիլդս հոլդինգ» ՍՊԸ-ին, իսկ մնացած 20 տոկոսը՝ Չարենցավանում հաշվառված անձի անունով-խմբ.)»,-եզրափակում է Ռուզան Ղազարյանը:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ