Դանդաղ գործողության ռումբը

Հայաստանի իշխանությունները շարունակում են իրավական «ռեֆորմների» քաղաքականությունը: Մասնավորաբար, արդեն իսկ առաջին ընթերցմամբ ընդունվել է օրինագիծ, որի համաձայն, որոշակի դրամական շեմը գերազանցող անշարժ գույքը հնարավոր կլինի սեփականատիրոջից առգրավել առանց դատարանի վճռի՝ պետական լիազոր մարմնի որոշմամբ: 

Եթե, իհարկե, գույքի սեփականատերը չկարողանա հիմնավորել իր պաշտոնական եկամուտներին չհամապատասխանող գույքի ծագումը: Այս նախաձեռնությունը իշխանական շրջանակների կողմից մեկնաբանվում է որպես երկրից թալանվածը վերադարձնելու արդյունավետ միջոց: Բայց ամբողջ խնդիրն այն է, որ օրենքը խտրական «վերաբերմունք» ունենալ չի կարող և տարածվելու է ոչ միայն նախկինում բարձր պաշտոններ զբաղեցրած անձանց և նրանց ընտանիքների, այլ առհասարակ բոլոր քաղաքացիների վրա:

Ընդդիմադիր ուժերն ու անհատ գործիչները սա համարում են սեփականության վերաբաշխման նպատակ հետապնդող նախաձեռնություն, որը օրենք դառնալու դեպքում կարող է ճնշման միջոց հանդիսանալ իշխանությանը անհաճո ցանկացած անհատի նկատմամբ: Եվ այստեղ կա տրամաբանություն: 

Ընդ որում, Հայաստանի «քայլող» իշխանությունը նոր բան չի հորինել և այս իմաստով կրկին կրկնօրինակում է սահակաշվիլիական Վրաստանի փորձը: Եվ ոչ միայն այս դեպքում, եկամտահարկի 23%անոց շեմ սահմանելու նախաձեռնությունն էլ մեկին մեկ կրկնօրինակված էր 2000-ականների կեսին Սահակաշվիլու իրականացրած «ռեֆորմից», որը Վրաստանում ավելի շատ բացասական, քան դրական արդյունքների է հանգեցրել՝ հասարակության մեջ իրականում մեծացնելով սոցիալական բևեռացումը: 

Նույնը տեղի է ունեցել նաև ունեզրկում նախատեսող հիշյալ օրենքի պարագայում, որի արդյունքում Վրաստանում շուրջ 250 000 մարդ զրկվել է սեփականությունից, քանի որ չի կարողացել իշխանության նախատեսած տարբերակով հիմնավորել դրա օրինական ծագումը: Արդյունքը եղավ այն, որ հանրային դժգոհությունն աստիճանաբար կուտակվելով՝ 2012թ.-ին խորհրդարանական ընտրությունների միջոցով հանգեցրեց իշխանափոխու թյան: Հենց այս ունեզրկված զանգվածը՝ ընտանիքներով հանդերձ, դարձավ Բիձինա Իվանիշվիլու «Վրացական երազանք» կուսակցության սոցիալական հենարանը: Կարճ ժամանակ անց Սահակաշվիլ ին հայտնվեց Վրաստանից փախած աշխարհաքաղաքական «բոմժի» կարգավիճակում, իսկ նրա կողմնակիցներից շատերը տարբեր, ընդ որում, ոչ փոքր ժամկետներով, դատապարտվեցին կատարած օրինախախտումների համար:

Ընդհանրապես, Հայաստանում ներկայումս իշխանության եկած համեմատաբար երիտասարդ սերունդը շատ վերացական պատկերացումներ ունի սեփականության վերաբաշխման հետևանքների մասին, քանի որ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո 1990-ականներին այդ սերնդի ներկայացուցիչները լավագույն դեպքում տարրական դպրոցի դասարաններում էին: Մինչդեռ ԽՍՀՄ-ից մնացած պետական ունեցվածքը նախկին խորհրդային հանրապետություններում անցկացված սեփականաշնորհման գործընթացի արդյունքում, մասնավորապես Ուկրաինայում, Վրաստանում, Մոլդովայում և Ռուսաստանում հանգեցրեց ամենաիսկական քրեական պատերազմների: Այդ երևույթից համեմատաբար զերծ մնացին Բելառուսը և նախկին ԽՍՀՄ մահմեդական հանրապետությունները: 

Այն էլ զուտ այն պատճառով, որ այդ պետություններում ի սկզբանե հաստատվել էին փաստացի դիկտատորական ռեժիմներ, գործում էր իշխանության կոշտ ուղղահայաց, և հենց իշխանությունների վերահսկողության ներքո էլ սեփականաշնորհման գործընթացը իրականացվեց այնպես, ինչպես իրականացվեց: 

Ավելի ժողովրդավարական և համեմատաբար ավելի ապակենտրոն կառավարում ունեցող հանրապետություններում այն չանցավ առանց ցնցումների և դրսևորվեց սեփականության պայքարում կրիմինալ պատերազմներով: Ռուսական տարբեր փորձագետների գնահատմամբ, միայն 1992-1999 թթ.՝ մինչև Պուտինի իշխանության գալը, սեփականության համար մղվող քրեական պատերազմներում Ռուսաստանում զոհվել է մինչև 100 000 մարդ, հիմնականում 18-40 տարեկան տղամարդիկ: Եվ սա այն դեպքում, երբ սեփականաշնորհվում էր պետական, այսինքն՝ սկզբունքորեն ոչ մեկին չպատկանող ունեցվածքը: Մասնավոր անձանցից ունեցվածքը խլելու համար հարկ կլինի դիմել համատարած ռեպրեսիաների, որոնք չեն կարող որոշակի հանրային շերտերի չտրամադրել կառավարության դեմ՝ մղելով նրանց տարբեր, այդ թվում՝ քրեական օրենսգրքով պատժելի գործողությունների:

Մյուս կողմից էլ հայկական «համակարգը», եթե այն որպես այդպիսին գոյություն ունի, խիստ տարբերվում է նույն Վրաստանից, և որոշակի իմաստով ընդհանրապես բացառիկ է: Դրա պատճառը լայնածավալ սփյուռքի առկայությունն է տարբեր երկրներում: Ունեզրկման մասին օրենքի ընդունմանը զուգահեռ, այդ օրենքի կիրառման հետ կապված մտահոգություն ունեցող անձինք (ոչ միայն նախկին պաշտոնյաները կամ նրանց ընտանիքի անդամները), սկսելու են իրենց սեփականություն հանդիսացող անշարժ գույքը գրանցել արտերկրում ապրող հարազատների, ազգականների, ծանոթ-ընկերների անուններով: Ընդ որում, դա կարող են անել ֆորմալ վաճառքի ձևով:

Իսկ եթե ֆորմալ իմաստով գույքի նոր սեփականատերերը այլ երկրի քաղաքացիներ են, անկախ իրենց հայկական պատկանելիությունից, դա դառնալու է լուրջ իրավական պրոբլեմ գործող կառավարության համար: 

Որովհետև երբ պետությունը սկսում է ունեզրկել այլ պետության քաղաքացի հանդիսացող իր հայրենակիցներին, դա ինքնաբերաբար վերածվում է միջպետական հարաբերությունների խնդրի: 

Դրանից հետո ո՞ր սփյուռքահայը կամ օտարերկրյա ներդրողը ներդրում կկատարի կամ սեփականություն ձեռք կբերի Հայաստանում, եթե դրա գլխին մշտապես կախված է լինելու առանց դատարանի այդ սեփականության առգրավման վտանգը: Առանց այդ էլ ներդրողները Հայաստանում փող դնելու համար հերթ չեն կանգնած՝ հաշվի առնելով իշխանությունների գործելաոճը, օբյեկտիվ խոչընդոտները, կոմունիկացիոն խնդիրները և բեռնափոխադրումների թանկությունը: Գործող կառավարությունը այդպիսի նախաձեռնությամբ միայն ռումբ է դնելու իր իսկ աթոռի տակ, որը անխուսափելի կգործի ինչ-որ պահի:

ՎԱՀԱՆ ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ