Ընտ­րու­թյուն­նե­րի հե­տաձ­գու­մը նոր ռիս­կեր կա­րող է առա­ջաց­նել.

Վերջին օրերին Արցախում մարտի 31-ին կայանալիք նախագահական և խորհրդարանական ընտրությունները հետաձգելու հրապարակային առաջարկություններ հնչեցին՝ պայմանավորված կորոնավիրուսի համաճարակի տարածման մտահոգությամբ: Այստեղ, անշուշտ, կա տրամաբանություն, սակայն կան նաև ավելի մեծ անորոշություն ստեղծող ռիսկեր, ու թերևս պատահական չէ, որ առաջարկը աջակցություն չգտավ ընտրություններին մասնակցելու հայտ ներկայացրած թեկնածուների և քաղաքական կուսակցությունների գերակշիռ մեծամասնության կողմից:

Խնդիրն այն է, որ 2017-ի սահմանադրական փոփոխություններից հետո Արցախի ողջ կառավարման համակարգը գտնվում է անցումային փուլում, ինչն անկասկած ազդում է նաև կառավարման որակի վրա: Ընտրությունների հետաձգումը կնշանակի ձգձգել նաև անորոշության այդ ժամանակաշրջանը՝ ավելացնելով հետևյալ ռիսկերը: Դրանցից առաջինը ԵԱՀԿ դիտորդական առաքելության ժամանակավոր դուրսբերումն է ղարաբաղյան հակամարտության շփման գծից, ինչի մասին նախորդ շաբաթ հայտարարեց ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցիչ Ա. Կասպերչիկը: Ըստ նրա, առաքելության ժամանակավոր դադարեցումը պայմանավորված է կորոնավիրուսի համաճարակի վտանգով և համաձայնեցվել է հակամարտության կողմերի հետ: Բայց դրան զուգահեռ, փաստորեն վերացվել է հրադադարի վերահսկման միակ քիչ թե շատ գործող մեխանիզմը: 

Դիտորդական առաքելության վերականգնման ժամկետները՝ համաճարակով պայմանավորված, ամենևին հստակ չեն: Իսկ դա նշանակում է, որ Ադրբեջանը կարող է նախաձեռնել հրադադարի խախտումներ, չեն բացառվում նաև ավելի մեծամասշտաբ պրովոկացիաները: Առաջին հերթին այս հրամայականից ելնելով՝ Արցախին անհրաժեշտ է ավարտել ընտրությունները և ձևավորել կայուն իշխանություն: 

Մյուս կողմից, ընտրությունների հետաձգման դեպքում նույնքան անորոշ են մնալու դրանց հետագա անցկացման ժամկետները: Ոչ ոք չի կարող կանխատեսել, թե համաճարակը ինչպիսի զարգացում կունենա, և ամենևին չի բացառվում, որ ընտրությունների մեկանգամյա հետաձգումը վերածվի շարունակական գործընթացի՝ հարցականի տակ դնելով դրանց հեռանկարն առհասարակ:

Եվ վերջապես, կա մի կարևոր նրբերանգ. այս պահին համաճարակով պայմանավորված՝ արտերկրյա դիտորդական առաքելությունների ժամանումը քիչ հավանական է: Դա, որքան էլ տարօրինակ թվա, նպաստավոր պայման է հանդիսանում այս փուլում: Ոչ ոքի համար գաղտնիք չէ, որ տարեսկզբից Իրանի շուրջ աշխարհաքաղաքական խաղերի սրացման հետ կապված՝ ազդեցիկ ուժային կենտրոնները առանձնակի հետաքրքրություն են սկսել դրսևորել նաև Արցախի նկատմամբ՝ հեռանկարում նկատի ունենալով ղարաբաղյան հակամարտության «կարգավորումը» հակաիրանական որոշակի գործընթացների կոնտեքստում: 

Ըստ այդմ, կան ոչ անհիմն կանխատեսումներ, որ դրսից ժամանող դիտորդական առաքելությունները այս անգամ հետապնդելու են ոչ այնքան ընտրությունների ժողովրդավարության մակարդակը դիտարկելու, այլ որոշակի աշխարհաքաղաքական ներգործություն իրականացնելու նպատակ: Իսկ դա ամենևին չի բխում ո՛չ Արցախի, ո՛չ էլ Հայաստանի շահերից:

Նախընտրական գործընթացի ավարտին մնացել է ընդամենը մեկ շաբաթ: Հայաստանում համաճարակի դինամիկան թեպետ մտահոգիչ է, բայց, այնուհանդերձ, վերահսկելի: Երեկվա դրությամբ կար 194 վարակակիր, ինչը համեմատաբար ցածր ցուցանիշ է բազմաթիվ այլ, հատկապես մի շարք եվրոպական երկրների համեմատ: 

Արցախի իշխանությունների ձեռնարկած կարանտինային միջոցառումները (առանց արտակարգ դրություն հայտարարելու) առայժմ արդյունավետ են եղել, և կարծես հաջողվում է կանխել համաճարակի ներթափանցումը: Սա հնարավորություն է տալիս առանց լուրջ խնդիրների անցկացնել առնվազն մարտի 31-ի քվեարկությունը, ինչի արդյունքում Արցախի Հանրապետությունը կունենա առնվազն մեկ ընտրովի, լեգիտիմ մարմին՝ ի դեմս Ազգային ժողովի: 

Նախագահական ընտրությունների մասով, ըստ ամենայնի, հիմնավոր են այն կանխատեսումները, որ գործընթացն 1-ին փուլով չի ավարտվի, քանի որ առաջադրված թեկնածուներից ոչ մեկն այդպես էլ ինքնաբացարկ չհայտնեց: Սա նշանակում է, որ մարտի 31-ին քիչ հավանական է մեկ փուլով ընտրությունների ավարտը, և առավելագույն ձայներ ստացած 2 թեկնածու 2 շաբաթ անց մրցելու է արդեն 2-րդ փուլում: Բայց այդ ժամկետը հազիվ թե կրիտիկական լինի համաճարակի հնարավոր տարածման տեսակետից: Բոլոր դեպքերում ռիսկերը այս փուլում կարծես ավելի կառավարելի են, քան ընտրությունների հետաձգման պարագայում, երբ այդ հետաձգումը կարող է դառնալ խիստ անորոշ և շատ ավելի երկարաժամկետ, քան կարելի է կանխատեսել:

ՎԱՀԱՆ ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ