«Ռիսկերը մեծ են, իսկ երկրի ենթակառուցվածքները չեն նպաստում դրանց նվազեցմանը»

Գյուղատնտեսությունը մեր երկրի տնտեսության զարգացման գերակա ճյուղ պետք է դառնա: Նորություն չենք հայտնագործում, վերահաստատում ենք կարևորը: Այս համատեքստում ոչ մեկ անգամ բազմաթիվ փորձագետներ խոսեցին ոլորտի խնդիրների մասին, քննադատեցին աշխատանքը համակարգող գերատեսչության լուծարումը և միավորումը, կատարվող քայլերը: 

Պետական ծրագրերը շատ դեպքերում համարվում են ոչ նպատակային, հատկապես, երբ դրանցից օգտվում են հիմնականում խոշոր ֆերմերները, մինչդեռ անհրաժեշտություն ունենք ավելի մեծ թվով անհատների շահագրգռելու, որպեսզի նրանք զբաղվեն գյուղատնտեսական աշխատանքով: 

Սակայն փաստ է այն, որ Հայաստանի տարածքում ամենատարբեր պատճառներով ցանքատարածությունների 60-70 տոկոսը չի մշակվում, ինչն անթույլատրելի շռայլություն է Հայաստանի նման երկրի համար, որը պետք է մտածի իր պարենային անվտանգության մասին: Հայաստանի գյուղատնտեսական դաշինքի փորձագետ Արտակ Մարտիրոսյանը նշում է՝ գյուղատնտեսական ոլորտում այժմ ներդրված աջակցության ծրագրերը հրաշալի հնարավորություն են ստեղծում ֆերմերների, գյուղացիական տնտեսությամբ զբաղվողների համար, որպեսզի նրանք իրականացնեն իրենց ծրագրերը: 

«Բայց կա այդ ծրագրերին հասանելիության խնդիր: Ճիշտ է, պետությունը որոշ դեպքերում համաֆինանսավորման գործիքներ ներդրեց, հատկապես համաճարակի հետ կապված ծրագրերը բարելավվեցին, որոշակի արտոնություններ եղան, բայց այստեղ կա որոշակի խնդիր, որ գյուղացիական փոքր տնտեսությունները չունեն այդ հնարավորությունը, որպեսզի վարկեր վերցնեն, քանի որ ապահովման միջոցի, երաշխավորության խնդիրներ կան, շատերը բանկերում ունեն ժամկետանց վարկեր և այլն: Այս բոլոր խնդիրների շուրջ պետք է մտածել, թե ինչ լուծումներ առաջարկվեն, որպեսզի նրանք ևս ունենան հասանելիություն այդ ծրագրերին: Կա նաև մյուս կողմի պատասխանատվությունը: 

Ժամկետայնության և մյուս խնդիրները ֆինանսավորող կառույցի համար բարդ հարցեր են, որքան էլ նա ուզենա նոր վարկ տրամադրել, եթե մարդն ունի ժամկետանց վարկեր, ուրեմն չի կարողացել իրականացնել իր առջև դրված նպատակները: 

Որպես փորձագետ առաջարկում էի հետևյալը՝ այն ապահովագրական գործիքները, այն ապահովագրությունը, որ հիմա ներդրված է, լրացվեր նաև այլ գործիքներով: Այստեղ շատ կարևոր է գյուղատնտեսությունն ապահովագրողների գործակալության դերը: Այս ծրագրերի հետ պետք է լինեին նաև ուղեկցող ապահովագրական գործիքներ: 

Այժմ պիլոտային ծրագրով ներդրվել է ծախսերի ապահովագրության մոդելը: Այս մոտեցումը հնարավորություն կտա որոշակիորեն խուսափել ապահովման միջոցի երաշխավորման պահանջներից և ավելի հասանելի դարձնել միջոցները: 

Իհարկե, սա լիարժեք չի լուծում խնդիրը, որևէ մեկը չի ասում, որ մարդիկ պետք է ազատվեն պատասխանատվությունից գումարներ չվճարելու առումով, բայց հստակ է մեկ բան՝ եթե այս փուլում մարդկանց չաջակցենք, իրենք հասնելու են աղքատության որոշակի շեմի և պետական աջակցության այլ ծրագրերի թիրախում են հայտնվելու»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Մարտիրոսյանը:

Ապահովագրական համակարգի ներդրման ժամանակ բավականին մտահոգություններ հնչեցին այն առումով, որ քանի դեռ լուծված չէ ոռոգման համակարգի հարցը, հակակարկտային կայանները լիարժեք չեն գործում և կան մի շարք խնդիրներ, այս համակարգի ներդրումը ճիշտ չէ:

 Մարտիրոսյանը նշում է՝ գյուղատնտեսության մեջ ապահովագրությունը մեծ ռիսկեր է պարունակում: «Միջազգային փորձը հուշում է, որ այս հարցում պետք է լինի պետության աջակցությունը: Պիլոտային ծրագրով ունենք պետական աջակցություն, ինչը շատ ողջունելի է, բայց ունենք խնդիր դրա ներդրման հետ կապված: Միշտ տանում եմ այս զուգահեռը՝ երբ սկսեցին խոսել ԱՊՊԱ համակարգի մասին, բոլոր ապահովագրական ընկերությունները շահագրգռված էին, որպեսզի համակարգը ներդրվեր և իրար հերթ չտալով մրցակցում էին վաճառքների հարցում, գյուղատնտեսության ոլորտում հապաղում են, քանի որ ռիսկը շատ մեծ է, իսկ ենթակառուցվածքները չեն նպաստում այդ ռիսկերի նվազեցմանը՝ հակակարկտային կայաններ, ոռոգման համակարգ և այլն: 

Ապահովագրությունը և ենթակառուցվածքների զարգացումը պետք է զուգահեռ ընթանան: Հիմա, օրինակ՝ որոշակի քայլեր են արվում ոռոգման համակարգի արդիականացման մասով: 

Այս պահին մասնավոր ընկերությունները դժվարությամբ են ներգրավվում գյուղատնտեսության ապահովագրմանը, ապահովագրական վեց ընկերություններից ընդամենը երեքը մասնակից դարձան համակարգին, անդամակցեցին գյուղատնտեսությունը ապահովագրողների ազգային գործակալությանը: 

Վերջերս հանդիպում-քննարկում ունեցանք պատասխանատուների հետ, պարզվեց, որ 1500 պայմանագիր է վաճառվել, ինչը շատ փոքր ցուցանիշ է այն ցուցիչի համեմատ, որը դրվել էր կառավարության ծրագրով և ամրագրված էր համապատասխան որոշմամբ: 

Թվերը փաստեցին, որ երևի ճիշտ կլիներ սկսել պետական ապահովագրական ընկերությունով, զուգահեռ զարգացնել ենթակառուցվածքները և 3-4 տարի հետո ոլորտը հանձնել մասնավոր ընկերություններին»,-եզրափակում է Արտակ Մարտիրոսյանը:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ