Երեք տարր, որ դրե­ցին առա­ջա­ցած խնդիր­նե­րի սկիզ­բը

Իշխանափոխությունից հետո ի սկզբանե կային նախադրյալներ առ այն, որ հայ-ռուսական հարաբերությունները հարթ չեն ընթանալու: Անդրադառնալով հայ-ռուսական հարաբերությունների շուրջ ծավալվող քննարկումներին՝ «Փաստի» հետ զրույցում նման տեսակետ հայտնեց «Ոսկանապատ» վերլուծական կենտրոնի փորձագետ Հովսեփ Բաբայանը: Նա ընդգծեց, որ այդ նախադրյալները, ըստ էության, օբյեկտիվ էին:

«Նախ՝ Հայաստանում տեղի ունեցած իշխանափոխությունը իր զանգվածային բնույթով ու ազդեցությամբ ռուսական էլիտայի համար անցանկալի տարր էր՝ հաշվի առնելով Ուկրաինայի ու Վրաստանի հեղափոխությունները: Երկրորդ հանգամանքն այն էր, որ ռուսական իշխանության ներկայացուցիչներն ավելի շատ հին սերնդի մարդիկ են, ովքեր սոցիալիզացվել են Խորհրդային Միության ժամանակ: 

Իսկ Հայաստանում իշխանության եկածներն ավելի երիտասարդ էին, նոր սերնդից, ու, գուցե, այդ առումով խորթ վերոնշյալ ներկայացուցիչների համար: 

Երրորդ պատճառը հետևյալն էր. ի սկզբանե արդեն նկատելի էր դառնում, որ ռուսական կողմից կասկած կար առ այն, որ Հայաստանում իշխանության եկածների մեջ շատ են մարդիկ, ովքեր նախկինում այս կամ այն կերպ կապ են ունեցել արևմուտքի հետ, և այդ «բագաժով» եկել, դարձել էին Հայաստանի ղեկավարներ ու պետք է շփվեին իրենց կոլեգաների հետ: 

Այդ կասկածն իր ազդեցությունը ևս ունեցել է, որովհետև ռուսական հատվածն այդ հարցում առավել զգայուն է: Այս երեք տարրերն էին, որոնք դրեցին նաև այն խնդիրների սկիզբը, որոնք առաջացան հետագայում»,-ասաց փորձագետը:

Դիտարկելով վերջին երկու տարիների ընթացքը՝ Հ. Բաբայանը շեշտեց. «Մեծ հաշվով, ասել, որ հայ-ռուսական հարաբերություններն իրենց ռազմավարական մակարդակում ինչ-որ լուրջ անկում են ունեցել, ճիշտ չի լինի, որովհետև, ըստ էության, շարունակում են գործել պայմանագրային պարտավորությունները, զենքի վաճառքը և այլն: Այսինքն, ամենաբարձր մակարդակում հարաբերությունները շատ լուրջ կորուստ չեն գրանցել: Փոխարենը երկու հատված կա, որտեղ կարող ենք բացասական միտում նկատել: 

Առաջինը Փաշինյան-Պուտին հարաբերություններն են, որոնք հիմա ավելի են ընդգծվում՝ հաշվի առնելով վերջին մի քանի դրվագները: Դրանք միգուցե առաջին հայացքից փոքր դետալներ են, բայց ընդգծում են նշված միտումը: Այսինքն, առնվազն առաջնորդների մակարդակով ինչ-որ խնդիր, այնուամենայնիվ, կա: 

Երկրորդ հատվածն ավելի շատ ընդհանուր հարաբերություններին է վերաբերում՝ իրար չհասկանալու տեսանկյունից: Ինչպես նշեցի՝ սերունդների միջև տարբերություն կա, և մոտեցումները ևս տարբեր են: 

Հաշվի առնելով այս ամենը՝ կարող ենք փաստել, որ ինչ-ինչ տեղերում թերացումներ կան, ու հաշվի չեն առնվել, որ ռուսական պետությունն այդ հարցերում ավելի զգայուն է, և գուցե պետք է այդ հարցերը այլ կերպ լուծել»,-ասաց նա՝ այս համատեքստում հիշեցնելով նաև «Հարավկովկասյան երկաթուղի» ընկերության շուրջ առկա դատական գործընթացները, դրանց վերաբերյալ ՌԴ ԱԳ նախարարի հայտարարությունը:

Հովսեփ Բաբայանը շեշտեց, որ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարություններում, առհասարակ, ի սկզբանե ակնհայտ էր ՌԴ-ի հետ հավասար շփվելու շեշտադրումը. 

«Բայց այստեղ առանձնահատկություններ կան. երբ ասում ենք հավասար՝ ի՞նչ նկատի ունենք, արդյո՞ք նկատի ունենք այն, որ չպետք է կողմերն իրար պարտադրեն, ենթարկվեն և այլն: 

Ես դժվարանում եմ գնահատական տալ՝ այսպես է եղել, թե ոչ, բայց երբ երկու պետությունների միջև ուժային շատ մեծ տարբերություն կա, այդ դեպքում դժվար է ասել, որ հավասարության պայմաններ կարող են լինել: Եթե դիմացինն անգամ քեզ ինչ-որ բան չի ստիպում, միևնույն է, կան շահեր, որոնք ստիպում են, որ Հայաստանը ինչ-որ դեպքերում ավելի շատ կախման մեջ լինի Ռուսաստանից, քան հակառակը: 

Սրանք օբյեկտիվ իրողություններ են, որոնց հետ Հայաստանի յուրաքանչյուր ղեկավար պետք է հաշվի նստի: Այո, Հայաստանի ղեկավարը կարող է ակնկալել, որ հարգանք պետք է լինի, կարող է ակնկալել, որ դաշնակցային պարտավորությունները ևս պետք է հաշվի առնվեն, բայց ամբողջությամբ հավասարություն ակնկալել պետք չէ»:

Մեր զրուցակիցը հավելեց, որ այս առումով դիսկուրսում շատ է արծարծվում ինքնիշխանության հարցը:

«Եթե անգամ հավատանք, որ Հայաստանն ամբողջությամբ ինքնիշխան է, ամեն դեպքում, դա մի քիչ խոցելի հասկացություն է: Հաշվի առնելով նաև վերոնշյալ պատճառները՝ որքան էլ ինքնիշխան լինես, որոշումները պետք է կայացնես ի շահ քո երկրի:

 Իսկ եթե օբյեկտիվորեն կան հանգամանքներ, որոնք պետք է հաշվի առնել, հասկանալ, որ դիմացի պետությունից ավելի շատ ես կախված, ուրեմն, քո գործողություններն այլ բնույթ են ստանում: 

Եթե Ռուսաստանից էներգետիկայի, անվտանգության ու տնտեսության առումներով կախված չլինեինք, բնականաբար, ազդեցությունների բնույթն այլ կլիներ: Անգամ ինքնիշխան լինելով՝ սա պետք է հաշվի առնել, և սա փաստ է: 

Ու այդքան խոսել ինքնիշխանության մասին՝ մի քիչ արդեն ծիծաղելի է դառնում: Այդ դիսկուրսը տեղին չէ այս դեպքում, քանի որ շահերն, ամեն դեպքում, իրենցը ասելու են: 

Առհասարակ, փորձը ցույց է տալիս, որ միջազգային հարաբերություններում ճիշտ չէ սին ակնկալիքներ ունենալ: Պետք է պրագմատիկ լինել՝ մի կողմ թողնելով պաթետիկ, ժողովրդահաճո հասկացությունները»,-եզրափակեց փորձագետը:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ