Իրա­կա՞ն, թե՞ «անհ­րա­ժեշտ» հա­կա­սու­թյուն­ներ

Past.am

Ներկայիս աշխարհակարգը անհնար է պատկերացնել առանց պետությունների փոխգործակցության։ Երկրների միջև փոխկապակցվածության մեծացման պատճառներից մեկն այն է, որ առկա են բազմաթիվ գլոբալ խնդիրներ, որոնց լուծմանը կարելի է հասնել միայն միասնական ջանքերի արդյունքում (օրինակ՝ գլոբալ տաքացում, միջազգային ահաբեկչության դեմ պայքար և այլն)։ Իսկ տեխնոլոգիաների, տեղաշարժի ու կապի միջոցների զարգացումը աշխարհը դարձրել են, պատկերավոր ասած, ավելի փոքր։

Միևնույն ժամանակ ժամանակակից աշխարհակարգը դարձել է առավել անկանխատեսելի ու ֆրագմենտացված։ Եվ ցանկացած պահի կարող ենք ականատես լինել այնպիսի երևույթների ու հակամարտությունների բռնկման, որոնց արդյունքում լուրջ անկայունության ռիսկ կարող է առաջ գալ։ Սառը պատերազմի իրողության պայմաններում, երբ հաստատված էր երկբևեռ աշխարհակարգ, տեղի ունեցող գործընթացներն առավել կանխատեսելի էին։ Եվ չնայած ԱՄՆ-ը և ԽՍՀՄ-ը մրցավազքի մեջ էին, սակայն հանդես էին գալիս այդ աշխարհակարգի կայունության երաշխավորի դիրքերից։

Սակայն ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո իրավիճակը բոլորովին փոխվեց և ձևավորվեց այլ իրականություն, որի արդյունքում աշխարհը սկսեց նետվել գլոբալիզացիայի գիրկը։ Իսկ գլոբալիզացիայի երևույթը վերաբերում է ոչ միայն տնտեսությանը, այլև արժեքային համակարգին, որի արդյունքում վերացվում են քաղաքակրթական, մշակութային տարբերությունները, և ներդրվում է համաշխարհային արժեքային համակարգի մոդելը։ Այն ամենը, որ տեղի է ունենում երկրների ազգային արժեհամակարգի դեգրադացմանը միտված քաղաքականության արդյունքում, կարելի է անվանել աշխարհի «սորոսիզացիա»։

Խնդիրն այն է, որ քաղաքագիտական շրջանակներն այսպիսի քաղաքականության մեջ ներգրավված օղակներին ոչ առանց հիմքի կապում են ամերիկացի միլիարդատեր Ջորջ Սորոսի և նրա կողմից հիմնադրված «Բաց հասարակության հիմնադրամների» հետ, որն իր հիմնական առաքելությունը, իսկ ավելի կոնկրետ՝ «սև գործը» կատարում է բաց հասարակություն կառուցելու անվան տակ։

Ուշագրավ է, որ գլոբալացման այս միտումը ժամանակի ընթացքում հանդիպում է հակազդեցության, որն ազգային արժեքների համար պայքարն է։ Եվ պատահական չէ, որ վերջին տարիներին Եվրոպայի և Ամերիկայի շատ երկրներում ընտրությունների արդյունքում իշխանության են գալիս այնպիսի ուժեր, որոնք հանդես են գալիս իրենց սեփական արժեհամակարգի պահպանման դիրքերից։ Սակայն այս միտումը միանշանակ չէ, քանի որ կան երկրներ, որտեղ գլոբալիստները կամ, այսպես կոչված, սորոսականները փորձում են ավելի մեծ ազդեցություն ունենալ իշխանությունների կողմից վարվող քաղաքականության վրա։

Եվ այս առումով հատկապես հետաքրքրական է Հայաստանի օրինակը։ Ինչպես գիտենք, 2018 թվականին տեղի ունեցած իշխանափոխությունից հետո այնպիսի անհատներ, որոնք ուղղակիորեն կամ անուղղակի կերպով կապվում են Սորոսի հիմնադրամի հետ, պաշտոններ ստացան իշխանության բարձր էշելոններում։

Եվ դա է պատճառը, որ մեծ թվով քաղաքագետներ այն կարծիքին են, թե «Բաց հասարակության հիմնադրամներն» օգնել է ներկայիս իշխող ուժին իշխանության հասնելու հարցում և հիմա դրա համար փոխհատուցում է պահանջում։ Իսկ մամուլում անգամ ժամանակ առ ժամանակ տեղեկություններ են շրջանառվում այն մասին, թե այս հիմնադրամի հետ կապվող շրջանակները ժամանակի ընթացքում փորձում են ավելի մեծ ուժով ներազդել իշխանությունների քաղաքականության վրա և ավելի լայն դիապազոն զբաղեցնել կառավարման օղակներում։

Տարբեր փորձագետներ սորոսականների ազդեցության գործոնով են պայմանավորում նաև այն հանգամանքը, որ ներկայիս իշխանություններն այնպիսի քաղաքականություն են վարում, որը միտված է մեր ազգային արժեհամակարգը թուլացնելուն և դրա հիմնասյուները հարվածի տակ դնելուն։ Եվ այս ամենը ցույց տալու համար մատնանշվում է եկեղեցու, հաղթանակների կերտման գործում մեծ ավանդ ունեցած զինվորականների, ընտանիքի ինստիտուտի և հայագիտական առարկաների դեմ սկսված արշավը։ Ուստի պատահական չէ, որ ներկայիս իշխանությունները հանրության կողմից որոշակիորեն ասոցացնում են նաև Սորոսի հիմնադրամի գործունեության հետ։

Սակայն այս համատեքստում հետաքրքրական է, որ ԱԺ փոխնախագահ Ալեն Սիմոնյանը օրերս լրատվականներից մեկին տված հարցազրույցում բավական կոշտ է արտահայտվել Սորոսի հիմնադրամի հասցեին։ Վերջինս նշել է. «Սորոսը, իրա հերը կամ որևիցե մեկը ում շո՞ւնն են, որ ՀՀ-ում իշխանության վրա ազդեցություն ունենան»։

Սիմոնյանի հայտարարությունը չի կարող պատահական լինել, քանի որ գործող իշխանությունները, որպես կանոն, իրենց քաղաքական ուղեգծի հետ կապված որոշակի կարևոր ուղերձներ փոխանցում են հենց Սիմոնյանի միջոցով։ Իսկ այս հայտարարությանը հետևում է այն, որ «Բաց հասարակության հիմնադրամների» հայաստանյան գրասենյակի ղեկավարը դիմում է Ազգային ժողովի նախագահին՝ ԱԺ էթիկայի հարցերով ժամանակավոր հանձնաժողովի ձևավորման և ԱԺ փոխխոսնակ Ալեն Սիմոնյանի հայտարարության շուրջ լսումներ կազմակերպելու հարցով։

Ուշագրավ է, որ ԱԺ փոխխոսնակն այս դիմումին իր ֆեյսբուքյան էջում պատասխանել է կտրուկ ձևով՝ նշելով. «Իշխանությունը պատկանում է ՀՀ ժողովրդին և իր կողմից ընտրված իշխանությանը։ Մեեծծ տառերով գրեք դա ձեր գրասենյակի պատին ու մերվեք այդ մտքի հետ»։

Ըստ էության, այսպիսի հակադարձումը արտաքուստ պայմանավորված է իշխանության և Սորոսի հիմնադրամի միջև առաջ եկած հակասություններով։ Իսկ ինչի՞ հետ կարող է այն կապված լինել։ Քաղաքագետների շրջանում քննարկվում է նաև այն տարբերակը, որ Սորոսի գրասենյակը չափից ավելի մեծ «փայ» է ուզում իշխանության մեջ, դրա համար էլ իշխանությունները փորձում են նրանց ցույց տալ իրենց տեղը։

Թեպետ կա նաև մյուս վարկածը, այն է՝ հանրության շրջանում իշխանություններն սկսել են ավելի շատ ասոցացվել սորոսիզմի ու սորոսականության հետ, որն ազդում է նաև իրենց վարկանիշի վրա, դրա համար էլ փորձում են ձերբազատվել այդ կլիշեից։ Սակայն որ տարբերակն էլ լինի, այս գործընթացը հետաքրքիր շարունակություն է խոստանում...