Տե­ղա­կան և իրա­նա­կան ապ­րանք­նե­րի մի­ջև մրցակ­ցու­թյուն է առա­ջա­նա­լու. գնա­ճը չի բա­ցառ­վում

Օրեր առաջ բարձրաձայնվել էր, որ իրանական ծագման միրգ և բանջարեղեն տեղափոխող հայկական բեռնատարները չեն կարողանում հատել հայ-վրացական սահմանը, և իրանական ծագման մթերքները Վրաստանի տարածքով արտահանել Ռուսաստան։ Պատճառն այն է, որ կորոնավիրուսի պատճառով Վրաստանը չի թույլատրում իրանական ապրանքի ներմուծումը, նաև վերարտահանումը դեպի Ռուսաստան։ 

Նախօրեին պարզ դարձավ, որ Հայաստանն Իրանի հետ հաղորդակցության ժամանակավոր սահմանափակումը երկարացնում է՝ այն տարածելով նաև բեռնափոխադրում իրականացնող տրանսպորտային միջոցների վրա։ Սա ենթադրում է, որ իրանական ծագման ապրանքների ներմուծման արգելք կա նաև Հայաստանում։ Վահրամ Միրաքյանն այն գործարարներից է, որը ևս իրանական ծագման ապրանք է արտահանում Ռուսաստան՝ Վրաստանի միջոցով։ 

Օրեր առաջ նա բարձրաձայնել էր խնդրի շուրջ դիվանագիտական միջամտության անհրաժեշտության մասին, իսկ արդեն այսօր առկա իրավիճակը նրան «գլխացավը բուժելու փոխարեն գլուխը կտրելու» մասին հայտնի ասացվածքն է հիշեցնում։

Խոսելով այս պահին առկա իրողության մասին՝ նա ընդգծեց. «Եթե ապրանքը մնաց այստեղ, հնարավոր մասը կպահենք, որ եթե 20 օրից սահմանը բացվեց, Վրաստանով արտահանենք։ Այն մասը, որը հնարավոր չէ պահել, կմտնի տեղական շուկա։ Քանի որ իրանական ապրանքների նոր խմբաքանակ Հայաստան ևս չի մտնի, հետևաբար գնանկում չի լինի, այլ գնաճ կլինի։ Ենթադրում եմ, որ որոշ ապրանքների մասով գնաճ կլինի»։ Անդրադառնալով իրավիճակից բխող ընդհանուր խնդիրներին ու քիչ վնասներ կրելու հնարավորությանը` մեր զրուցակիցը նշեց սահմանը բեռնատարների համար բաց պահելու մասին. «Իրանական սահմանը պետք է բացվի բեռնատարների համար, այն փակելը վակուում ու տարբեր խնդիրներ է առաջացնելու, շղթայական ռեակցիա է լինելու իր բացասական հետևանքներով։ Երկրորդ կարևոր հանգամանքը Վրաստանի հետ հարաբերությունները կարգավորելն է՝ բեռնափոխադրումները հնարավորինս առանց խոչընդոտների իրականացնելու տեսանկյունից։ Տնտեսվարողը հնարավորինս քիչ վնաս կկրի, եթե համապատասխան վերահսկողությամբ բեռնափոխադրումներ իրականացվեն»։

Ինչ վերաբերում է վիրուսի վտանգին, ինչից և խուսափելով են կառավարությունները նման որոշումներ կայացնում, գործարարը շեշտեց. «Որևէ գիտական հիմք չկա, ըստ որի՝ միրգ-բանջարեղենի միջոցով կարող է տարածվել վիրուսը։ Չկա հիմնավորում, որ մարդը կվարակվի, օրինակ՝ իրանական կիվի ուտելով»։

Իրանի հետ առևտրաշրջանառության, վերոնշյալ խնդրի ու դրանցից բխող ազդեցության մասին զրուցեցինք նաև Տնտեսական զարգացման նախաձեռնությունների կենտրոնի տնտեսագետ-վերլուծաբան Աննա Մակարյանի հետ։

«Եթե մենք խոսում ենք Վրաստանի տարածքով իրանական ծագման միրգ և բանջարեղեն տեղափոխելու արգելանքի մասին, ապա այդ ապրանքները ՌԴ չվերարտահանվելու պարագայում իրացվելու են Հայաստանի շուկայում։ Արդյունքում տեղական և իրանական ապրանքների միջև մրցակցություն է առաջանալու, ընտրության դեպքում հայ սպառողը կարող է նախընտրել ավելի էժան ապրանք, ինչը կհանգեցնի գյուղաբնակ տնային տնտեսությունների եկամուտների կրճատմանը։ 

Ինչ վերաբերում է երկու շաբաթով Իրանի հետ հաղորդակցության սահմանափակմանը, այստեղ տնտեսության վրա երկու ազդեցություն կա»,-ասաց նա՝ առաջինն առանձնացնելով զբոսաշրջությունը ու շեշտելով, որ Իրանից զբոսաշրջիկների հոսքն է կրճատվելու։ 

«Բացի այդ, զբոսաշրջության հետ կապված մի շարք ոլորտներում դանդաղ աճի տեմպեր կունենանք, որոնք հիմնականում կազդեն մեր ՀՆԱ-ի առաջին եռամսյակի ցուցանիշների վրա, ինչի հետևանքով մենք կունենանք ավելի դանդաղ աճի տեմպ»,-նշեց մեր զրուցակիցը։ 

Անդրադառնալով Հայաստան-Իրան առևտրաշրջանառությանը՝ Աննա Մակարյանը շեշտեց, որ արտահանման տեսանկյունից մենք Իրան ենք արտահանում հիմնականում էլեկտրաէներգիա, և այս առումով սահմանի փակ լինելը ազդեցություն չի ունենա. «Ներմուծման կտրվածքով հիմնականում նավթամթերք և ցեմենտ ենք ներմուծել, ինչը կարելի է փոխարինել, օրինակ՝ տեղական ցեմենտով։ Ստացվում է՝ ընդհանուր առմամբ բեռնափոխադրումների սահմանափակման տեսանկյունից ազդեցությունը զգալի չի լինի»։

Դիտարկելով այն արգելանքը, ըստ որի, գործարարները չեն կարող իրանական ծագման ապրանք վերաարտահանել Ռուսաստան՝ Ա. Մակարյանը միաժամանակ շեշտեց. «Բնականաբար, նման բիզնեսով զբաղվող ընկերությունները կունենան կորուստներ»։ Տնտեսական զարգացման նախաձեռնությունների կենտրոնի մասնագետը նշեց, որ ուսումնասիրություն են կատարել՝ 2019 թվականին Իրանից Հայաստան ներմուծված ապրանքների մասով։

«Թվերը փաստում են, որ մենք հիմնականում ներմուծել ենք բնական հեղուկ գազ, որը եղել է 20 տոկոս, նավթ-նավթամթերք՝ 10 տոկոս, և ցեմենտ՝ 8 տոկոս։ Ներմուծված հիմնական ապրանքները դիտարկելով, կարող ենք ասել, որ իրավիճակը մեր տնտեսության վրա զգալի ազդեցություն չի ունենա։ Ի վերջո, ՀՀ-Իրան ապրանքների առևտրաշրջանառությունը 2019թ.-ին կազմել է ՀՀ առևտրաշրջանառության ընդամենը 5%-ը»,- եզրափակեց Ա. Մակարյանը։

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ