2020 թվա­կա­նին ար­տա­խորհր­դա­րա­նա­կան ընդ­դի­մու­թյու­նը կանց­նի իր կազ­մա­վոր­ման ինս­տի­տու­ցի­ո­նա­լաց­ման էտա­պին

eurasia.expert-ը ««Պայքար հնի դեմ». ինչի՞ կբերի Փաշինյանի «հեղափոխության երկրորդ էտապը»» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, ամփոփելով 2019 թվականի արդյունքները, հայտարարել է «տնտեսական հեղափոխության առաջին էտապի» ավարտը: Այժմ, վարչապետի մատնանշմամբ, սկսվել է «հեղափոխության նոր էտապ»: Իսկ ինչո՞վ դա կավարտվի: 

2019 թվականը հագեցած էր քաղաքական իրադարձություններով: Այդ տարին պետք է դառնար «հեղափոխական փոփոխությունների» մեկնարկային տարի, բայց Փաշինյանի կառավարությունը բախվել է սոցիալական և քաղաքական բնույթի մեծաքանակ խնդիրների: Հայկական քաղաքական էլիտան, չգնալով սոցիալական և տնտեսական ոլորտներում կտրուկ փոփոխությունների ուղիով, ընտրել է քաղաքականության մեջ «սենսացիոն» գործընթացներ իրականացնելը: 

«Թավշյա հեղափոխության» ներուժը Փաշինյանի կառավարության կողմից առայժմ օգտագործվում է այն նպատակով, որ քաղաքական և տնտեսական փոփոխությունները շտամպավորվեն որպես հեղափոխության հերթական էտապ: 

Ըստ դրա, 2020 թվականը ներկայացվում է որպես «տնտեսական հեղափոխության» նոր էտապ և նպատակների իրականացում, ինչպես նաև չավարտված «երկրորդ էտապ», որն ուղղված է դատական իշխանությունների նկատմամբ վստահության վերականգնմանը: 

Այդ համատեքստում 2020 թվականին հասարակական սպասումները կարող են չհամընկնել իշխանության պլանների հետ, քանի որ հեղափոխական հռետորաբանությունը արձագանք չի գտնի մասսաների մոտ: 

Այնուամենայնիվ, շնորհիվ իր բարձր վարկանիշի, Փաշինյանը հույս ունի հանրապետության սոցիալ-տնտեսական զարգացման դինամիկան փոխելու նպատակով անցկացնել որոշ ոչ ժողովրդահաճո որոշումներ: 

Հետաքրքիր է, որ Հայաստանի կառավարությունը երկու մոտեցում ունի. մի կողմից՝ սոցիալապես խոցելի խմբերին ուղղված ծախսերի ավելացում, իսկ մյուս կողմից՝ սոցիալտնտեսական զարգացման պատասխանատվությունը հասարակության վրա դնելը: 2019 թվականը երկրի քաղաքական ոլորտում չի եղել միանշանակ, քանի որ քաղաքական կայունացմանը ուղեկցել է աճող անհանդուրժողականությունը հասարակության մեջ: 

Ընդդիմության սպասումներին հակառակ՝ «թավշյա հեղափոխականները» կարողացել են առարկայական դարձնել պետության կառավարման իրենց մոտեցումները: 

Բացի դա, նախկին իշխանավորների դեմ հարուցված քրեական գործերը ցույց են տալիս, որ ներկա իշխանությունը չի հաշտվել իր քաղաքական նախորդների հետ, որով իսկ նպաստել է արտախորհրդարանական ընդդիմության արմատականացմանը: 

Ներկայումս այդ ընդդիմության միակ գործիքը ԶԼՄներն են, որոնք նախանշում են Փաշինյանի իշխանության կարճ կյանքը: Սակայն այդ ԶԼՄ-ների ակտիվությունը բերել է նրան, որ իշխանությունը սկսել է օգտագործել ադմինիստրատիվ ռեսուրսը: 2020 թվականին արտախորհրդարանական ընդդիմությունն ամենայն հավանականությամբ կանցնի իր կազմավորման ինստիտուցիոնալացման էտապին: 

2019 թվականին նախկին նախագահ Սերժ Սարգսյանի դեմ հարուցված հակակոռուպցիոն գործը ցույց է տալիս, որ «քաղաքական անցյալի դեմ պայքարը» շարունակելու է մնալ արդիական: Դա իշխանության լեգիտիմության աջակցման արդյունավետ գործիք է, և 2020 թվականը ևս այդ տեսակետից կլինի ակտիվ: Նույն քաղաքական նպատակահարմարության բանաձևն է աշխատում նաև Հայաստանի Սահմանադրական դատարանի շուրջ ծագած վիճակում: 

Ճգնաժամի ողջ իմաստն այն է, որ նոր իշխանությունը չի ցանկանում որպես Սահմանադրական դատարանի ղեկավար տեսնել Հրայր Թովմասյանին: Գործադիր և դատական իշխանությունների միջև ծագած այս հակամարտությունը, կարծես, հայկական քաղաքական դաշտի ախտորոշումը լինի: Փաշինյանին մեղադրում են դատարանների նկատմամբ վերահսկողություն սահմանելու ցանկության մեջ: 

Սակայն իրականում երկու կողմերն էլ ինչ-որ տեղ ստում են. հեղափոխականները՝ որ դա ժողովրդավարության զարգացում է, իսկ Թովմասյանը՝ որ դա դատարանի սկզբունքայնության հարց է: 

Հիմնականում խոսքը իշխանության երեք թևերի՝ մեկ կենտրոնին ենթարկվելու մասին է, որը տիպիկ է ինչպես բռնապետություններին, այնպես էլ ժողովրդավարական երկրներին: Ելնելով այս ամենից՝ կարելի է ասել, որ 2020 թվականին ճնշումը Թովմասյանի վրա մի քանի անգամ կավելանա: 2020 թվականի կարևոր իրադարձություններից են լինելու նախագահական և խորհրդարանական ընտրությունները Արցախում: 

Դրանցից հետո այդ երկիրը կդառնա նախագահական հանրապետություն: Այստեղ կարևոր է այն, որ ի վերջո կավարտվի Արցախի և Հայաստանի էլիտաների միջև առաջացած «նյարդային» ժամանակաշրջանը: Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հարցում նոր կառավարության հայացքների էվոլուցիան կշարունակվի, և 2020 թվականին կկոնկրետացվի դիրքորոշումը: 

Հակամարտող կողմերի դիրքորոշումները ավելի կկոշտանան, բայց հակամարտության վերսկսումը ձեռնտու չէ ինչպես տարածաշրջանի երկրներին, այնպես էլ արտաքին խաղացողներին: Հայաստանի արտաքին քաղաքականության մեջ զգացվում է հարևան երկրներում ներքաղաքական փոփոխությունների հետքը: Փաշինյանի կողմից հայտարարված՝ Իրանի և Վրաստանի հետ հարաբերությունների «ստրատեգիական» բնույթը բախվում է խնդիրների՝ կապված ԱՄՆ-Իրան ճգնաժամի և վրացական քաղաքականության վայրիվերումների հետ: 

Պետք է նշել, որ Հայաստանի անդամակցությունը ԵԱՏՄ-ին այդ համատեքստում որոշակիորեն ուղղորդում է երկրի հարաբերությունները հարևանների հետ: 

Մյուս կողմից՝ Ադրբեջանում ընթացող ներքաղաքական փոփոխությունները ղարաբաղյան հակամարտության սրացման տեսակետից որոշակի տագնապ են հարուցում: Ելնելով այս ամենից՝ կարելի է ենթադրել, որ 2020 թվականին Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը կունենա «ցնցումներ», և որոշակի բարդություններ կծագեն Փաշինյանի կառավարության համար: 

Հայկական քաղաքական իրականությունը ենթարկվում է բազմաթիվ արտաքին և ներքին գործոնների, և կառավարության ձախողումը կամ հաջողությունը կապված է երևույթներին համարժեք պատասխանելու հետ: Հնարավոր է ամեն ինչ: 

Կարող է աճել սոցիալական բևեռացումը իր բոլոր բացասական հետևանքներով, և այդ դեպքում իշխանությունը կսկսի տենդագին փնտրել մեղավորներ հայկական հասարակության մեջ: 

Հաջողության դեպքում, մասնավորապես տնտեսական ոլորտում, կաճի իշխանության լեգիտիմությունը, բայց ցանկացած դեպքում դա չի բերի պետության և հասարակության երկարաժամկետ զարգացման, քանի դեռ իշխանությունը չի կատարել անհրաժեշտ եզրակացություններ:

Կամո Խաչիկյան