Ար­դյոք՞ ղա­րա­բա­ղյան հա­կա­մար­տու­թյունն ինք­նին դա­դա­րել է բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի առար­կա լի­նել

egnum.ru-ն «Լեռնային Ղարաբաղ. «երկրորդ հատակի» գործոնը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Նյու Յորքում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներ Իգոր Պոպովի (Ռուսաստան), Ստեֆան Վիսկոնտիի (Ֆրանսիա) և Էնդրյու Շեֆերի (ԱՄՆ), ինչպես նաև ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցիչ Անջեյ Կասպրշիկի միջնորդությամբ հանդիպել են Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարներ Զոհրաբ Մնացականյանն ու Էլմար Մամեդյարովը:

Սկզբում բանակցությունների վերաբերյալ կանխատեսումները չեզոք էին, քանի որ արդեն ակնհայտ է, որ ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացում «Դուշանբեի ոգին քամահարվել է», և բանակցությունների առարկայական կողմը դարձել է առեղծված: Ինչ-որ իմաստով ավանդական գաղտնիության վարագույրը աննշան, բայց որոշակի շեշտադրմամբ բացել է Ադրբեջանի արտգործնախարարության մամուլի քարտուղար Լեյլա Աբդուլաևան Twitter- ում մեկնաբանություն տալով, որ հանդիպումը կազմակերպվել է «Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի կարգավորման բանակցություններում առկա ներկայիս իրավիճակը պարզելու համար», և որ «ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները պետք է ընդլայնեն իրենց ջանքերը տարածաշրջանում խաղաղություն բերելու և միջազգային նորմերի, սկզբունքների և կանոնակարգերի հարգման ուղղությամբ»:

Համանախագահներն իսկապես փորձում են գոնե ձևականորեն պահպանել բանակցային ձևաչափը Բաքվի և Երևանի միջև, բայց Աբդուլաևայի հայտարարությունը վկայում է, որ արդեն խնդիրներ են հայտնվել հենց բանակցային գործընթացում: 

Ավելի ստույգ, հակամարտությունն ինքնին դադարել է բանակցությունների առարկա լինել, և ներկայումս քննարկվում են ուղեկցող բացասական գործոնները, և կոնկրետ այս դեպքում խոսքը հակամարտության գոտում ադրբեջանցի զինվորի սպանության մասին է: Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարության մեկնաբանությունը հիմնված է մի փոքր այլ ակնարկների վրա:

 

Այնտեղ ասվում է, որ «կողմերը քննարկել են ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացը և գնահատել ստեղծված իրավիճակը», միևնույն ժամանակ, հայկական կողմը շեշտել է զինադադարի ամրապնդման և զորքերի շփման գծում լարվածության նվազեցմանը ուղղված ջանքեր գործադրելու անհրաժեշտությունը: Փաստորեն, սա «Դուշանբեի ոգին» վերակենդանացնելու կոչ է, չնայած դրան հասնելը հեշտ չի լինի: 

Հիշեցնենք, որ անցած տարվա վերջին Դուշանբեում Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի «ոտքի վրա հանդիպումից» մինչև Մամեդյարովի և Մնացականյանի հանդիպման համատեղ հայտարարությունը, որտեղ նշված էր, որ «կողմերը հաստատել են իրենց մտադրությունը քաղաքական, դիվանագիտական միջոցներով և վստահության մթնոլորտ ստեղծելով՝ շարունակել ջանքերը ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման հարցում», անցած ժամանակահատվածը թվում էր, թե հակամարտության կարգավորման գործընթացում որոշակի առաջընթաց է գրանցվել:

Բայց այնուհետև տեղի ունեցավ խզում, որն արտաքինից կապված էր Փաշինյանի քաղաքական իմպրովիզացիաների հետ, որոնք, հակամարտության դաշտ թափելով անհասկանալի և վերլուծության չենթարկվող «Փաշինյանի կարգախոսները», սկսեցին բանակցությունների խնդրահարույց դաշտ ստեղծել: 

Պարզ էր միայն մեկ բան՝ փոխընդունելի լուծումների որոնումը կա՛մ բարդ է, կա՛մ էլ ընդհանրապես գոյություն չունի: Սկզբից Փաշինյանը հայտարարել էր Լեռնային Ղարաբաղին բանակցային սեղանին վերադարձնելու անհրաժեշտության մասին՝ ասելով, որ ինքը իրավունք չունի խոսել Ստեփանակերտի անունից, ինչը ենթադրում է բանակցությունների տրամաբանության և ձևաչափի փոփոխություն: 

 Այնուհետև Փաշինյանը հայտարարել էր, որ «Ղարաբաղը Հայաստանի մաս է», իսկ որոշ ժամանակ անց էլ շրջանառության մեջ է դրել իր «բանաձևը», համաձայն որի, «ցանկացած լուծում պետք է ընդունելի լինի Հայաստանի ժողովրդի, Արցախի ժողովրդի և Ադրբեջանի ժողովրդի համար»: 

Ըստ Փաշինյանի, «իրենք պատրաստ են ղարաբաղյան հակամարտության խաղաղ կարգավորման համար լուծումներ գտնել, և իր ուղերձն այն է, որ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության ցանկացած լուծում պետք է ընդունելի լինի Հայաստանի, Ղարաբաղի և Ադրբեջանի ժողովուրդների համար, և ինքը Հայաստանի առաջին ղեկավարն է, որը ասում է, որ կարգավորումը պետք է ընդունելի լինի նաև Ադրբեջանի համար, և իրեն դրա համար Հայաստանում քննադատում են»: 

Փաշինյանը նշել է նաև, որ հիմա ակնկալում է, որ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը նույնպես կարտահայտի և կընդունի նույն բանաձևը: 

Մինչ հիմա ոչ ոք չի կարողացել վերծանել այս բանաձևը, որը ենթադրում է մեկնաբանությունների լայն տեսականի՝ ընդհուպ մինչև ինչ-որ բանի դիմաց որոշ տարածքների հանձնումը Ադրբեջանին: 

Հնարավոր է, որ այս «բանաձևը» պոկված է Փաշինյանի և Ալիևի բանակցությունների համատեքստից, սակայն մյուսները այդ մասին ոչինչ չգիտեն, և Փաշինյանի կողմից օգտագործվող այդ «յուրօրինակ դիվանագիտական ոճը» միայն տարակուսանք է առաջացնում, ինչը շեշտում է անգամ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ամերիկացի նախկին համանախագահ Մեթյու Բրայզան:

 Եվ ոչ միայն նա. ի վերջո, դա օբյեկտիվորեն միտված է բանակցային գործընթացի խափանմանը, սակայն գաղտնիք չէ այն, որ բանակցությունները շարունակվում են հին ձևաչափով, և Բաքուն չի մտածում հեռանալ այն բանակցային գործընթացից, որտեղ քննարկվել կամ քննարկվում են ոչ միայն Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության հարցերը:

Փոխզիջումային լուծումների բացակայության պատճառով հակամարտող կողմերի պաշտոնական մակարդակում նման դիրքորոշումների արտահայտումը սկզբունքորեն անհնար է դարձնում բանակցությունները: Կամ էլ փոխզիջումային լուծումներ կան, բայց կողմերը ձեռնպահ են մնում դրանք հրապարակելուց: 

Այդ իսկ պատճառով շատ փորձագետներ վստահ են, որ բանակցություններում կա «երկրորդ հատակի» գործոն, և հակամարտող կողմերը չեն համարձակվում կամ չեն ցանկանում կառուցողական հայտարարությունների և կոնկրետ քայլերի միջոցով այդ գոտուց դուրս գալ: Նրանք բացահայտորեն բլեֆ են անում:

 

Գուցե և Բաքուն սպասում է, որ Փաշինյանը վերացնի Ստեփանակերտի հետ իր «անհամաձայնությունը» և շարունակի կատարել սխալ հաշվարկներ ու սխալ քայլեր, ինչը թույլ կտա գործարկել գործողությունների այլ սցենար: Բայց մինչ այժմ ամեն ինչ կառուցվում է բանավոր խոսքերի վրա, որոնց հետևում ոչինչ չկա:

Կամո Խաչիկյան