Չի բա­ցառ­վում, որ աշ­նա­նը հան­րային դժգո­հու­թյուն­նե­րի նոր պոռթ­կում­ներ լի­նեն

Past.am

Կո­րո­նա­վի­րու­սի հա­մա­ճա­րա­կը իս­կա­կան պա­տու­հաս է դար­ձել աշ­խար­հի հա­մար։ Այն մեծ արա­գու­թյամբ շա­րու­նա­կում է տա­րած­վել՝ առան­ձին երկր­նե­րում սահ­մա­նե­լով նո­րա­նոր ռե­կորդ­ներ։ Ու ընդ­հա­նուր առ­մամբ հա­մա­ճա­րա­կի տա­րած­վա­ծու­թյունն աշ­խար­հագ­րա­կան տե­սան­կյու­նից խայ­տաբ­ղետ տեսք է ստա­ցել։

Կան երկր­ներ, որոնք ար­դեն հաղ­թա­հա­րել են հա­մա­վա­րա­կի տա­րա­ծու­մը և ան­ցել են տնտե­սու­թյան վե­րա­կանգն­մա­նը, ինչ­պես, օրի­նակ՝ Չի­նաս­տա­նը և Նոր Զե­լան­դի­ան, սա­կայն կան նաև պե­տու­թյուն­ներ, որոնք դար­ձել են հա­մա­վա­րա­կի նոր էպի­կենտ­րոն­ներ, օրի­նակ՝ ԱՄՆ-ը, Բրա­զի­լի­ան, Հնդկաս­տա­նը և Ռու­սաս­տա­նը։

Սա­կայն, քա­նի որ այս երկր­ներն ունեն ահ­ռե­լի տա­րածք, տնտե­սա­կան մեծ նե­րուժ և հսկա­յա­կան բնա­կան պա­շար­ներ, պե­տու­թյուն­ներն օգ­տա­գոր­ծում են իրենց ունե­ցած ռե­զերվ­ներն, ու բնակ­չու­թյան մոտ դե­ռևս լուրջ դժգո­հու­թյուն­ներ չեն հա­սու­նա­ցել։ Իրա­վի­ճակն այլ է փոքր բնակ­չու­թյուն, տա­րածք և սահ­մա­նա­փակ ռե­սուրս­ներ ունե­ցող երկր­նե­րի հա­մար։

Խնդիրն այն է, որ հա­մա­վա­րա­կով պայ­մա­նա­վոր­ված ար­տա­կարգ իրադ­րու­թյան և տնտե­սա­կան դժվա­րու­թյուն­նե­րի պա­րա­գա­յում այս կա­տե­գո­րի­ա­յի պե­տու­թյուն­նե­րը կա­րող են լուրջ խնդիր­նե­րի առաջ կանգ­նել։ Եվ պա­տա­հա­կան չէ, որ մի քա­նի երկր­նե­րում բնակ­չու­թյան շրջա­նում ար­դեն իսկ դժգո­հու­թյուն­նե­րի ալիք է հա­սու­նա­նում։

Օրի­նակ՝ տնտե­սա­կան իրա­վի­ճա­կի վա­տաց­մամբ պայ­մա­նա­վոր­ված՝ տև­ա­կան ժա­մա­նակ է, ինչ բո­ղո­քի բուռն ակ­ցի­ա­ներ են տե­ղի ունե­նում Լի­բա­նա­նում։ Ցու­ցա­րար­նե­րը ճա­նա­պարհ­ներ են շրջա­փա­կում, հար­ձա­կում­ներ կա­տա­րում բան­կե­րի վրա և այլ կտրուկ գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի դի­մում։ Վեր­ջերս նույ­նիսկ զին­վո­րա­կան­նե­րի և ցու­ցա­րար­նե­րի մի­ջև բա­խում­ներ տե­ղի ունե­ցան այն բա­նից հե­տո, երբ վեր­ջին­նե­րը փոր­ձե­ցին կա­ռա­վա­րու­թյան շեն­քին մո­տե­նալ և սկսե­ցին պահ­նորդ­նե­րի ուղ­ղու­թյամբ քա­րեր ու պայ­թու­ցիկ­ներ նե­տել:

Շատ ավե­լի բարդ իրա­վի­ճակ էր նաև Սեր­բի­ա­յում։ Եվ պա­տա­հա­կան չէ, որ փար­ձա­գետ­ներն ար­դեն նշում են, թե դժգո­հու­թյուն­նե­րի այս­պի­սի զանգ­վա­ծա­յին դրսև­ո­րում­նե­րը կա­րող են նա­խա­դեպ դառ­նալ նաև այլ երկր­նե­րի հա­մար, որոնք ծանր տնտե­սա­կան իրա­վի­ճա­կում են հայտն­վել, և ստեղ­ծել ներ­քա­ղա­քա­կան ան­կա­յու­նու­թյան նոր ալիք։ Այդ երկր­նե­րից մեկն էլ կա­րող է լի­նել Հա­յաս­տա­նը, որը ողջ թա­փով կրում է հա­մա­վա­րա­կի տնտե­սա­կան վնաս­նե­րը։

Հա­յաս­տա­նի տնտե­սու­թյան առան­ձին ճյու­ղե­րում գոր­ծու­նե­ու­թյունն ուղ­ղա­կի սա­ռեց­ված վի­ճա­կում է։ Իսկ այդ ոլորտ­նե­րում ներգ­րավ­ված բիզ­նես­նե­րը և աշ­խա­տա­կից­նե­րը ուղ­ղա­կի եկա­մուտ պա­հո­վե­լու խնդրի առաջ են կանգ­նած։ Սրան զու­գա­հեռ նվա­զել են ինչ­պես ար­տա­քին ներդ­րում­ներն, այն­պես էլ առևտ­րաշր­ջա­նա­ռու­թյու­նը։ Եվ չնա­յած այս իրա­վի­ճա­կում ԿԲ-ն 2020 թվա­կա­նի հա­մար 4 % տնտե­սա­կան ան­կում է կան­խա­տե­սում, այ­նու­ա­մե­նայ­նիվ, ար­դեն բազ­մա­թիվ տնտե­սա­գետ­ներ հա­մա­րում են, որ իր կան­խա­տե­սում­նե­րում կա­ռա­վա­րու­թյու­նը լա­վա­տես է, և ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քում ավե­լի իրա­տե­սա­կան է դառ­նում այն կան­խա­տե­սու­մը, որ Հա­յաս­տա­նը երկ­նիշ տնտե­սա­կան ան­կում է ունե­նա­լու։

Այս հա­մա­տեքս­տում հատ­կա­պես հրա­տապ է գոր­ծազր­կու­թյան հար­ցը։ Հա­զա­րա­վոր քա­ղա­քա­ցի­ներ կորց­րել են իրենց աշ­խա­տա­տե­ղե­րը, իսկ այն մար­դիկ, ով­քեր մեկ­նում էին ար­տա­սահ­ման՝ սե­զո­նա­յին աշ­խա­տան­քի, որ­պես­զի կա­րո­ղա­նա­յին իրենց ըն­տա­նի­քի կա­րիք­նե­րը հո­գալ, զրկվել են այդ հնա­րա­վո­րու­թյու­նից։

Ճիշտ է՝ դե­ռևս քա­ղա­քա­ցի­նե­րը կա­րո­ղա­նում են մի կերպ ծայ­րը ծայ­րին հասց­նել, բայց այս­պես շա­րու­նակ­վե­լու դեպ­քում չի բա­ցառ­վում, որ ար­դեն աշ­նա­նը դժգո­հու­թյուն­նե­րի նոր պոռթ­կում­ներ լի­նեն, և մե­ծա­թիվ մար­դիկ դուրս գան փո­ղոց։ Հնա­րա­վոր է՝ սա գի­տակ­ցում են նաև իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը, քան­զի նույ­նիսկ 10-20 հո­գի փո­ղո­ցում տես­նե­լիս այն­պի­սի ար­ձա­գանք են տա­լիս, որ սար­սա­փե­լիէ անգ­մա մտա­ծել, թե ին­չի կա­րող են ունալ լի­նել տաս­նյակ հա­զա­րա­վոր­նե­րի հան­րա­հա­վաք­նե­րի պա­րա­գա­յում...

Ար­տակ Գալս­տյան