«Ներ­սից տես­նե­լով իրա­վի­ճա­կը` հաս­կա­նում ենք՝ սրա­նից վատ լի­նել չի կա­րող».

Գիտության ոլորտում գործունեություն ծավալող երիտասարդները վերջին շրջանում պարբերաբար ահազանգում են՝ ոլորտը լրջագույն խնդիրների առջև է, պետությունը պետք է ավելացնի ֆինանսավորումը, մշակի գիտության ոլորտի զարգացման ռազմավարություն, հակառակ դեպքում մի քանի տարի հետո ուղղակի գիտնականներ չենք ունենա։ 

Միկրո և նանոէլեկտրոնիկայի մասնագետ, Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի դասախոս Հարություն Դաշտոյանը, որն զբաղվում է նաև գիտահետազոտական աշխատանքով, «Փաստի» հետ զրույցում նշում է՝ մեր երկրում գիտության նկատմամբ մոտեցման փոփոխության կարիք կա։ 

«Խնդիրը միայն ֆինանսավորումը չէ։ Այն, իհարկե, շատ կարևոր է, բայց այժմ գիտության հետ կապված համակարգային ռազմավարական խնդիրներ ունենք, ինչը նաև արտահայտվում է պակաս ֆինանսավորմամբ, ֆինանսների ոչ ճիշտ բաշխմամբ կամ ոչ արդյունավետ օգտագործմամբ, բայց դա հետևանքն է։ 

Հիմնական խնդիրը գիտության ոչ պատշաճ արժևորումն է և ուշադրության պակասը։ Այժմ Հայաստանում ունենք գիտության ճգնաժամային վիճակ։ 

Գուցե ուրիշ ոլորտներում էլ կան խնդիրներ, բայց գիտության ոլորտում ընդհանուր ճգնաժամ է։ 

Կարծում եմ՝ ոլորտի ֆինանսավորումը թողնել բացառապես պետությանը, այդքան էլ ճիշտ չէ, բայց պետությունը պետք է իր ձեռքը վերցնի գիտության զարգացման ռազմավարական ծրագրի ստեղծումը և միջոցների հայթայթումը, որը կլինի թե՛ պետբյուջեի, թե՛ տարատեսակ գիտական ֆոնդերի միջոցով։ 

Օրինակ՝ ունենք Հայաստան համահայկական հիմնադրամ, որը պարբերաբար դրամահավաքներ է կազմակերպում ճանապարհների վերանորոգման, դպրոցների կառուցման և այլ ծրագրերի իրականացման համար։ 

Օրինակ՝ կարելի է նաև դրամահավաք գիտության ոլորտի զարգացման համար կազմակերպել»,ասում է Դաշտոյանը։ 

Նա նշում է, որ այսօր Հայաստանում բարձր տեխնոլոգիաների զարգացումը համարվում է ռազմավարական ուղղություն, մինչդեռ գիտությունն անտեսվում է։ «Այդ է պատճառը, որ երիտասարդ գիտնականները սկսել են գործընթաց, այն է՝ ոլորտի խնդիրների բարձրաձայնում։ 

Պետք է դրանց տալ հանրային հնչեղություն, որովհետև գիտությունը առանձին գործող մարմին չէ, այն սերտորեն կապված է կրթության, արտադրության հետ։

 Եթե ուզում ենք Հայաստանը զարգացնել, առաջին հերթին պետք է սկսել գիտությունից։ 

Հիմա հաճախ կարող եք հանդիպել այն կարծիքին, որ գիտությունը կոմայի մեջ է։ 

Գիտնականները գիտության ներկայիս վիճակի և կյանքի արհեստական ապահովման համակարգերին միացված հիվանդի միջև զուգահեռ են անցկացնում։ 

Ինչպես հիվանդն է կոմայի մեջ, և բժիշկները հատուկ սարքերի միջոցով կարողանում են երկարեցնել նրա կյանքը, այսօր մեր երկրում նման վիճակում գիտությունն է։

 Նրան այդ վիճակից դուրս բերելու համար պետությունը և նաև մեր հանրությունը մեծ աշխատանք ունեն տանելու։ 

Առաջինը գիտության, գիտելիքի, գիտելիքահեն տնտեսության արժևորումն ու վերարժևորումն է։ 

Պետք է շեշտել, որ ներկայումս առանց գիտության ուղղակի հնարավոր չէ տնտեսություն, արդյունաբերություն և առհասարակ որևէ ոլորտ զարգացնել»,-կարծում է մեր զրուցակիցը։ 

Նա ընդգծում է՝ գիտությունն առաջին հերթին գիտնականներն են, մարդիկ, որոնք գիտելիքներ և դրանց կիրառման հմտություններն ունեն, բայց արդեն մի քանի տարի է՝ գիտության ոլորտ մուտք գործող երիտասարդների թիվը պակասում է։ 

Այս կերպ շարունակելու դեպքում մի քանի տարի հետո երիտասարդներ չեն լինի գիտության ոլորտում։ 

Դաշտոյանն ասում է՝ հենց նույն մտավախությունն է ստիպում իրենց ահազանգ հնչեցնել։ «Ներսից տեսնելով իրավիճակը, հասկանում ենք՝ սրանից վատ լինել չի կարող։ 

Փորձում ենք հանրային հնչեղություն տալ ոլորտում կուտակված հարցերին, որովհետև եթե այս տեմպերով շարունակվի,վերջնականապես կկորցնենք գիտությունը, որը ստեղծվել է նվիրյալ գիտնականների մեծ ջանքերի գնով։ 

Նրանք Հայաստանում զրոյից գիտություն են ստեղծել, և եթե գիտության նկատմամբ ներկայիս քաղաքականությունը շարունակվի, նորից հետ կգնանք զրոյական վիճակին։ 

Հիմա վճռական պահ է, եթե ճիշտ որոշումներ չկայացվեն, մոտ ապագայում շատ տխուր պատկեր կունենանք։ 

Իհարկե, միշտ էլ կան ու կլինեն գիտության նվիրյալներ, էնտուզիաստներ, որոնք, անկախ ամեն ինչից, զբաղվում են գիտությամբ, քանի որ իրենց կյանքը դրա մեջ են տեսնում, բայց արդյոք միայն նրանց շնորհիվ հնարավոր կլինի փրկել գիտությունը»,-հավելում է պոլիտեխնիկական համալսարանի դասախոսը։ 

Նա նաև ընդգծում է՝ դեռևս դպրոցական տարիքից երեխաների մոտ պետք է հետաքրքրություն և սեր առաջացնել գիտության նկատմամբ։ 

«Դպրոցները երեխաներին պետք է կամաց-կամաց պատրաստեն, որպեսզի համալսարան ընդունվելիս նրանք մասնագիտական ճիշտ ընտրություն կատարեն։ 

Դպրոցներում պետք է լինեն ծրագրեր գիտության նկատմամբ երեխաների հետաքրքրությունը զարգացնելու համար, նրանք այդ տարիքից պետք է առնչություն ունենան գիտության հետ, դա նաև կօգնի բացահայտել ապագա գիտնականներին։ 

Այդ տեսանկյունից շատ գործ կա անելու։ Դասավանդում եմ համալսարանում, և տեսնում եմ, որ ուսանողներից շատերի մոտ չկան պատկերացումներ իրենց ընտրած մասնագիտության վերաբերյալ։

 Շատ դեպքերում մասնագիտական ընտրություն են կատարել՝ ուղղակի հետաքրքրություններից ելնելով։ Սա կրթության ոլորտում լուրջ բացթողման մասին է վկայում»,-եզրափակում է Հարություն Դաշտոյանը։

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ