Ինչ-ինչ նպատակներով շրջանառության մեջ դրված միֆերը չեն կարող երկար կյանք ունենալ

Ժամանակակից տեխնոլոգիական զարգացումների պարագայում, երբ մարդկանց կյանքում սկսել են մեծ դերակատարություն ստանձնել տեղեկատվական հոսքերը և սոցցանցերը, հասարակական կարծիքի վրա ազդելու հսկայական դաշտ է բացվել։ 

Եվ կիրառություն են ստանում հասարակական լայն շերտերի գիտակցության վրա ազդելու առավել նուրբ հնարքներ, որոնցից ամենակարևորը մանիպուլյացիան է, որը կիրառվում է հասարակական կենսագործունեության գրեթե բոլոր ոլորտներում: 

Մանիպուլյացիան վարքը կառավարելու հնարք է մարդու գիտակցության և հոգեկան աշխարհի վրա նպատակաուղղված ազդեցություն գործելու միջոցով։ 

Իսկ մանիպուլյացիոն մեթոդները ամենից հաճախ կիրառվում են քաղաքականության ասպարեզում, երբ հասարակությանը հայտնի որևէ գործչի վարկանիշին անդառնալի հարված հասցնելու համար նրա անվան շուրջ հյուսվում են միֆեր, սակայն գլխավորը ոչ թե միֆ ստեղծելն է, այլ այն աննկատ ներմուծելը մարդկանց գիտակցության մեջ, որպեսզի նրանք չգիտակցեն, որ տեղի է ունենում մանիպուլյացիա: 

Այնպես չէ, որ տեղեկատվական մանիպուլ յացիաները նորույթ են, սակայն վերջին տարիներին դրանք առավել նոր ձևեր ու ընդգրկունություն են ստանում: 

Պատահական չէ, որ տարիներ շարունակ ներկայիս իշխանության ներկայացուցիչները ընդդիմադիր եղած ժամանակ հասարակական գիտակցության մեջ ներմուծել են միֆեր, որոնց զգալի մասը հեռու է եղել իրականությունից: 

Բայց, վերջին հաշվով, կարևոր չէ, թե շրջանառության մեջ դրված միֆը կամ առասպելը որքանով է հեռու իրականությունից, այլ կարևոր է այն պարբերաբար շրջանառության մեջ դնելը, որպեսզի որոշ ժամանակ հետո հանրության մոտ կասկածներ չառաջանան, և այդ առասպելին մարդիկ վերաբերվեն որպես տեղի ունեցած իրողության։ 

Իսկ մարդկանց կարծիքների վրա ազդելը հնարավորություն է տալիս հետագայում նաև կանոնակարգել և հսկել նրանց գործունեությունը: 

Հասկանալի է, որ քաղաքական միֆերի ստեղծումը ծառայեցվում է որոշակի քաղաքական շրջանակների շահերին, և դրան պետք է շատ լուրջ վերաբերվել, մանավանդ ներկայիս պայմաններում, երբ սոցցանցերի միջոցով տեղեկատվությունը կարճ ժամանակամիջոցում կարող է մեծ տարածում գտնել։ 

Այսպիսի միֆերի միջոցով հասարակության գիտակցության վրա ազդելու պրակտիկան լայնորեն կիրառվում է արտասահմանում։ 

Հեռու չգնալու համար բերենք Ուկրաինայի օրինակը, երբ մի քանի տարի առաջ Մայդանի օրերին առասպելներ էին տարածվում այն ժամանակվա նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչի առասպելական հարստության և դղյակների մասին։ 

Դրանով մարդկանց ավելի էին գրգռում Յանուկովիչի դեմ, սակայն տարիներ հետո պարզվում է, որ այդ տեղեկությունների շրջանառումն ընդամենն օգտագործվել է քաղաքական նպատակներով և իրականությանը չի համապատասխանում։ 

Եվրոպական դատարանը որոշում կայացրեց վերացնել պատժամիջոցներն Ուկրաինայի նախկին նախագահի նկատմամբ, իսկ նրա հաշվին այդպես էլ գաղտնի գումարային հաշիվներ չհայտնաբերվեցին: 

Հայաստանում տարիների ընթացքում ևս հյուսվել են միֆեր այս կամ այն գործչի վերաբերյալ։ 

Եվ քանի որ հասարակությունը գտնվում է սոցիալ-տնտեսական, մեղմ ասած, ոչ այնքան բարվոք պայմաններում, շատ հաճախ առանց որևէ հիմնավորման շրջանառության մեջ են դրվում կեղծ կամ պարզապես ուռճացված տեղեկություններ՝ նպատակ հետապնդելով նրա հանրային ռեյտինգը ինչքան հնարավոր է ցած գլորել։ 

Սակայն ոչ ճիշտ տեղեկությունների վրա հիմնված միֆերը չեն կարող երկար կյանք ունենալ, քանի որ դրանք կարող են ուղղակի չդիմանալ փաստերի ճնշմանը։ 

Օրինակ՝ օրերս հանրության դատին ներկայացվեց ֆիլմ-հետաքննություն Ռոբերտ Քոչարյանի և իր ընտանիքի ունեցած 4 միլիարդ դոլար կարողության առասպելի մասին: Տարբեր մասնագետներն ու փորձագետները մանրամասնորեն ցույց էին տալիս, թե հանրային կարծիքը մանիպուլացնելու նպատակով ինչպես են կեղծ տեղեկություններ շրջանառության մեջ դրվել, թե իբր երկրորդ նախագահը 4 միլիարդ գումար ունի։ 

Այլ հարց է, որ նման գումարի մասին բարձրաձայնողների գերակշիռ մասը նույնիսկ պատկերացում չունի նման թվի մասին, էլ չենք խոսում նման կարողություն ունենալու հավանականության մասին: 

Հարցն այն է, որ խնդիրը միայն քաղաքական միֆերը բացահայտելով չի փակվում, երկար ժամանակ է պետք, որպեսզի մարդիկ շրջանառվող ամեն մի տեղեկատվություն հալած յուղի տեղ չընդունեն, անհրաժեշտ կասկածամտություն դրսևորեն և փորձեն հասկանալ՝ արդոք տեղեկատվությունը հիմնված է փաստերի վրա, թե ոչ։

 Ավելին, արդյոք նման բան ընդհանրապես հնարավոր է, թե ոչ:  

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ