Ինչպես Կրեմլի կուրանտները երգեցին ավստրիական երգ

Կուրանտները զանգեր ունեցող աշտարակային կամ մեծ սենյակային ժամացույցներ են, որոնք որոշակի հաջորդականությամբ հնչեցնում են ծրագրված մեղեդի: Կուրանտներ բառի ծագումն անհայտ է: Որոշ եվրոպական լեզուներում այն նշանակում է «մեղեդիով կամ զանգերով ժամացույց», բայց կա նաև հիշատակություն, որ դրանք անվանվել են «կուրանտ», քանի որ հաճախ նման ժամացույցները հնչեցրել են այն ժամանակ հանրահայտ համանուն պարեղանակը: Այնուամենայնիվ, ինչպես Ռուսաստանի, այնպես էլ հետխորհրդային տարածքի բնակիչների համար այդ բառը կայուն կերպով ասոցացվում է մոսկովյան Կրեմլի ժամացույցի հետ:

Հայտնի է, որ Ռուսաստանի հիմնական ժամացույցը հենց Կրեմլի կուրանտներն են: Այնուամենայնիվ, քչերը գիտեն, որ ներկայիս Սպասկայա աշտարակում տեղադրված այդ կուրանտները արդեն թվով չորրորդն են: Ներկայումս անհայտ է, թե երբ է առաջին անգամ ժամացույց տեղադրվել Սպասկայա աշտարակի վրա: Ժամացույց տեղադրելու՝ մեզ հասած առաջին հիշատակումը վերաբերվում է 1585 թվականին, բայց ճշգրիտ վստահություն չկա, որ դա առաջինն է եղել:

Չնայած հավաստի տեղեկության պակասին, Կրեմլի կուրանտների պատմության հաշվարկը սկսվում է այդ օրվանից: Սպասկայա աշտարակում տեղադրված առաջին կուրանտներն ունեցել են 17 ժամանոց թվատախտակ, որը ցույց էր տալիս ամռան ամենաերկար օրվա տևողությունը: Միայն 1705 թվականին է Պետրոս Մեծի հրամանով աշտարակի ժամացույցը փոխարինվել նորմալ 12 ժամանոց թվատախտակով: Հոլանդիայից ձեռք բերված այս նոր ժամացույցն անորակ էր և անընդհատ փչանում էր, որի պատճառով էլ Պետրոսը ստիպված էր մեծ քանակությամբ ժամագործներ պահել:

Այն բանից հետո, երբ Ռուսաստանի մայրաքաղաքը Մոսկվայից տեղափոխվել է Սանկտ Պետերբուրգ, իշխանությանը դադարել է հետաքրքրել Կրեմլի ժամացույցի վիճակը, իսկ այն սպասարկող անձնակազմը շատ անփույթ է վերաբերվել դրան: Օրինակ՝ 1770 թվականին մի գերմանացի ժամագործի քմահաճույքով ժամացույցի մեղեդիներից մեկը փոխվել է ավստրիական ժողովրդական երգի, իսկ պետական մարմինները մեկ տարի չեն արձագանքել նման խայտառակությանը:

Նապոլեոնի կողմից Մոսկվայի թալանման ժամանակ ժամացույցը զգալիորեն վնասվել էր, և քաղաքի ազատագրումից հետո երկար ժամանակ չէր հաջողվում այն նորմալ վիճակի բերել: Այնուամենայնիվ, Կրեմլի ժամացույցը նոր շունչ է ստացել 1852 թվականին, երբ Սպասկայա աշտարակում տեղադրվել է մեզ այդքան ծանոթ ներկայիս ժամացույցը: Այն ստեղծվել էր Ռուսաստանում՝ դանիացի Բութենոպ եղբայրների կողմից: Ժամանակի ընթացքում գիտության և տեխնիկայի զարգացմանը համընթաց՝ ժամացույցի մեխանիզմը ենթարկվել է արդիականացման՝ վերափոխվել են ամբողջական բլոկներ, որոշ մասեր փոխարինվել են ժամանակակից որակյալ նյութերից պատրաստված մասերով և այլն: Իսկ 1937 թվականին ժամացույցի մեխանիզմի ավտոմատ լարման նպատակով երեք էլեկտրական շարժիչ է տեղադրվել:

Ժամացույցի մեղեդիները ևս թարմացվել են: Դրան հիմնականում նպաստել են երկրում տեղի ունեցող քաղաքական իրադարձությունները՝ թագավորների և առաջնորդների փոփոխությունները, հեղափոխությունը և այլն: Ներկայիս Կրեմլի կուրանտները միանգամից երկու մեղեդի են նվագում: «Վեց» կամ «տասներկու» ժամերին դրանք նվագում են Ռուսաստանի Դաշնության պետական հիմնը, իսկ «երեք» և «ինը» ժամերին՝ «Փառք» մեղեդին: Ներկայումս Կրեմլի կուրանտները համարվում են Ռուսաստանի այցեքարտերից մեկը: