«Կյանքը մարդուն դարձնում է վազող մեխանիզմ, իսկ ինքնամեկուսացումը ներկայի վրա կենտրոնանալու լավ հնարավորություն է»

Վերջին օրերին մարդիկ անհանգիստ են, շատերն ապրում են տագնապը սրտում: Դա պայմանավորված է ստացվող տեղեկատվության բնույթով, առատությամբ, տանը ինքնամեկուսացած աշխատելոով կամ էլ ուղղակի շփումները սահմանափակելով: «Փսիլայֆ» հոգեբանական աջակցման կենտրոնի ղեկավար, հոգեբան Լիլիթ Խաչատրյանը «Փաստի» հետ զրույցում կարևոր խորհուրդներ է տալիս, թե ինչպես կանխել տագնապը: Խաչատրյանը մարդկանց նախ առաջարկում է որոշակի ժամեր սահմանել տեղեկատվության ստացման համար: 

«Լավ կլինի, եթե մարդիկ ինֆորմացվեն առավոտյան ժամերին, մեկ հավաստի աղբյուրից տեղեկություններ ստանան, իսկ դրանից հետո սահմանափակեն ինֆորմացիայի անընդհատ որոնումը: Բացի դա, ակնհայտ է, որ անընդհատ մեր խոսակցությունների ժամանակ արծարծում ենք հիվանդության թեման, մինչդեռ ընտանիքի անդամների, ընկերների ու բարեկամների հետ հեռախոսային և կապի այլ միջոցներով զրույցների ժամանակ մարդիկ պետք է իրենք իրենց արգելեն խոսել հիվանդության թեմայով, նույնը խնդրեն անել նաև իրենց զրուցակիցներին, քանի որ հակառակ դեպքում տեղի է ունենում հուզական վարակ, այսինքն` մեկը մյուսին փոխանցում է հուզական լարվածություն և տագնապ»,-ասում է Խաչատրյանը:

Հոգեբանն ընդգծում է՝ պետք է ընդունել տեղի ունեցածը: «Ակնհայտ է՝ մեր առօրյան կտրուկ փոխվել է, և պետք է մշակել նոր սովորույթներ, օրվա նոր ռեժիմ, որի մեջ պետք է կարևոր տեղ հատկացնել ֆիզիկական վարժանքներին, ընտանիքի անդամների հետ շփմանը, երեխաների հետ խաղերին: 

Օրինակ՝ ընտանիքով ուրախ սյուժեներով ֆիլմեր դիտեք: Շատ կարևոր է գիտակցությունն ուղղել ուրախության, հանգստության, հաճույքի զգացումների վրա, փորձել գիտակցությունը և վարքը մոտիվացնել դրական հուզական զգացումներով, ներկան սահմանագծել և ներկայի իրերից, հարաբերություններից, գործողություններից սկսել դրական հույզեր ստանալ: Օգնության կարող են գալ անցյալի հաճելի հիշողությունները, ձեռքբերված փորձը, անգամ հումորային կադրերը»,-նշում է մեր զրուցակիցը:

Խաչատրյանը հիշեցնում է՝ տագնապն այնքան կարող է մեծացնել և ուռճացնել խնդիրը, որ այն հաղթահարելու ելքերը մարդուն անհնարին թվան: «Գալիս է մի պահ, երբ տագնապը սկսում է գերիշխել և խանգարել: Այս դեպքում պետք է գիտակցել, որ ամեն ինչ փոխվում է, ոչինչ հավերժ չէ այս աշխարհում: Փորձեք հիշել այն խնդիրները, որոնք արդեն հաղթահարել եք, համեմատեք դրանք: 

Շատ կարևոր է աշխատել նաև բացասական կենտրոնացման հետ: Երբ կենտրոնանում եք հիվանդության կամ խնդրի վրա, տեսնում եք աշխարհը միայն բացասական պրիզմայով: Հիշենք՝ ցանկացած բացասական իրավիճակ պարտադիր ունի նաև իր հակառակ՝ լուսավոր կողմը, ուղղակի դա տեսնել է պետք: 

Կարող ենք, օրինակ՝ ստեղծված իրավիճակի դրական մի քանի կողմ նշել. ձեռք ենք բերում ուժ և վճռականություն, մի շարք հիվանդագին կախվածություններից ենք ազատվում, մեր անձի որակների նոր ու թաքնված կողմեր ենք բացահայտում, արժեք և իմաստ ենք փնտրում և այլն: 

Եվ ամենակարևորը՝ պետք է հիշել, որ այն, ինչից վախենում ենք ու չենք ընդունում, վախի միտքը սկսում է հետապնդել մեզ, վազում է մեր հետևից, դրա համար կարող ենք մտովի ընդունել մեր վախը, դեմառդեմ կանգնել դրան, մինչև վերջ ընդունել ստեղծված իրավիճակը, հասկանալ, որ սարսափելի ոչինչ գոյություն չունի»,-ասում է հոգեբանը:

Բացի տագնապները, այս օրերին մեծապես ճնշվում ենք նաև ինքնամեկուսացումից: Հոգեբանը նշում է՝ ինքնամեկուսացումը պետք է ընկալել ընդամենը որպես զգուշավորություն, որը բխում է մեր անհատական և քաղաքացիական պատասխանատվությունից, որով հոգ ենք տանում մեր և մեզ շրջապատողների առողջության մասին, սակայն ինքնամեկուսացումն էլ ունի թե՛ դրական, թե՛ բացասական կողմեր: 

Օրինակ՝ բացասական կողմերից է այն, որ մարդը մնում է միայնակ իր մտքերում և գործողություններում, բացի դա, այն կարող է ընկալվել փախուստ վտանգից, որը կարող է ուժեղացնել վախի և տագնապի զգացումները: «Մարդն ունի սովորույթային վարք, հարմարվել է ինչ-որ բաների, և հանկարծ փոխվում են այդ բոլոր սովորույթային գործողությունները, ինչը կարող է հանգեցնել նյարդային լարվածության, հուզական պոռթկումների, օրվա ընթացքում կարող են իր համար անծանոթ զայրույթի պոռթկումներ լինել և այլն: 

Բացի դա, կարևորագույն հոգեկան պահանջ է մարդ-մարդ շփումը, հաղորդակցումը, որն այս պարագայում բացակայում է: Այս ամենին էլ ավելանում է այն, որ ինքնամեկուսացման պարագայում տեղի է ունենում հոգեբանական և ֆիզիկական ազատության սահմանափակում»,-նշում է Խաչատրյանը:

Ինքնամեկուսացումն, ըստ հոգեբանի, կարող է նաև դրական կողմեր ունենալ: Օրինակ՝ կարող է շատ լավ հանգստանալու առիթ լինել, կամ էլ մտածելու, նոր պլաններ կազմելու հարմար ժամանակ: 

«Ինքնամեկուսացումն ընտանիքի անդամների հետ շփման, հատկապես երեխաների հետ համատեղ ժամանակ անցկացնելու հիանալի առիթ է: Կարելի է ավարտին հասցնել կիսատ թողած գործերը, կյանքում կարևորն ու անկարևորը տեսնելու և գնահատելու, վերափոխվելու, օգնելու, կարեկցելու, սիրելու, ջերմացնելու կարևորագույն որակների ձևավորման հնարավորություն»,-ասում է մեր զրուցակիցը:

Հոգեբանը հիշեցնում է՝ մեր օրերում գործունեությունը և ապագայի ծրագրերը մարդուն դարձնում են վազող մեխանիզմ, իսկ ինքնամեկուսացումը լավ հնարավորություն է կենտրոնանալ ներկայի վրա և հասկանալ, որ պետք է տեսնել, գնահատել, զգալ և ապրել ներկայով, ինչպես նաև սա առողջության և սեփական մարմնի մասին հոգ տանելու մշակույթը ձևավորելու հիանալի հնարավորություն է:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ