«Աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան կամր­ջի վրա որո­շիչ ենք դար­ձել. հա­յոց զին­վո­րի բա­զու­կը բա­զում խնդիր­ներ է լու­ծում».«Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Այս պատերազմն առանձին երևույթ չէ: Սա պատերազմի փուլ է, որը նոր չէ ու նոր չի սկսվել: Հայության դեմ պատերազմը սկսվել է դեռ 130 տարի առաջ: Մենք իրավունք չունենք այսօրվա պատերազմը ընդհանուր տրամաբանությունից առանձին ընկալել: «Ադրբեջանական ԽՍՀ-ից փախստականների համագումարի» համակարգող Մարիամ Ավագյանի դիտարկումն է: «1918 թվականին ցեղասպան Թուրքիան ստեղծեց իր քաղաքական պոչը, որի անունը դրեցին Ադրբեջան: Մենք գործ ունենք ոչ թե հակառակորդի, այլ ցեղասպան թուրքի հետ, թշնամու, որն այսօր փորձում է իր նպատակն իրողություն դարձնել Ադրբեջանի միջոցով: Այն, որ Ադրբեջանը դուրս է եկել ռուսական ազդեցությունից ու վաղուց է ընկել թուրքական տիրապետության տակ, վերջին 30 տարիներին առավել քան ակնհայտ է:

Խորհրդային տարիներին քողարկված, իսկ արդեն 1987 թ.-ից բացահայտ հակահայ ցեղասպանական քաղաքականություն ցուցաբերեց, որի հետևանքով ունեցանք Սումգայիթի, Բաքվի ցեղասպանություններ, Գանձակ, որից հետո Շահումյան, Մարաղա, հետո էլ 2004, 2016 ու հիմա 2020 թվական: 2020 թվականը նշված խոշորի մի կարևոր ու ավելի ակնառու դրվագ պետք է ընկալենք: Այսինքն, այս ամենը նոր չի սկսվել՝ 1894, 1909, 1905, 1915, 1918… Սա շարունակվելու է անընդհատ և չի դադարելու այնքան ժամանակ, մինչև ցեղասպանին վերջնականապես իր որջը չմտցնենք»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասաց Մ. Ավագյանը:

Նրա խոսքով, այս պատերազմի բնույթը հասկանալու համար պետք է դիտարկել հենց Թուրքիայի կողմից Ցեղասպանությունը շարունակելու նպատակը, ինչի մասին Հայաստանը նաև պաշտոնական ամենաբարձր մակարդակով է խոսել: «Այդ համատեքստում պատահական չէ, որ Թուրքիան այս պատերազմում ինչ-որ առումով դարձել է կոնֆլիկտի կողմ: Էրդողանն արդեն բացահայտ է հայտարարում, որ ինքն ամենուր է, և այսօր էլ Արևել յան Այսրկովկասում է: Սկսած Սիրիայի պատերազմից և անգամ դրանից մի փոքր առաջ Թուրքիան արդեն աշխարհի հետ հաշվեհարդար էր տեսնում, և հայերի ցեղասպանությունն իր մեծ պլանի մի բլոկն է: Խոսքը պանթուրքական պլանի մասին է: Թուրքիան նաև եվրոպայի հետ հաշվեհարդար տեսնելու խնդիր ունի: Թուրքիան ստեղծեց, այսպես կոչված, փախստականներին, որոնք ՄԱԿ-ի բնորոշմամբ միգրանտներ են, որոնց մխրճում է Եվրոպա:

Հիմա հասել է նրան, որ այսօր թուրքական տարրը եվրոպական երկրներում բավականին մեծ է՝ Էրդողանը այնտեղ հենարան ունի: Այսինքն, աշխարհին տիրելու համար Էրդողանն ամեն ձևով իր հանրությանը պատրաստում է: Իսկ այս տարածաշրջանում կիրառում է նույն մեթոդները, ինչպիսիք կիրառում էր Մերձավոր Արևելքի արևմտյան հատվածում: Հիմա էլ այդ ահաբեկիչներին բերում է Հարավային Կովկաս՝ ընդդեմ հայերի: Ահաբեկիչների միջոցով է փորձում մեզ հետ խնդիր լուծել»,-ասաց մեր զրուցակիցը՝ շեշտելով, սակայն, որ այստեղ մի շատ կարևոր պահ կա: «1860-ական թվականներին քաղաքակիրթ աշխարհ կոչվածը հայկական հարցը դարձրեց թեմա առաջին հերթին թուրքական սուլթանների և թուրքական հանրության համար:

Այդպիսով քաղաքակիրթ Եվրոպան Թուրքիային ասաց՝ դուք թիրախ ունեք և ձեր թիրախը հայերն են: Մինչև 1988 թվականը հայկական հարցը տարբեր ուժերի ձեռքին եղել է շահարկման գործիք: 1988 թվականից հայությունն իր ձեռքը վերցրեց լուծման խնդիրն ու այն մինչ օրս է տանում: Ես չգիտեմ Խորհրդային Միությունը ինչ դերակատարություն ունեցավ, որ հայությունը կարողացավ շունչ առնել, ամոքվել 1915 թվականի Ցեղասպանությունից հետո, բայց հայոց հարցին մենք այսօր տիրություն ենք անում հայ զինվորի, հայ կամավորականի, հայ ֆիդայիների, Մոնթեների, Ազգալդյանների, Վլադիմիր Բալայանների բազկով: Մենք միայնակ առճակատում ենք ոչ միայն ցեղասպան Թուրքիայի և նրա քաղաքական պոչ Ադրբեջանի դեմ, այլև, լինելով աշխարհաքաղաքական կամրջի վրա, ակամայից որոշիչ ենք դարձել Իսրայել-Ռուսաստան, Իսրայել-Իրան, Թուրքիա-Իրան, Թուրքիա-Ռուսաստան հարաբերությունների համար:

Այսինքն, այսօր հայոց զինվորի բազուկը բազում խնդիրներ է լուծում: Հայ զինվորի բազուկը ոչ միայն հայության գոյաբանական, այլև քաղաքակրթական խնդիր է լուծում, որովհետև եթե մենք չհաղթենք ցեղասպանին, կասկածի տակ կլինեն Ռուսաստանի, Իրանի, ինչպես նաև Եվրոպայի շահերը: Այլ իրավիճակի պարագայում այստեղ մի մեծ պատերազմի խառնարան կարող է լինել՝ հաշվի առնելով, որ, օրինակ՝ նույն Իսրայելը հաշվեհարդար է ուզում տեսնել ոչ միայն Իրանի, այլև Ռուսաստանի հետ: Թեպետ այս պահին պատերազմի մեջ բազում խնդիրներ կան լուծման առումով, բայց մեզ համար, անշուշտ, կարևորը մեր գոյաբանական խնդիրն է, հայոց հարցին տեր լինելը, և հայոց հարցին տեր է հայ զինվորը»,շեշտեց Մ. Ավագյանը:

Նա նշեց, որ այսօր հետաքրքիր իրավիճակ ունենք, որը կարող ենք օգտագործել՝ բացառելու դիվանագիտական դաշտում նախկինում թույլ տված թերացումները: «Պատերազմն այսօր ուղիղ վտանգում է ռուսական իմպերիան, և այդ վտանգը ստիպեց, որ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը իր երկու ելույթների մեջ խոսի ճշմարտության մասին: Մասնավորապես ասաց, որ կոնֆլիկտի հիմքում երկու պետությունների միջև տարածքային վեճը չէ, կոնֆլիկտի հիմքում էթնիկ բախումներն են: Այսօր մեզ ասում են՝ եկեք այդ ժողովրդի հետ ապրեք, բայց չէ՞ որ մենք արդեն ապրել ենք ու չի ստացվել, որովհետև այդ պետությունը ստեղծվել է մեր ցեղասպանությունը շարունակելու համար: Նույնիսկ խորհրդային տարիներին կարողացան Մոսկվայի ազդեցությունը վերափոխել ի շահ իրենց և մեր ցեղասպանությունը քողարկված տանել: Ի վերջո, արդեն 1987-ին, երբ տեսան, որ Խորհրդային Միությունը փլուզվում է, իրենք բացահայտ ագրեսիայի անցան: Բայց չէ որ արդյունքում տարածքներ են ազատագրվել:

Շատ լավ է, որ ՀՀ վարչապետը խոսեց Ցեղասպանության շարունակության մասին, նաև այն մասին, որ մենք քաղաքակրթական ճակատի առաջատարն ենք դարձել՝ ընդդեմ ահաբեկչության: Բայց պետք է օգտվել նաև Պուտինի ելույթից ու բարձրաձայնել այն մասին, որ 1988թ. Սումգայիթում, Բաքվում ու Գանձակում ցեղասպանության շարունակությունն է եղել: Պետք է ասել՝ աշխա՛րհ, մենք տարածքներ չենք օկուպացրել, ցեղասպանությունից փրկված հայ փախստականներն ու ցեղասպանությունից փրկվածների ժառանգները համատեղ տարածքներ են ազատագրել ցեղասպանից, և նրանք են այդ տարածքների իրավատերը: Եվ այսօր էլ ցեղասպանությունից փրկվածների երեխաներն են կռիվ տալիս: Պետք է ցույց տալ աշխարհին, որ սա գոյաբանական պատերազմ է, և գոյաբանական պատերազմի արդյունքում այդ մարդիկ տարածքներ են ազատագրել դեռևս 1992, 1993,1994 թվականներին:

Այսօր դե ֆակտո Արցախի Հանրապետությունն իր բանակով պաշտպանում է իր տարածքում ապրող հայությանը: Դե ֆակտո կայացած հանրապետությունը՝ Արցախը, ունի սահմանադրական տարածք, բայց այսօր ագրեսոր ու ցեղասպան Թուրքիայի քաղաքական պոչ Ադրբեջանի ձեռքերով այդ տարածքային ամբողջականությունը խախտված է: Հելսինկյան սկզբունքներից երեքը խախտվել են. Թուրքիա-Ադրբեջան ահաբեկչական տանդեմի կողմից ագրեսիվ պատերազմ է հրահրվել դե ֆակտո կայացած Արցախի Հանրապետության դեմ, խախտվել է նրա տարածքային ամբողջականությունը, և նպատակ կա վերցնել դե ֆակտո կայացած Արցախի Հանրապետությունը՝ նրա ինքնիշխանությունը»,-եզրափակեց Մ. Ավագյանը:

Աննա Բադալյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում