Աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րի դի­նա­մի­կան զար­գա­նում է ոչ այն ուղ­ղու­թյամբ, որը են­թադր­վում է Երև­ա­նում

regnum.ru-ն «Հայակենտրոնությունը և ԵԱՏՄ-ի պրոբլեմները» հոդվածում գրում է, որ Երևանում կայացել է ԵԱՏՄ Բարձրագույն խորհրդի հերթական՝ թվով հինգերորդ նիստը: Նիստին, բացի ԵԱՏՄ երկրների ղեկավարներից, որպես դիտորդ մասնակցել է Մոլդովայի նախագահը, որպես պատվավոր հյուրեր՝ Իրանի և Սինգապուրի ղեկավարները: 

Որպես կանոն, նման տիպի հանդիպումներում հնչող համատեղ հայտարարությունները և կայացված որոշումները փորձագիտական խմբերի կողմից պատրաստվում և համաձայնեցվում են նախօրոք, իսկ երկրների ղեկավարները իրենց ելույթներում խոսում են հիմնականում ապագա պլանների մասին: Այնպես որ, սենսացիաներ սովորաբար չեն լինում: 

Այս անգամ ևս օրակարգը մանրամասն նախապատրաստված ու մշակված էր ԵԱՏՄ տնտեսական հանձնաժողովի նախագահ Տիգրան Սարգսյանի կողմից, և արտակարգ ոչինչ չեղավ: 

Երևանում, ի թիվս քննարկված հարցերի, մասնավորապես խոսք է եղել այն մասին, որ անհրաժեշտ է ԵԱՏՄ մակարդակով որոշել երրորդ երկրների նկատմամբ տնտեսական քաղաքականությունը և չզբաղվել միայն առկա ձևաչափերի փոխակերպումներով:

Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը իր ելույթում հայտարարել է, որ «միության կապերի աշխարհագրությունը անընդհատ ընդլայնվում է, միությունը համագործակցության հարցով հիմնարար բանակցություններ է վարում 13 երկրների և ավելի քան 12 միջազգային կառույցների և կազմակերպությունների հետ»: 

Այս հարցին կարելի է ուշադրություն դարձնել այն պատճառով, որ Պուտինի հետ Երևանում կայացած երկկողմ հանդիպման ժամանակ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը յուրահատուկ կերպով է շեշտել ԵԱՏՄ նիստի նշանակությունը: 

Առաջին հերթին, նա Սինգապուրի հետ ազատ առևտրի գոտի ստեղծելու պայմանագիրը և «Իրանի հետ ժամանակավոր ազատ առևտրի մասին համաձայնագրի ուժի մեջ մտնելը» ներառել է «ԵԱՏՄ շրջանակներում տեղի ունեցած նշանակալի իրադարձությունների» շարքին:

Ըստ նրա խոսքերի, «հույս կա, որ իրենք դեռ կկարողանան որոշակի արդյունքներ գրանցել ԵԱՏՄ-ում»: Սինգապուրի հետ ամեն ինչ պարզ է, բայց այն շատ է հեռու տարածաշրջանից: Այլ են Ռուսաստանն ու Իրանը: 

Սկզբի համար նշենք, որ Պուտինի այցը Երևան Ռուսաստանի նախագահի պաշտոնական այց չէ Հայաստան: 

Սա Ռուսաստանի պետության ղեկավարի այցն է ԵԱՏՄ բարձրագույն տնտեսական խորհրդի նիստին: 

Չնայած ֆորմալ առումով, սա Պուտինի առաջին այցն է Հայաստան` այնտեղ տեղի ունեցած, այսպես կոչված, «թավշյա հեղափոխությունից» հետո: 

Սակայն առկա է համապատասխան ֆոն՝ «Վալդայ» ակումբի շրջանակներում Սոչիում նախապատրաստվում է երկկողմ հանդիպում Ադրբեջանի և Ռուսաստանի նախագահների միջև:

Սրանք շփումների տարբեր կարգավիճակներ և քաղաքական տարբեր որակներ են: Նույնիսկ Լուկաշենկոն Փաշինյանի հետ հանդիպման ժամանակ ասել է. 

«Այնպես է ստացվել, որ դուք իմ լավ ընկերն եք, բայց Ադրբեջանի նախագահը իմ ավելի հին լավ ընկերն է»: Հայտնի պատճառներով Փաշինյանի մոտ վստահելի շփումներ Մոսկվայի հետ դեռևս չեն ստացվում: 

 

Հայաստանի վարչապետի և Իրանի նախագահ Հասան Ռուհանիի (որին Փաշինյանն էր հրավիրել Երևան) հարաբերություններում ևս կան որոշակի նրբերանգներ: 

Այս առումով, որոշ հայկական ԶԼՄ-ներ և փորձագետներ խորհուրդ էին տալիս վարչապետին «հեռու մնալ Իրանից», որպեսզի դիտողություններ չստանան ԱՄՆ-ից: 

Սակայն երբ խոսքը երկու երկրների միջև ինչոր հարաբերությունների մասին է, ապա նման «վերլուծաբանները», չգիտես ինչու, ամբողջովին անտեսում են ԵԱՏՄ շահերը՝ դրանք ներկայացնելով հակաադրբեջանական և հակաթուրքական համատեքստում, չնայած Մոսկվան հարաբերությունների բարձր մակարդակ ունի Թեհրանի և Անկարայի հետ: Ավելին, Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի լուծման հեռանկարների առնչությամբ Ռուսաստանն ու Իրանը հավասարակշռված դիրքորոշում են որդեգրել: Միևնույն ժամանակ Փաշինյանը իրական հնարավորություն չունի մշակելու, այսպես կոչված, «հայակենտրոնության» քաղաքականություն ո՛չ Մոսկվայի և ո՛չ էլ Թեհրանի հետ: 

Բանն այն է, որ աշխարհաքաղաքական գործընթացների դինամիկան զարգանում է ոչ այն ուղղությամբ, որը ենթադրվում է Երևանում: 

Իրանի համար կարևոր է իրականացնել Հայաստանի և Հյուսիս-հարավ միջանցքի երկայնքով Ռուսաստան և Եվրոպա էներգետիկ և տրանսպորտային ուղիների մուտքի համատեղ նախագծեր:

 

Պատահական չէ, որ Ռուհանին ԵԱՏՄ Բարձրագույն խորհրդի նիստի իր ելույթում ասաց, որ տարածաշրջանում տնտեսական միությունները լուրջ քաղաքական բեռ են պարունակում, ապա օգտագործեց այդ հարթակը Մերձավոր Արևելքում ԱՄՆ-ի քաղաքականությունը կտրուկ քննադատելու համար: 

Ցանկության դեպքում Իրանի նախագահը կարող էր շրջանցել այդ թեման: 

Բայց, ըստ տեղական փորձագետների, «Ռուհանին փորձել է թեսթավորել Հայաստանի նոր կառավարության քաղաքական կենսունակությունը»:

 

Բացի այդ, Պուտինի հետ Երևանում կայացած հանդիպման ժամանակ Իրանի ղեկավարը հանդես է եկել սենսացիոն հայտարարությամբ՝ հայտարարելով, որ «հարաբերությունների 500 տարվա պատմության ընթացքում իրենք հասել են անկեղծության աննախադեպ մակարդակի»: 

Երևանում կայացած ԵԱՏՄ նիստի արդյունքները դեռ լրջորեն ուսումնասիրվելու և վերլուծվելու են փորձագետների կողմից:

 

Հաշվի առնելով տարածաշրջանային նոր աշխարհաքաղաքականությունը՝ դրանք այնքան էլ պարզ չեն, որքան թվում է առաջին հայացքից: 

Անդրկովկասի զգայուն տարածաշրջանում սկսվում է փոփոխությունների մի նոր շրջան, և հիմա ամենակարևորն է պահպանել խաղաղությունը, կայունությունը և անվտանգությունը: 

Մնացածը կստացվի: ԵԱՏՄ Բարձրագույն տնտեսական խորհրդի հաջորդ նիստը կկայանա Սանկտ Պետերբուրգում:

Կամո Խաչիկյան