Ո՞րն է հայ-եգիպ­տա­կան հա­րա­բե­րու­թյու­ննե­րին նոր թափ հա­ղոր­դե­լու անհ­րա­ժեշ­տու­թյու­նը

Չնայած կորոնավիրուսի համավարակը տարածվում է, բայց դա խոչընդոտող հանգամանք չի հանդիսանում, որպեսզի տարածաշրջանում ակտիվ աշխարհաքաղաքական շարժեր տեղի ունենան։ Սա պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ երկրների կառավարությունները փորձում են հանրության ուշադրությունը շեղել ճգնաժամային իրավիճակով պայմանավորված ներքին խնդիրներից։ Եվ այս տեսանկյունից թերևս պատահական չէ Միջերկրական ծովի արևել յան հատվածում ստեղծված ճգնաժամը։

Խնդիրն այն է, որ Միջերկրականի արևել յան մասը ոչ միայն մեծ կարևորություն ունի կոմունիկացիոն առումով, այլև այնտեղ ածխաջրածնային խոշոր պաշարներ կան։ Դրա համար էլ ծովային այս հատվածի նկատմամբ բացահայտ հավակնություններ ունի Թուրքիան, ինչի արդյունքում էլ սրվել են թուրք-հունական հարաբերությունները։ Վերջին շրջանում Թուրքիան փորձեր է ձեռնարկում ավելացնելու իր ներկայությունը տարածաշրջանում, իսկ դա նշանակում է, որ թուրքական պետության կշռի բարձրացումը տեղի է ունենալու տարածաշրջանային այլ դերակատարների հաշվին, ինչի արդյունքում էլ սրվում են Թուրքիայի և հարևան երկրների հարաբերությունները։

Իսկ հունական կողմին արևելամիջերկրականի հարցի շուրջ սատարում են ոչ միայն ԵՄ երկրները, այլև մի շարք արաբական պետություններ, այդ թվում՝ տարածաշրջանային լուրջ դերակատար Եգիպտոսը։ Եգիպտոսի ու Թուրքիայի հակասությունները դրսևորվում են ոչ միայն այս կոնֆլիկտում, այլև լիբիական հակամարտության շրջանակներում։ Թուրքիան Լիբիայում աջակցում է Ազգային համաձայնություն կառավարությանը և փորձում է այնտեղ իր ռազմական ներկայությունը հաստատել, իսկ Եգիպտոսը դեմ է Թուրքիայի այդ նկրտումներին և, հարևան Լիբիան համարելով իր ազդեցության գոտին, մեծ աջակցություն է տրամադրում գեներալ Հաֆթարի գլխավորած ուժերին։ Երկու երկրների շահերը բախվում են նաև համաարաբական աշխարհում ազդեցություն ձեռք բերելու հարցում։

Եվ գաղտնիք չէ, որ Եգիպտոսը, լինելով արաբական ամենամեծ բնակչությունն ունեցող երկիրը (100 մլնից ավելի) համաարաբական լիդերության է ձգտում, իսկ դրան հակազդում է Թուրքիան։ Թուրք-եգիպտական հակասությունները դրսևորվում են նաև ներքաղաքական ասպեկտով։ Խնդիրն այն է, որ Թուրքիան ամեն կերպ աջակցում է Եգիպտոսի «Մահմեդական եղբայրներ» իսլամիստական կուսակցությանը, որը Մուհամմեդ Մուրսիի գլխավորությամբ կարողացավ որոշ ժամանակով իշխանություն ստանալ Եգիպտոսում, սակայն Մուրսիի տապալումից հետո 2013 թվականին եգիպտական դատարանը արգելեց «Մուսուլման եղբայրների» գործունեությունը։ Եվ Եգիպտոսի ներկայիս իշխանությունները շատ զգայուն են «Մահմեդական եղբայրների» հարցում Թուրքիայի դիրքորոշման նկատմամբ։

Ստացվում է, որ Եգիպտոսի և Հայաստանի շահերը հիմնական ուղղություններով համընկնում են, քանի որ Թուրքիան հակահայկական քաղաքականություն է վարում, Հայաստանին ենթարկում է տնտեսական շրջափակման և բացահայտ աջակցություն է տրամադրում Ադրբեջանին։ Սրան գումարվում է նաև այն հանգամանքը, որ հայ-եգիպտական հարաբերությունները պատմական խորություն ունեն։ Եվ եգիպտահայ համայնքի թիվը կտրուկ աճել է, երբ ավելի քան մեկ դար առաջ այդտեղ ապաստան են գտել Հայոց ցեղասպանությունից փրկված հարյուր հազարավոր մեր հայրենակիցները: Եգիպտահայ համայնքը լուրջ ներդրում է ունեցել ժամանակակից Եգիպտոսի պետականության կայացման և զարգացման գործում՝ զբաղեցնելով ազդեցիկ պետական և հասարակական դիրքեր։

Եվ պատահական չէ, որ Եգիպտոսի առաջին վարչապետը եղել է Նուբար Փաշան։ Ուստի վերջին շրջանում փորձագիտական մակարդակով ակտիվորեն քննարկվում էր այն թեման, որ արտաքին քաղաքականության առումով մեծ անհրաժեշտություն կա նոր թափ հաղորդել հայ-եգիպտական հարաբերություններին։ Մի քիչ ուշացումով, բայց, կարծես թե, փորձեր ձեռնարկվում են այս ուղղությամբ։

Կարևոր է, որ Եգիպտոս կատարած այցի շրջանակներում արտգործնախարար Զոհրաբ Մնացականյանը հանդիպումներ ունեցավ Եգիպտոսի ԱԳ նախարար Սամեհ Շուքրի և նախագահ Աբդել Ֆաթթահ Ալ-Սիսի հետ, բայց երկկողմ հարաբերություններում լուրջ տեղաշարժ արձանագրելու համար արտգործնախարարի այցը բավարար չէ, անհրաժեշտ է, որ այդ երկիր այցելի նաև վարչապետ Փաշինյանը, և ձեռք բերվեն հստակ քաղաքական, տնտեսական և ռազմական ոլորտներին առնչվող պայմանավորվածություններ։ Պահը շատ հարմար է նաև նրա համար, որ Եգիպտոսը քայլեր ձեռնարկի Հայոց ցեղասպանության ճանաչման ուղղությամբ: