Վե­րա­նա­յում­ներ Արև­ե­լյան գոր­ծըն­կե­րու­թյան ծրագ­րում. հիմ­նա­կան կողմ­նո­րո­շում­նե­րը հստա­կեց­ված են, մնում են դե­տալ­նե­րը

gazeta.ru-ն «Անգամ մի՛ մտածեք Եվրամիության մասին. ի՞նչ է նախատեսվում հետխորհրդային տարածքի երկրների համար» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Եվրամիությունում վերանայվում է Արևել յան գործընկերության ծրագիրը:

Եվրախորհրդի՝ վերջերս հրապարակած հայտարարության մեջ խոսվում է այն մասին, որ «Եվրախորհուրդը շահագրգիռ կերպով սպասում է Արևել յան գործընկերության հերթական գագաթաժողովին, որտեղ պետք է քննարկվեն 2017 թվականի հանդիպման ժամանակ ձեռք բերված պայմանավորվածությունների արդյունքները, հաստատվեն երկարաժամկետ քաղաքական նպատակները, նշվեն համագործակցության հետագա զարգացման և ուժեղացման ուղիները»: 

Այդ հայտարարությունը ամռանը նախատեսված գագաթաժողովի մոտավոր կողմնորոշիչն է: Ըստ էության, Եվրամիության քաղաքականության ուղենիշը Արևել յան գործընկերության երկրների՝ Ուկրաինայի, Մոլդովայի, Վրաստանի, Բելառուսի, Հայաստանի և Ադրբեջանի ուղղությամբ արդեն իսկ որոշված է: Մասնավորապես, փաստաթղթում նշվում է, որ Արևել յան գործընկերությունը չի հանդիսանում ճանապարհ Եվրամիություն մտնելու համար այնպես, ինչպես դա ընկալում են Ուկրաինայում և Վրաստանում, և այն ընդամենը նախկին ԽՍՀՄ երկրների՝ Եվրամիության հետ քաղաքական և տնտեսական ինտեգրացիայի գործիք է: Նման կերպ փաստացի ամփոփվում են 11 տարվա աշխատանքների արդյունքները: 

Այդ տարիների ընթացքում ծրագրի երեք պետություններ՝ Վրաստանը, Մոլդովան և Ուկրաինան, ստորագրել են ասոցացման համաձայնագիր և ստացել իրենց քաղաքացիների համար առանց վիզայի Եվրամիության երկրներ մուտք գործելու իրավունք: 

Չնայած, այնուամենայնիվ, Ուկրաինայի և Վրաստանի դեպքում այդ ամենն այնքան էլ հարթ չէ՝ հաշվի առնելով այն, որ այդ երկրների քաղաքացիները հաճախ զբոսաշրջային այցերի տակ իրականացնում են աշխատանքային այցեր, որի արդյունքում էլ ժամանակ առ ժամանակ հարց է բարձրացվում այդ արտոնությունը վերացնելու մասին: 

Հարթ չեն հարցերը նաև Մոլդովայի հետ, քանի որ, չնայած առկա սպասումներին, այդ երկրի իշխանությունը երկար ժամանակ մնացել է օլիգարխ Վլադիմիր Պլախոտնյուկի դե ֆակտո իշխանության տակ: Արևել յան գործընկերության երկրների հիմնական խնդիրն այն է, որ նրանք մինչև հիմա չեն ստացել մասշտաբային ֆինանսական աջակցություն: 

Իհարկե, Եվրամիությունում աշխատում են սխալների վրա, և վաղուց է դրված գործընկեր երկրների տրանսպորտային ենթակառուցվածքների նորարարացման հարցը: 

Արևելյան գործընկերության որոշիչ առանձնահատկություններից մեկը երկար ժամանակ եղել է այն, որ այդ հարթակը օգտագործվել է Ռուսաստանին քննադատելու համար, և դա հատկապես ակտիվացել էր 2014 թվականին Ուկրաինայում Պյոտր Պորոշենկոյի իշխանության գալուց հետո: 

Այնուամենայնիվ, արդարության համար հարկ է նշել, որ որոշ փորձագետների կարծիքով, Մոսկվան ինքն է հաճախ ճնշում գործադրել հարևան պետությունների վրա՝ «ճիշտ ընտրություն» կատարելու նպատակով: 

Իրավիճակը փոխվել է այն ժամանակ, երբ Կրեմլը շատ դրականորեն է արձագանքել այն փաստին, որ «արևելյան տարածքի» անդամներից մեկը՝ Հայաստանը, խորացված գործընկերության մասին համաձայնագիր է ստորագրել Եվրամիության հետ 2017 թվականին: 

Ըստ Gazeta. ru- ի՝ արտաքին քաղաքական շրջանակներին մոտ կանգնած աղբյուրների, այդ արձագանքը եղել է «սխալների վրա աշխատելու» արդյունք: Միևնույն ժամանակ, համաձայնագիր կնքելով՝ Հայաստանը չի ստորագրել Եվրամիության հետ ազատ առևտրի գոտու մասին հավելվածը: 

Այդ փաստը ցույց է տալիս, որ Եվրամիությունը ընտրողական մոտեցում ունի յուրաքանչյուր երկրի նկատմամբ և չի կիրառում մեկ ընդհանուր կաղապար: Ռուսաստանի և գործընկերության երկրների հարաբերությունների առանձնահատկությունները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը հանգեցրել է նրան, որ նրանցից յուրաքանչյուրի հետ Եվրամիությունը հարաբերություններ է կառուցում ընդգծված յուրահատկություններով: 

Այդ առումով Արևել յան գործընկերության երկրներին որպես մեկ խումբ ընդունելը կարելի է համարել խիստ հարաբերական: Իսկ ի՞նչ կլինի հետո: 

Դատելով ամեն ինչից՝ Եվրամիությունում հաղթում է միության հետագա ընդլայնման դեմ հանդես եկող Ֆրանսիայի և Նիդերլանդների դիրքորոշումը: Ամստերդամը ժամանակին անգամ խոչընդոտել է Ուկրաինայի ասոցացմանը և վերջինն է հաստատել այդ համաձայնագիրը: 

Ինչպես նշում է «DW» հրատարակությունը, ներկայիս դասավորվածության վրա ազդում է Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի դիրքորոշումը, որը 2019 թվականից հետամուտ է Ռուսաստանի հետ զգուշավոր մերձեցման գաղափարին: 

Փարիզը հանդես է գալիս Արևել յան գործընկերության շրջանակներում անվտանգության ոլորտում համագործակցության մասին հիշատակումներ չանելու դիրքերից՝ ակնհայտորեն չցանկանալով նյարդայնացնել Մոսկվային: Արդյունքում Եվրամիությունը իր հայտարարությունում չի նշել «անվտանգության» հայեցակարգի մասին՝ խոսելով միայն «ժողովրդավարության, բարգավաճման և կայունության ընդհանուր տարածք» հիմնելու մասին:

 Բացի այդ, Եվրամիությունը ևս մեկ անգամ հիշեցրել է, որ այդ ծրագիրը «ուղղված չէ որևէ մեկի դեմ»: Ավելին, այդ փաստաթղթում Ռուսաստանն ընդհանրապես չի հիշատակվում: Արևել յան գործընկերության ապագայի վերաբերյալ հիմնական խնդիրն այն է, որ Ուկրաինայի, Վրաստանի և Մոլդովայի հետ ասոցացման համաձայնագրերի տեքստում նշված է այդ երկրների եվրոպական հեռանկարը: 

Որպես փոխզիջում Եվրամիության խորհուրդը հիշեցրել է 2017 թվականի Արևելյան գործընկերության գագաթաժողովի հռչակագիրը, որտեղ ճանաչվել է Ուկրաինայի, Վրաստանի և Մոլդովայի «եվրոպական ձգտումները և եվրոպական ընտրությունը»: Այնուամենայնիվ, Արևելյան գործընկերության ծրագրի դադարեցման հարց դրված չէ: Հավանաբար, պարզապես ծրագրի հռետորաբանությունը կդառնա պակաս ագրեսիվ: Իսկ Եվրամիությունը որևէ հիմք չունի տնտեսական և քաղաքական համագործակցությունը նվազեցնելու համար:

 Այստեղ ակնհայտ է նաև ծրագրին մասնակցող երկրներին կորոնավիրուսի դեմ պայքարի օժանդակ փաթեթների հատկացման որոշումը: Օրինակ՝ Ուկրաինայի համար օգնություն է տրամադրվել 190 միլիոն եվրոյի, իսկ Բելառուսի համար՝ ավելի քան 60 միլիոն եվրոյի չափով:

Կամո Խաչիկյան