«Ուզո՞ւմ ենք ունենալ անկախ, ինքնավար բուհեր, թե՞ ցանկանում ենք «մեր մարդը» լինի ռեկտոր».«Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

«Բարձրագույն կրթության և գիտության մասին» օրենքի նախագիծը մի քանի ամսվա ընթացքում հայտնվեց կրթական և գիտական համայնքների ու փորձագետների ուշադրության և անհանգստությունների կենտրոնում։ Մտահոգությունների կիզակետում էր հայտնվում այն հարցը, որ նախագիծը բավարար չափով չի քննարկվում, առաջարկվող մտահոգություններին սպառիչ լուծումներ նախարարությունը չի տալիս։ Օրերս էլ կառավարությունը հավանության արժանացրեց օրենքի նախագիծը, շուտով այն քննարկվելու է Ազգային ժողովում։ Եվ հենց այդ ժամանակ էր, որ կրթական ու գիտական համայնքը կրկին բարձրացրեց իր բողոքի ձայնը՝ խոսելով անթույլատրելի մի շարք կետերի մասին։ Մասնավորապես՝ օրենքի նախագծի 39-րդ հոդվածի 13-րդ մասը հնարավորություն է տալիս նախարարին մինչև հինգ տարի ժամկետով նշանակել բուհի և գիտական կազմակերպության ռեկտոր ու տնօրեն։

Ընդ որում, այդ անձի նկատմամբ չեն տարածվելու բուհի ռեկտորների համար նախատեսված պահանջները։ Կրթության փորձագետ Սերոբ Խաչատրյանը նշում է՝ ռեկտորների նշանակման հետ կապված որոշումն անակնկալ չէր այն առումով, որ դեռևս ամիսներ առաջ Նիկոլ Փաշինյանն ասել էր՝ կարող են որոշել բուհերի ժամանակավոր մենեջերներ նշանակել։ «Մտադրության մասին արդեն հայտարարված էր, բայց այս ձևով, որով դա արվեց, բավականին անընդունելի է։ Ուղիղ մեկ տարի այդ օրենքը բուռն քննարկվեց, հետո, երբ երկրում համաճարակ էր, այն «անհետացավ»։ Մարդիկ ակնկալում էին, որ իրենց առաջարկությունների հիման վրա նոր քննարկում կսկսվի, կտեսնենք, թե ինչ փոխվեց, ինչ մնաց, այսինքն սպասում էին, որ վերանայված տարբերակը պետք է նորից բերվի քննարկման։

Բայց, փաստորեն, ոչ մի քննարկում չեղավ, կառավարությունն այն արագ կերպով հաստատեց, և այն կմտնի Ազգային ժողովի օրակարգ։ Այստեղ խնդիրը նաև այդ ձևն է, որով դա արվեց՝ գաղտնի, միանգամից, արագ, որպես անհետաձգելի հարց։ Երկրորդ խնդիրն այն է, որ ցավով պետք է արձանագրենք՝ 2,5 տարվա ընթացքում ԿԳՄՍ նախարարությունը չկարողացավ բուհերի կառավարման խորհուրդների խնդիրը լուծել։ Բազմաթիվ բուհերում այդպես էլ ռեկտոր չընտրվեց։ Բավականին անհասկանալի զարգացումներ էին, տպավորություն է, որ մարդ չէին գտնում, որը պահանջներին բավարարեր։ Իհարկե, մարդիկ կային, բայց գուցե իրենք ուզում էին իրենց միջից լոյալ մարդ լինի։ Դա էլ է մտահոգիչ։ Հիմա իսկապես ուզո՞ւմ ենք ունենալ անկախ, ինքնավար համալսարաններ, թե՞ իրականում ուզում ենք «մեր մարդը» լինի ռեկտոր։ Ընդհանուր առմամբ շատ վատ քաղաքականություն տարվեց։

Բուհերի խորհուրդները նորից հիմնականում համալրվում էին յուրայիններով, կառավարելի մարդկանցով, որոնք այլ կերպ չեն քվեարկի։ Իհարկե, կային առանձին բացառություններ։ Ինչ վերաբերում է ռեկտորի նշանակմանը, եթե անկեղծ ասեմ՝ մինչև հիմա էլ էին նշանակվում, ինչը շարունակվեց նաև «հեղափոխությունից» հետո։ Չեմ ճանաչում մի ռեկտորի, ում սկզբում չեն նշանակել, հետո նոր նա ընտրվել է։ Գրեթե բոլորն էլ սկզբում արժանացել են նախարարության հավանությանը, եղել են նրա թեկնածուն, հետո խորհուրդը վավերացրել է նախարարության որոշումը։ Այստեղ մտահոգիչ է, որ խախտվում են ռեկտորի թեկնածուին ներկայացվող չափանիշները։

Օրինակ՝ ԵՊՀ-ի ռեկտորի դեպքում մարդը կարող է գիտությունների դոկտոր չլինել և նշանակվել ռեկտոր»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Խաչատրյանն՝ ընդգծելով, որ մեր կրթական ընդհանուր քաղաքականությունն առհասարակ հաջող չէր։ Ամիսներ շարունակ գիտական համայնքը բարձրաձայնում էր՝ այս նախագիծն ունի գիտությունների ազգային ակադեմիային, գիտական ինստիտուտներին, գիտական աստիճանաշնորհման համակարգին վերաբերող խնդրահարույց դրույթներ, որոնք փոփոխելու իրենց բոլոր ջանքերն ապարդյուն անցան։ «Հիշում ենք, որ գիտական հիմնարկների կողմից բավականին լուրջ ընդդիմություն եղավ այս նախագծին։ Ինչո՞ւ, որովհետև նախագիծը մարդկանց հետ չէր քննարկվել։ Նրանք միանգամից տեսան մի նախագիծ, որտեղ իրենք էլ չկան, ինստիտուտները լուծարվում են, միավորվում են կամ միանում համալսարաններին։ Այստեղ հարց է առաջանում՝ նախարարությունը գիտական համայնքի հետ եկե՞լ է կոնսենսուսի։

Չեմ կարծում, որովհետև այս ընթացքում այդ թեման չի էլ քննարկվել։ Առանց գիտական համայնքի հետ համաձայնության գալու՝ նորից փորձում են առաջ մղել այս նախագիծը։ Սա վատ է։ Կրթության և գիտության մեր ընդհանուր քաղաքականությունն այս տարիների ընթացքում ձախողվել է նաև այն պատճառով, որ չենք կարողացել մարդկանց «համոզել», որ այն, ինչ արվում է, ճիշտ է ու ընդունելի։ Հիմա նույն խնդիրն է՝ եթե մարդկանց չես համոզել, որ սա է ճիշտ տարբերակը, ինչպե՞ս ես օրենքն առաջ տանում։ Նորից բողոքի ալիք և դիմադրություն է լինելու»,-նշում է մեր զրուցակիցը։

Լուսինե Առաքելյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում