Իրա­վի­ճա­կն իրոք բարդ է, կա՛մ պետք է հի­մա օգ­նել բիզ­նե­սին, կա՛մ հե­տո աջակ­ցել գոր­ծա­զուրկ­նե­րին. eadaily.com

eadaily.com-ը «Կորոնավիրուսը եկել է Հայաստան. ինչպե՞ս բուժել «վարակված» տնտեսությունը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Հայաստանի կառավարությունը ներկայացրել է նոր տեսակի կորոնավիրուսային պանդեմիայով (Covid-19) պայմանավորված տնտեսական ճգնաժամը հաղթահարելու միջոցառումների փաթեթ, որը, փորձագետների կարծիքով, դժվար թե կարողանա արագ լուծել այն լիկվիդայնության խնդիրը, որին ավելի ու ավելի է բախվում հանրապետության գործարար միջավայրը: Ներկայումս քչերն են փորձում կանխատեսել համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի մասշտաբները: 

Շատ երկրներ, ներառյալ գերտերությունները, փակվել են իրենց «տներում», փակել սահմանները և սահմանափակել տեղաշարժը իրենց տարածքներում: Հանկարծակի առաջացած «կորոնաճգնաժամը» գոնե առայժմ երկրներին ստիպել է հրաժարվել գլոբալիզացիայից և փոխադարձ տնտեսական ներթափանցումներից, չնայած մինչ վերջերս դա խոշոր բիզնեսի և անդրազգային կորպորացիաների բարօրության և եկամուտների աճի հիմքն էր հանդիսանում: 

Ծայրահեղ անորոշության ներկայիս իրավիճակում երկրները փորձում են բիզնեսին ու ֆինանսական հաստատություններին աջակցելու և սպառողական պահանջարկը բարձրացնելու համար մշակել հակաճգնաժամային միջոցառումներ:

 Որոշ պետություններ, հետևելով 2008 թվականի ճգնաժամի օրինակին, փորձում են վերակենդանացնել տնտեսության ամբողջական հատվածներ, իսկ որոշներն էլ առաջարկում են «հարկային արձակուրդներ»: 

Եվ բոլորն են ընդունում, որ իրավիճակը ծայրաստիճան անորոշ է, իսկ ընթացիկ ընդունված ցանկացած որոշում կարող է հետագայում վերանայվել: ԵԱՏՄ անդամ Հայաստանն արդեն ներկայացրել է հակաճգնաժամային միջոցառումների փաթեթ, քանի որ այդ երկրի տնտեսության ամբողջ հատվածներ են ենթարկվել հարձակման, իսկ ազգային արժույթը դանդաղորեն արժեզրկվում է: Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության հակաճգնաժամային փաթեթն առաջարկում է երեք փոխկապակցված քայլ: 

Առաջինը տնտեսության լրացուցիչ լիկվիդայնության ապահովումն է՝ բանկային համակարգի միջոցով բիզնեսին 25 միլիարդ դրամ (մոտ 50 միլիոն դոլար) տրամադրելով: Երկրորդը նմանատիպ գումարի տրամադրումն է բնակչության սոցիալապես անապահով խավերին՝ որպես սոցիալական փաթեթ: Երրորդն այն է, որ Երևանը առաջին անգամ խոսում է երկիրը և տնտեսությունը «հետկորոնավիրուսային աշխարհին» նախապատրաստելու աշխատանքներ սկսելու անհրաժեշտության մասին: 

Ճիշտն ասած՝ անգամ Հայաստանի իշխանությունները դեռ վատ պատկերացում ունեն, թե ինչ է դա նշանակում: Այնուամենայնիվ, նրանք առաջարկում են այդ նպատակով առավելագույն գումար հատկացնել՝ 80 միլիարդ դրամ (մոտ 160 միլիոն դոլար): 

Ըստ Փաշինյանի, իրենք ստեղծված իրավիճակը ընդունում են որպես զրոյական կետ, որտեղից պետք է առաջ շարժվել: Հայաստանի ֆինանսների նախկին նախարար Վարդան Արամյանը կարծում է, որ ներկայիս ճգնաժամի պայմաններում կառավարության գործողությունները պետք է լինեն «հակացիկլիկ», այսինքն՝ շատ երկար ժամանակ պահանջող վարկային գործիքը գործարկելու փոխարեն անհրաժեշտ է արագորեն օգտագործել հարկային գործիքը: 

Ըստ նրա, «ներկայիս ճգնաժամը զգալիորեն տարբերվում է 2008 թվականի համաշխարհային ֆինանսատնտեսական ճգնաժամից, քանի որ առկա է առողջապահական ճգնաժամ, որը խարխլել է գրեթե ամբողջ տնտեսությունը, և այդ առումով վարկային գործիքներն արդյունավետ չեն լինի, քանի որ դրանք նախատեսված են այլ բնույթի խնդիրների լուծման համար»: 

Դատելով համաշխարհային ֆոնդային ինդեքսների փլուզման տեմպերից՝ այս ճգնաժամը, ըստ Հայաստանի ֆինանսների նախկին ղեկավարի, գերազանցել է բոլոր նախորդներին, քանի որ այն ժամանակ համաշխարհային շուկաների փլուզումը տեղի է ունեցել մեկուկես տարվա ընթացքում, հիմա այդ ամենը եղել է երկու-երեք ամսվա ընթացքում, հետևաբար, բիզնեսի աջակցությունը որոշելու համար հարկավոր է գործել երեքից չորս անգամ ավելի արագ, որպեսզի ինչ-որ կերպ մեղմվի տնտեսական ճգնաժամի փոթորիկի ալիքը: 

Հետևաբար, պետք է  օգտագործվի հարկային գործիքը, այլ ոչ թե վարկայինը, քանի որ վերջինը բիզնեսը կարող է լավագույն դեպքում օգտագործել երկու-երկուսուկես ամսվա ընթացքում: 

Ըստ Արամյանի պարզաբանման, դրա համար պարզապես ժամանակ չկա, և պետք է որքան հնարավոր է շուտ ապահովել բիզնեսի լիկվիդայնությունը՝ տրամադրելով «հարկային արձակուրդ»: Վարչապետի թիմը նման կարծիքի հետ համաձայն չէ: Փաշինյանը հայտարարել է, որ «հարկային արձակուրդ» չի լինելու, նման մեխանիզմը չի կարող արդյունավետ լինել»: 

Իսկ ֆինանսների նախկին նախարարը պնդում է, որ «դա շատ օպերատիվ գործիք է և անմիջապես դժվարությունների հանդիպած ոլորտներին տալիս է որոշակի լիկվիդայնություն, ավելին, ապրիլի սկզբին, որպես կանոն, հարկային բեռը բիզնեսի վրա զգալիորեն աճում է, և նման իրավիճակում վարկավորման բարդ ֆիլտրերի միջոցով տնտեսության մեջ ֆինանսներ ներարկելու փոխարեն, պարզապես կարելի է այդ միջոցները չհանել բիզնեսից, իսկ առաջացած բյուջետային պակասուրդը լրացնել արտաքին պարտքի հաշվին»:

 Իրավիճակը իրոք բարդ է: Կամ պետք է հիմա օգնել բիզնեսին, կամ հետո աջակցել գործազուրկներին, և դա՝ այն պայմաններում, երբ գանձարանում ավելի ու ավելի քիչ գումար է հավաքվելու հարկային մուտքերի կրճատման պատճառով: Այսինքն, առկա է գործազրկության կտրուկ աճի վտանգ, ինչը ներկայումս նկատվում է շատ երկրներում: Բանկերը դժվար թե տնտեսության մեջ լրացուցիչ ֆոնդեր ներդնեն, քանի դեռ գոնե ճգնաժամի մոտավոր ավարտը տեսանելի չէ: 

Տնտեսագետ Տիգրան Ջրբաշյանն էլ կարծում է, որ «Հայաստանը պահուստներ ունի ճգնաժամի քանակական թեթևացման և տնտեսությունը վերակենդանացնելու համար, անհրաժեշտ են համապարփակ միջոցառումներ, կարիք չկա վախենալ թանկացումներից, քանի որ երկուերեք տարի շարունակ երկրում գնաճը ճնշված է եղել, մյուս կողմից՝ ստեղծված իրավիճակում կենտրոնական բանկը պետք է մեղմացնի նաև ֆինանսական շուկան կարգավորելու կանոնները, հրատապ անհրաժեշտություն է նաև կառավարության ակտիվ համագործակցությունը բիզնեսի հետ, և հստակ ուղենիշներ տրամադրելը»: