«Պահանջները պետք է առարկայական դառնան». աշխարհաքաղաքական գործոնն ու Ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը

Past.am

Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացի վրա, մի քանի գործոններից բացի, առաջին հերթին իր մեծագույն ազդեցությունն ունի աշխարհաքաղաքական իրավիճակը: Այս կարծիքին է թուրքագետ Անդրանիկ Իսպիրյանը, որը Ցեղասպանության ճանաչման գործընթացի երկու փուլ է առանձնացնում՝ առաջինը՝ մինչև Ցեղասպանության 100-րդ տարելից, երկրորդ՝ 100-րդ տարելիցից հետո ընկած ժամանակահատված:

«Ցեղասպանության տարելիցի միջոցառումների և աշխարհի արձագանքի, այսպես ասած, պիկը եղավ 100-րդ տարելիցի ժամանակ: Շատերը մտածում էին, որ դրանից հետո այդ ալիքը գուցե ընդհանրապես մարի: Կային նաև կարծիքներ, որ 100 տարի անց արդեն իմաստ չունի որևէ բան անել, բայց Ցեղասպանությունը մարդկության դեմ ուղղված այնպիսի հանցագործություն է, որը վաղեմության ժամկետներ չունի: Մյուս կողմից՝ հաշվի առնենք, որ աշխարհում կան տերություններ, որոնց համար, ցավոք, Հայկական հարցը պարզապես Թուրքիայի նկատմամբ ճնշում գործադրելու մի գործիք է: Այո, ճնշող գործիք դառնալու արդյունքը տարիներ ի վեր Հայոց ցեղասպանության ճանաչման ուղղությամբ հայերի կողմից տարված պայքարի շնորհիվ է: Մյուս կողմից, սակայն, Հայոց ցեղասպանության հարցն այնպիսի ահազդող գործիք է, որը համաշխարհային գերտերություններն արծարծում են իրենց քաղաքական շահերի և Թուրքիային ճնշելու համար»,- Past.am-ի հետ զրույցում ասաց թուրքագետը:

Ա. Իսպիրյանը նշեց, որ թեև Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցից հետո Ցեղասպանության ճանաչմանն ուղղված գործընթացները պասիվ են, բայց այնպես չէ, որ գործընթացներ չկան. «Ըստ էության, ճանաչման գործընթացը չի շարունակվում այն ակտիվությամբ, որը կար մինչև 100-րդ տարելիցը, բայց այն չի մարել: Հայոց ցեղասպանության ճանաչման և դատապարտման գործընթացը շարունակվում է, ինչի մասին են վկայում նաև վերջին մի քանի տարիների ընթացքում աշխարհի տարբեր երկրների, նահանգների խորհրդարաններում ընդունված բանաձևերը»:

Անդրանիկ Իսպիրյանը շեշտեց մեր կողմից տարվող աշխատանքներին, մեր պահանջներին ու միջազգային հանրության ցանկություններին զուգահեռ աշխարհաքաղաքական իրավիճակի գործոնը:

«Եթե սկսենք վերջից, ապա այս պահին տիրող իրավիճակն այդ առումով ազդեց այս օրերին նախատեսվող միջոցառումների իրականացման վրա՝ աշխարհի տարբեր երկրներում: Իսկ մինչ այս կային լուրջ խնդիրներ ԱՄՆ-Թուրքիա, Թուրքիա- Ռուսաստան, Թուրքիա-Սիրիա հարաբերություններում: Այս զարգացումները, ցավոք, շեղում են Ցեղասպանության ճանաչման գործընթացից: Թե այս առումով ի՞նչ կարող ենք սպասել, մեծ հաշվով, կապված է աշխարհաքաղաքական իրավիճակի հետ»,-հավելեց մեր զրուցակիցը:

Թուրքագետն այս ուղղությամբ մեր կողմից տարվող քաղաքականության և դիվանագիտության մեջ որոշակի վերանայումների անհրաժեշտություն է տեսնում:

«Խոսքը գործնական քայլերի անհրաժեշտության մասին է: Բացի դատապարտման հայտարարություններից, կոնկրետ գործնական քայլեր պետք է ձեռնարկենք՝ կապված փոխհատուցումների հետ: Նաև իրավական գնահատականներ տալու և իրավական ճանապարհով ինչ-որ փոխհատուցում ստանալու ուղիներ պետք է մշակել: Այսինքն, պահանջները պետք է առարկայական դառնան: Իհարկե, սա բավականին բարդ է, և, ցավոք, սա էլ է կապված աշխարհաքաղաքական իրադարձությունների և երկրների քաղաքականության հետ: Ցավոք, կապ չունի նաև արդարության հետ, և տեղավորվում է հիմնականում երկրների և Թուրքիայի հարաբերությունների տրամաբանության մեջ: Այդուհանդերձ, մենք պետք է ունենանք Հայոց ցեղասպանության հետ կապված մեր ռազմավարությունը, որը չպետք է լինի միայն հայտարարություների մակարդակով, ունենա միայն բարոյական կողմ: Այդ ռազմավարությունը պետք է նաև իրավական ուղղություն ունենա, որով պետք է զբաղվեն միջազգային իրավունքի մասնագետները, պատմաբաններն ու փորձագետները»,-եզրափակեց մեր զրուցակիցը:

Աննա Բադալյան