Տնտե­սա­կան աճի վե­րա­բե­րյալ կան­խա­տե­սում­ներն ավե­լի հո­ռե­տե­սա­կան են դառ­նում

Մինչ բազմաթիվ երկրների հաջողվում է տնտեսությունը խթանող գործուն քայլեր ձեռնարկել ու աստիճանաբար տնտեսական վերականգնման փուլ մտնել, Հայաստանի տնտեսության մեջ անկումային և հոռետեսական իրավիճակը շարունակվում է պահպանվել։ Եվ այս համատեքստում հարկավոր է դիտարկել այն հարցը, թե ինչպիսին է անկումային դինամիկան։ Թվում էր, թե կորոնավիրուսի տարածման թվերի նվազմանը զուգահեռ պետք է քայլ առ քայլ հասնենք տնտեսական ցուցանիշների բարելավմանը, սակայն ինչո՞ւ այն տեղի չի ունենում։ Հայաստանի տնտեսության բարելավման դինամիկան ոչ միայն նկատելի չէ, այլև ընդհակառակը՝ տնտեսական ծանր իրադրությունն ավելի է խորանում, իսկ տնտեսվարողների դրությունը բարդանում է։

Այդ մասին են վկայում նաև տնտեսության վերաբերյալ կանխատեսումները։ Օրինակ՝ եթե մեկ ամիս առաջ Կենտրոնական բանկը կանխատեսում էր, որ այս տարի Հայաստանի տնտեսությունը 4 % անկում է ապրելու, ապա այսօր գտնում է, որ կանխատեսվող անկումը կազմելու է 6,2 %։ Ուշադրության է արժանի, որ տարեսկզբին ԿԲ-ն նույնիսկ աճ էր ակնկալում. կանխատեսվում էր այս տարի ՀՆԱ-ի ընդհուպ 0,7 տոկոս ավելացում, սակայն ինչպես տեսնում ենք, կանխատեսումներն աստիճանաբար ավելի հոռետեսական են դառնում, և անկում է սպասվում տնտեսության բոլոր ոլորտներում՝ շինարարությունից մինչև արդյունաբերություն։ Հանրապետության գլխավոր դրամատունը գտնում է, որ այս տարվա կանխատեսած 6,2 տոկոս անկմանը 2021 թվականին կհաջորդի մոտավոր 4-ից 5 տոկոս տնտեսական աճ:

Բայց հաշվի առնենք, որ եթե այս տարվա մասով տնտեսության մեջ դրական տեղաշարժ նկատելի չէ, ապա բացառված չէ, որ անկումային իրավիճակը իներցիայով փոխանցվի նաև հաջորդ տարի, և ԿԲ-ն ստիպված լինի վերանայումներ կատարել իր նախնական գնահատականներում։ Նույնպիսի կառուցվածք ունեն նաև դրսի կանխատեսումները։ Օրինակ՝ Ասիական զարգացման բանկը կանխատեսում է, որ Հայաստանի ՀՆԱ-ն 2020-ին կնվազի 4 տոկոսով՝ նախկինում կանխատեսված 3,5 տոկոսի փոխարեն։ Այսինքն՝ Ասիական զարգացման բանկը նույնպես իջեցնում է Հայաստանի տնտեսական աճի սանդղակը։ Ստացվում է, որ այն կանխատեսումները, թե Հայաստանի տնտեսությունը վերականգնվելու է «V»-ի տեսքով, իրատեսական չեն, և առավել հավանական տարբերակը տնտեսության՝ «L»-ի տեսքով վերականգնումն է, որը մեծ ժամանակ կպահանջի մինչև անկումային իրավիճակին փոխարինի տնտեսական աճը։

Իսկ ինչո՞ւ է Հայաստանի տնտեսական իրավիճակը ծանրանում, եթե դրա դեմ կառավարությունը որոշակի քայլեր է ձեռնարկում։ Մասնավորապես շատ է խոսվում կորոնավիրուսի տնտեսական հետևանքների չեզոքացման ծրագրերի մասին, իսկ այս ծրագրերի շրջանակում կառավարությունը արդեն երկու տասնյակից ավելի միջոցառումներ է հաստատել։ Խնդիրն այն է, որ տնտեսական ճգնաժամի դեմ պայքարում իշխանությունները շատ պարզունակ մոտեցմամբ են առաջնորդվում։ Օրինակ՝ տնտեսվարողներին որոշակի քանակով անտոկոս վարկեր տրամադրելուց հետո կարծում են, թե նրանց վիճակը պետք է սկսի բարելավվել, բայց այդպես լինել չի կարող։

Համավարակի արդյունքում խախտվել է առաջարկի և պահանջարկի բալանսը, դժվարացել են տնտեսական գործունեություն ծավալելու պայմանները։ Ուստի այս պարագայում իշխանություններն մեղմ հարկային քաղաքականություն պետք է վարեն, բարելավեն օրենսդրական միջավայրը, իսկ մյուս կողմից՝ խթանիչ քայլեր ձեռնարկեն, որպեսզի առևտրաշրջանառությունն աճի։

Բայց սրա փոխարեն տպավորություն է ստեղծվում, որ իշխանությունները մի քանի կիսատ-պռատ ծրագրերի իրականացումը լիովին բավարար են համարում, որպեսզի տնտեսությունը սկսի վերականգնվել։ Սակայն այսպիսի մոտեցմամբ շարունակաբար առաջնորդվելու դեպքում իշխանություններին այլ բան չի մնա, քան ապագայում միայն սունկ-դդմիկ-սպանախ ապրանքախմբի արտահանման ցուցանիշներով հպարտանալը։ Լավ, համոզեցիք՝ մի քիչ էլ մոշով...