«Ռազմավարական ձախողում. որոշումների մի մասը կա՛մ սխալ էր, կա՛մ ուշացած, սխալ էր գնահատվել նաև վտանգը»

Հայաստանում կորոնավիրուսի արձանագրված դեպքերի հիման վրա այլ երկրների հետ արված համեմատությունները բավականին հարաբերական են: Մենք դեպքերն արձանագրում ենք այնքանով, որքանով հետազոտում ենք, իսկ մենք ակնհայտ ավելի քիչ ենք հետազոտում, քան այն երկրները, որոնց հետ փորձում ենք համեմատվել: Այս կարծիքին է բժիշկ-համաճարակաբան Էդուարդ Հովհաննիսյանը:

«Եթե մենք թեստերի քանակը շատացնենք, միանշանակ մեր դեպքերի թիվը բավականին կտրուկ աճելու է: Եվ այս տեսանկյունից իրավիճակը միայն դեպքերի թվով գնահատելն այդքան էլ ճիշտ չէ: 

Այդուհանդերձ, ակնհայտ է, որ մեզ մոտ իրավիճակը նույնիսկ ավելի մտահոգիչ է, քան վկայում են արձանագրված դեպքերը. մարդկանցից բազմաթիվ ահազանգեր ենք ստանում առ այն, որ տանը նստած` չեն կարողանում հետազոտվել, դիմել բուժօգնության, հերթեր են գոյանում և այլն: 

Եվ որպեսզի ռեալ պատկերացնենք, թե համաճարակը մեզ մոտ ինչ փուլում է, պետք է իրականում գոնե 3 անգամ ավելի թեստ կատարել, բացի այդ, ռեալ ինֆորմացիա ստանալ ջերմող, թուլություն, ինչպես նաև թոքաբորբ և այլ նախանշաններ ունեցող անձանց քանակի մասին: 

Միայն այդ դեպքում կկարողանանք ասել, թե մեզ մոտ համաճարակն ինչ փուլում է: Համենայն դեպս, մենք պետք է հստակ արձանագրենք, որ այն չի դանդաղում. մինչև հիմա միայն աճի միտում կա՝ դանդաղելու միտում չեմ տեսնում»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասաց համաճարակաբանը՝ շեշտելով, որ դեռ տեսանելի չէ, թե հետագայում ինչ պատկեր կունենանք:

Անդրադառնալով համաճարակի դեմ պայքարի քաղաքականությանը՝ մեր զրուցակիցն ընդգծեց. «Մինչև հիմա ես դեռ չեմ հասկանում, թե ռազմավարությունն ինչպիսին է: 

Հետ նայելով՝ ընդհանուր կարելի է այսպիսի գնահատական տալ. որոշումների մի մասը կա՛մ սխալ էր, կա՛մ ուշացած: Ճիշտ որոշումներ էլ կային, բայց դրանք ևս ուշացած էին: Մասնավորապես այն առումով, որ, առհասարակ, հակահամաճարակային միջոցառումները կանխարգելող բնույթ պետք է ունենան: 

Իսկ մենք տեսել ենք, որ ինչ-որ երևույթ է զարգացել, և հետո առողջապահության նախարարությունը պարզապես արձագանքել է դրան: Կանխատեսումն ընդհանրապես հիմնված է գիտելիքների, փորձի, վերլուծությունների, ինչպես նաև քննարկումների վրա, բայց այդ կանխատեսում ասվածը ես չեմ տեսել ու հիմա էլ չեմ տեսնում: 

Հիմա եթե անգամ փոփոխություններ էլ լինում են, լինում են քննադատությունների ու ճնշումների հիման վրա»:

Այս համատեքստում Է. Հովհաննիսյանը բերեց մահճակալային ֆոնդի շուրջ մինչ այս առկա արձագանքները, համաձայն որոնց՝ թեպետ տարբեր բուժհաստատություններ պատրաստ էին վարակի դեմ պայքարին, բայց չէին ընդգրկվում այդ գործընթացի մեջ:

«Միայն այդ արձագանքներից հետո միանգամից մեկ օրվա մեջ հրաման տրվեց, որը նախապես պատրաստված որոշում չէր: Ընդհանուր առմամբ, ես այս ամբողջ պայքարը որպես ռազմավարական ձախողում եմ տեսնում. սխալ էր գնահատվել վտանգը, սխալ էին գնահատվել նաև վիրուսի առանձնահատկությունները: 

Հաջորդ մեծ խնդիրը կանխարգելումն է: Կանխարգելման հիմնասյուներից մեկը ժողովրդի հետ հաղորդակցումն է, որը սխալ հիմքերի վրա է դրված: 

Փորձում են վախի մթնոլորտով մարդկանց ստիպել, որ զգուշանան: Ու այս մեթոդն ակնհայտ է հատկապես մայիսի սկզբից, երբ գիտակցեցին, որ համաճարակը դուրս է գալիս իրենց վերահսկողությունից: Հենց այդ շրջանից գործի դրվեց տագնապն ավելացնող հռետորաբանությունը: 

«Մահճակալների թվը քիչ է, չի բավականացնելու», «վերակենդանացման բաժանմունքում ընդամենը 10 տեղ ունենք», «մարդիկ մահանալու են», և այսպես շարունակ»,-ընդգծեց բժիշկը՝ շեշտելով, որ նպատակը ստիպելն էր, որ մարդիկ մահից վախենան, բայց այս ամենն այլ էֆեկտ ունեցավ:

«Այս ամենի հետևանքով հոգեբանական արգելք է առաջացել: Մարդիկ չեն ուզում մտածել այս հիվանդության մասին, չեն ուզում պաշտպանվել, անկախ ամեն ինչից գերադասում են ավելի հանգիստ ապրել այս պահին, որովհետև վարակն իրենց համար անխուսափելի է դարձել: Սա, իհարկե, թերացումների հետևանք է: 

Չի աշխատել մի մեծ մասնագիտական խումբ, որը խորհուրդ կտար ժողովրդի հետ հաղորդակցման ճիշտ ռազմավարություն ընտրել, որն իր հերթին նաև վստահություն կներշնչեր: Հիմա, ցավոք, ի՞նչ է կատարվում: 

Ամենաճիշտ բանն էլ ասես, միևնույն է, մարդկանց մեջ վստահություն չկա: Այս պարագայում արդեն դժվար է ասել, թե ինչպես կարելի է ճիշտ մեսիջներ հասցնել: Իրականում հաղորդակցման ռազմավարության առումով ես մեծ խնդիր եմ տեսնում: Ամբողջ շեշտը դրվել է դրսում դիմակ կրելու վրա, երբ դրսում մարդը պրակտիկորեն վարակման վտանգի տակ չէ: 

Այնուհանդերձ, ինչ-ինչ պատճառներով ուժերի ու ռեսուրսների 90 տոկոսը կենտրոնացված է մարդկանց՝ դրսում դիմակ հագնել ստիպելու վրա, ինչն անհասկանալի է»,-ընդգծեց մեր զրուցակիցը:

Խոսելով նաև «գիտակցված լոքդաունի» կոչի, ինչպես նաև պաշտոնյաների կոչերը ոչ միանշանակ ընդունելու խնդրի մասին՝ նա հավելեց.«Ժողովրդի ռեսուրսը սպառվեց մարտ-ապրիլ ամիսներին, երբ, ի դեպ, մարդիկ բավականին պարտաճանաչ հետևում էին ընդունված որոշումներին ու կատարում դրանք: Այլ հարց է, որ այդ որոշումները ոչ լիարժեք էին: 

Ընդհանրապես, լոքդաուն ասվածը խորը սահմանափակում է ենթադրում: Երբ ասվում է՝ գնալ գիտակցաբար լոքդաունի, սա նաև նշանակում է, որ տնտեսությունը ոչ մի բան չի անում, մարդիկ իրենք իրենց պետք է սահմանափակեն, չաշխատեն, չշփվեն և այլն: Ինչպե՞ս կարող է նման բան լինել: 

Եթե մենք հիմա երկու շաբաթով մեր ամբողջ բնակչությանը մտցնենք խոր կարանտինի մեջ, տեսականորեն, այո, մենք համաճարակի ողնաշարը կկոտրենք, բայց երկու հարց է առաջանում. առաջին՝ արդյոք դա հնարավո՞ր է ֆինանսապես, երկրորդ՝ ժողովուրդը պատրա՞ստ է դրան, որովհետև ժողովուրդը սպառել է նաև հավատալու ռեսուրսը: Իսկ այդպիսի նեղություն մարդն իրեն կարող է պատճառել այն ժամանակ, երբ հավատում է ինչ-որ բանի: Հարցն առաջին հերթին խոսքին հավատալու մասին է:

 Օրինակ՝ հիմա կարող ենք հարցում անել հասկանալու՝ Արսեն Թորոսյանի խոսքին մարդկանց քանի՞ տոկոսն է հավատում, քանի՞ տոկոս վստահություն ունի այդ մարդը, որը շաբաթը մեկ կարծիք է փոխում: Մեծ խնդիր է սա. առհասարակ, իրականում պաշտոնյայի խոսքն այնքան է արժեքազրկվել»: 

Նշենք, որ առողջապահության նախարարությունն օրենսդրական փաթեթ է մշակում արտակարգ դրության պայմաններում առողջապահական համակարգի կենտրոնացված կառավարում ունենալու համար։

 Համաձայն սպասվող օրենսդրական փոփոխությունների՝ նշված ժամանակահատվածում կառավարությանը կտրվի լիազորություն՝ ՀՀ բոլոր բժշկական կենտրոնների կառավարումը փոխանցելու նախարարությանը՝ անկախ բուժհաստատությունների ենթակայության և սեփականության ձևից։

 

Անդրադառնալով այս նախաձեռնությանը՝ Է. Հովհաննիսյանը շեշտեց, որ այս առումով միայն մի շարժառիթ է տեսնում. «Եթե այդ օրենսդրական փոփոխության առաջարկությունն այլ անձ նախաձեռներ, դեռ կմտածեի, որ հիմքում ինչ-որ էական օգուտ կա: 

Բայց ես հիմա այլ նպատակ եմ տեսնում. ասել՝ «ես ունեի ինչ-որ մտքեր, որոնք չկարողացա իրականացնել, որովհետև որոշ ղեկավարներ ինձ խանգարեցին, հիմա օրենքը կունենամ, իրենց կփոխեմ, ու ամեն ինչ լավ կլինի»: 

Այս առումով հիշենք, որ մինչ այս կանխարգելման ձախողման համար մեղավոր նշանակվեց ժողովուրդը: Ինչևէ, վերոնշյալի առումով ես ուզում եմ շեշտել, որ չկա այնպիսի գլխավոր բժիշկ կամ բուժհաստատության տնօրեն, որը պատրաստակամ չէ պայքարելու կորոնավիրուսի համաճարակի դեմ: 

Հետևաբար, մարդկանց փոխելու ցանկության մեջ ես ավելի շատ կորոնավիրուսի դեմ պայքարի ֆինանսական հոսքերը վերահսկելու շարժառիթ եմ տեսնում: 

Միևնույն ժամանակ նշեմ, որ նա չունի այն մարդկային ռեսուրսը, որ ավելի լավ մասնագետներ նշանակի, իր թիմում նման պրոֆեսիոնալներ չկան, որոնք կարող են հզորացնել որևէ բժշկական կենտրոն: Սա շատ վտանգավոր ու վնասակար գործիք կարող է լինել իր ձեռքում»:

Ամփոփելով ու ընդգծելով համաճարակը հաղթահարելու իր տարբերակը՝ Է. Հովհաննիսյանն ընդգծեց, որ հիմա էլ ուշ չէ ստեղծել մեծ մասնագիտական խումբ, որը կստանձնի ռազմավարությունների մշակման պատասխանատվությունը: Նա շեշտեց, որ մեր ամբողջ բժշկագիտական պոտենցիալը պետք է ընդգրկել որոշումներ կայացնելու մեջ և հենց իրենց մատնանշած ուղով առաջ գնալ:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ