Հա­ցի թան­գա­րան՝ Փա­նիկ գյու­ղում. այն եր­կար տա­րի­ներ իր տե­սա­կով մի­ակն է եղել ԽՍՀՄ-ում

Փանիկի միջնակարգ դպրոցի պատմության ուսուցիչ Պետրոս Նահապետյանի նախաձեռնությամբ և դպրոցի տնօրեն Միշա Ղալթաղչյանի աջակցությամբ 1967 թվականի մարտի 15-ին դպրոցի շենքում բացվում է պատմության թանգարան։ Պետրոս Նահապետյանը որոշում է մեկ տեղ հավաքել աստիճանաբար անհետացող պատմամշակութային արժեքավոր իրերը: Թանգարանն ունեցել է ազգագրության, զարդերի, ամանների, հին դրամների, գյուղատնտեսական գործիքների և այլ նմուշներ: «Ամենասկզբից հավաքել են այն առարկաները, որոնք իրենցից հնագիտական արժեք են ներկայացրել՝ գորգեր, ամաններ, զենքեր, այլ իրեր:

Դրանից հետո պապիկս մտահղացել է նաև հացի նմուշների հավաքածու ունենալ և գյուղի կանանց խնդրել է տարբեր տեսակի հաց թխել, որոնցից շատերն այդ ժամանակ արդեն չէին թխվում, օրինակ՝ գարուց, կարտոֆիլից: Երբ այցելեք թանգարան, կտեսնեք այն նմուշները, որոնք մինչ օրս պահպանվել են: Երբ թանգարանում սկսել են ցուցադրել հացի նմուշները, այն դրանցով ավելի հայտնի է դարձել: Որպես այդպիսին, Խորհրդային Միությունում հիմնադրման պահին այս թանգարանն իր տեսակով միակն է եղել: Հետագայում հացի թանգարաններ բացվել են Ռուսաստանում, Ղազախստանում և մյուս հանրապետություններում»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է թանգարանի հիմնադիր Պետրոս Նահապետյանի թոռը՝ Գաբրիել Նահապետյանը: Սկզբնական շրջանում թանգարանը սկսել է գործել նվիրատվությունների միջոցով:

«Գյուղացիները նվիրել են նմուշները, պապիկս է տարբեր ճանապարհներով ձեռք բերել, հացն են թխել և թանգարանում ներկայացրել: Հետո արդեն աշակերտների միջոցով նա հնագիտական խումբ է կազմել և գյուղի մոտակայքում պեղումներ են իրականացրել: Մեր գյուղից մի փոքր հեռու՝ այժմյան Սպանդարյան գյուղի մոտ կան ուրարտական շրջանի հնավայրեր և ուրարտական արձանագրություն: Այդ տարածքում և գյուղի մերձակայքում պեղումներ են կատարել և նաև այդ միջոցով են համալրել թանգարանի նմուշների ցանկը: Բայց կառավարական որոշման համաձայն, պեղումները դադարեցվել են, քանի որ պրոֆեսիոնալ հնագետների խումբ չի եղել:

Այդպես թանգարանը գործել է մինչև 1988 թվականը: Քանի որ թանգարանը եղել է դպրոցի շենքում, իսկ երկրաշարժի հետևանքով դպրոցը վնասվել է, այն հետագայում տեղափոխել են տնակներ, այլ շենքեր, այս պատճառով թանգարանն անուշադրության է մատնվել: Տարածք չի ունեցել, որոշ իրեր կորել են: Այս կերպ ամեն ինչ շարունակվել է մինչև 2018 թվականը»,-նշում է մեր զրուցակիցը: Գաբրիելն ասում է՝ այդ ժամանակ Վարդան Կարապետյանի նախաձեռնությամբ, Հ. Գառնիկ Վրդ. Հովսեփյանի և համայնքապետ Վարդան Մակեյանի աջակցությամբ թանգարանը վերաբացվեց: «Եկեղեցուն կից տարածքից մի հատված տրամադրվել է թանգարանին: Դպրոցից թանգարանային պահպանված նմուշները տեղափոխեցինք այդ տարածք: Համայնքապետարանի ու Անուշ Գարսանցյանի ֆինանսավորմամբ այդ տարածքը վերանորոգվեց:

Թանգարանը շարունակում է համալրվել նոր ցուցանմուշներով: Բացի հացի նմուշներից, կան մետաղադրամներ, թղթադրամներ, տարաներ և այլ իրեր»,-ասում է Գաբրիելը: Թերևս շատերին կզարմացնի այն փաստը, որ թանգարանում պահպանվում են մոտ 50 տարի առաջ թխված հացերի նմուշները: «Այն տարածքը, որտեղ 1988 թվականից մնացել էին հացերն ու մյուս ցուցանմուշները, լավը չէր: Երբ ցուցանմուշները տեղափոխում էինք, տեսանք, որ հացերը չեն վնասվել, անգամ կրծողները դրանք չեն վնասել, ոչինչ չի եղել»,-ընդգծում է նա: Ասում է՝ թանգարան զբոսաշրջիկներ էլ են այցելում, ուղղակի այս պահին այն մեծ հանրաճանաչություն չունի՝ որպես տուրիստական կենտրոն: «Ճիշտ է, մենք տարածքը վերանորոգել ենք, բայց այն ամբողջովին դեռ դասական թանգարանի նման չէ: Սենյակներից մեկն է միայն լավ վերանորոգված, մյուսը՝ ոչ այնքան: Դեռ անելու աշխատանք կա:

Ուզում ենք ցուցանմուշների ցուցանակները եռալեզու դարձնել, հարցերից շատերի լուծումը նաև ֆինանսի հետ է կապված: Երբ լրացնենք բոլոր տեսակի բացերը, կմտածենք արդեն զբոսաշրջային կազմակերպությունների հետ համագործակցելու մասին: Բայց, իհարկե, այն այսօր էլ գործում է որպես թանգարան, այցելուներ է ունենում, այսօր Հայաստանում շատ քիչ գյուղերում կարելի է թանգարաններ հանդիպել»,-եզրափակում է Գաբրիել Նահապետյանը՝ հավելելով. «Թանգարանի մասին հիշատակություն կա Ալբերտ Հովհաննիսյանի «Հաց հանապազօրյա» գրքում։ Կենտրոնական հեռուստատեսության պատվերով «Երևան» ստուդիայում Ալ. Հովհաննիսյանի սցենարով նկարահանվել է «Հաց հանապազօրյա» կինոնկարը, որի որոշ կադրեր նկարահանվել են Փանիկի դպրոցի թանգարանում»։