«Թվա­խեղդ» չկա. ասե­լու և ցույց տա­լու բան էլ չկա

Գաղտնիք չէ, որ հանրությանը հուզող հիմնական խնդիրների մեջ առաջնայինը տնտեսությունն է, իսկ եթե ավելի հստակ արտահայտվենք, սոցիալ-տնտեսական վիճակը։ Եվ պատահական չէ, որ ներքաղաքական բանավեճերի թեմա են դառնում տարբեր տնտեսական հարցեր, իսկ տնտեսական զարգացման նախաձեռնությունները կատարում են այն հիմնական շարժիչ ուժի դերը, որի միջոցով քաղաքական ուժերը կարողանում են շահել հանրության վստահությունը։ 

Վարչապետ Փաշինյանի ողջ պաշտոնավարման ընթացքում նույնպես տնտեսական գործոնը հատուկ կարևորություն է ունեցել։ Վերջինս խոստանում էր, թե իր քաղաքական թիմն այնպիսի ծրագրեր է առաջ քաշելու, որ Հայաստանի տնտեսությունն աննախադեպ զարգացում է ապրելու, բարձրանալու է քաղաքացիների կենսամակարդակը, բարելավվելու են կենսապայմանները։ 

Այդ պատճառով էլ ներքաղաքական բառապաշար ներմուծվեց «տնտեսական հեղափոխություն» եզրույթը, ըստ որի՝ Փաշինյանի կառավարման օրոք տնտեսությունը պետք է սրընթաց զարգացում ապրեր։ 

Պետք է խոստովանել, որ տնտեսական առումով 2018 և 2019 թվականները բարենպաստ տարիներ էին, անցյալից եկող իներցիայով տնտեսությունը շարունակում էր աճել։ Սակայն, միևնույն ժամանակ, իշխանությունները ջանք ու եռանդ չէին խնայում՝ ցույց տալու համար, թե աննախադեպ աճեր են գրանցվում։ Իսկ վարչապետն իր ֆեյսբուքյան էջում գրեթե ամենօրյա ռեժիմով կիսվում էր ցուցանիշներով։ 

Փաշինյանի էջում տեղ էին գտնում նույնիսկ ամենաաննշան թվացող ցուցանիշները և ներկայացվում որպես աննախադեպ երևույթ, ինչին անցյալում նույնիսկ ուշադրություն չէին դարձնում։ Այնինչ աննախադեպության մասին ոչ մի խոսք չէր կարող լինել։

Իրավիճակն այլ է 2020 թվականի համար։ Եթե անցած տարի իշխանությունները կարող էին առանց հատուկ ջանքեր գործադրելու հետևել տնտեսության շարժին, ապա այս տարի այդ կերպ վարվել հնարավոր չէ, քանի որ կորոնավիրուսի համաճարակը լուրջ վնասներ է հասցրել տնտեսությանը։

Հենց այսպիսի իրավիճակում էլ կարող է դրսևորվել տնտեսությունը կառավարելու և զարգացնելու իշխանությունների տաղանդը։ Սակայն այդ տաղանդը բավարարեց միայն այն բանի համար, որ կառավարությունը որոշեց անտոկոս վարկեր տրամադրել բիզնեսի ներկայացուցիչներին՝ շուկայից դուրս չմղվելու և գոյատևելու համար։

Իշխանությունների նախաձեռնողականությունը սրանից այն կողմ չի անցնում։ Իսկ այդպիսի աջակցության գործիքի կիրառման համար հատուկ խելք ու եռանդ չի պահանջվում։ Իշխանությունների կողմից չկան այլ էական նախաձեռնություններ, սակայն դա չի խանգարում, որ շարունակվեն պարգևավճարներն ու դրանց անհրաժեշտության մասին պաթետիկ ճառերը։

Բայց նկատե՞լ եք, որ հիմա (խոսքը վերջին երեք օրերի մասին չէ) Փաշինյանը ոչ միայն չի շարունակում հանրությանը «թվախեղդ» անելու իր գործելակերպը, այլև հետևողականորեն լռում է տնտեսական ցուցանիշների հարցում։ 

Ու պատահական չէ, որ վերջինս ավելի շատ սկսել է խոսել կորոնավիրուսից ու հակահամաճարակային կանոններից, քան տնտեսությունից։ Ավելին, 2019 թ.-ի բյուջեի կատարողականի քննարկման շրջանակներում իր եզրափակիչ ելույթում Փաշինյանը գեթ մեկ բառ չխոսեց ո՛չ բյուջեի, ո՛չ էլ տնտեսության մասին: Ասելիք չկար:

Խնդիրն այն է, որ այս ընթացքում իրավիճակը տնտեսության տարբեր ճյուղերում, մեղմ ասած, բարվոք չէ։ Շատ մեղմ ասած:

Եվ տնտեսական ակտիվության նվազումը կապված է ոչ միայն արտակարգ դրության պայմաններում սահմանափակումների, ոչ միայն համաշխարհային տնտեսության միտումների հետ, որտեղ կտրուկ անկումներ են արձանագրվում, այլև կառավարության անձեռնհասության ու անկարողության:

Եվ եթե այս տարեսկզբի մի քանի ամիսների կտրվածքով Նիկոլ Փաշինյանը հպարտանում էր, որ իր կառավարությանը հաջողվել է հարկերի հավաքման աննախադեպ բարձր աճեր ապահովել, ապա ներկայումս բիզնեսի և ամբողջ տնտեսության անկումն իր լավագույն արտացոլումն է գտել պետական բյուջե վճարվող հարկերի վիճակագրության մեջ։

Այս տարվա ապրիլին հարկային մուտքերի անկումը նախորդ տարվա նույն ամսվա համեմատությամբ կազմել է 9,1%: Սակայն այդ նվազման տեմպը մայիսին ոչ միայն չի կոտրվել, այլև կրկնակի խորացել է։

Եվ այս տրամաբանության ներքո պետք է դիտարկել, որ 2020 թվականի մայիսին Հայաստանի պետական բյուջե հաշվեգրված հարկային եկամուտներն ու պետական տուրքը կազմել են 82,9 մլրդ դրամ՝ նախորդ տարվա նույն ամսվա համեմատ նվազելով 21,8 մլրդ դրամով կամ մոտ 20,8%-ով։ Ելնելով ստեղծված իրավիճակից՝ հարկային մուտքերի թերակատարումը շարունակություն կունենա հետագա ամիսներին, իսկ իշխանությունները այլ տարբերակ չունեն, քան տնտեսության վերականգնման համար լուծումներ գտնելն է։

ԱՐՏԱԿ ԳԱԼՍՏՅԱՆ