«Տարածաշրջանի բալանսը խիստ խախտված է. այստեղ խաղաղության մասին խոսք չկա»․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Նոյեմբերի 9-ի լույս 10-ի գիշերը ստորագրված փաստաթղթի, ձեռք բերված տխրահռչակ պայմանավորվածության ու դրանից բխող հետևանքներով, ցավոք, տարածաշրջանում ամբողջովին նոր իրավիճակ ստեղծվեց: Այս կարծիքին է թուրքագետ Անդրանիկ Իսպիրյանը, որի դիտարկմամբ, այդ իրավիճակը բավականին վատ հետևանքներ ունեցավ Հայաստանի համար: «Այսօրվա դրությամբ տարածաշրջանի բալանսը խիստ խախտված է՝ ի վնաս Հայաստանի: Բացատրեմ՝ ինչու: Պատերազմի հետևանքով ստեղծված այս իրավիճակում, բնականաբար, նաև վերոնշյալ պայմանավորվածության կետերով, Թուրքիան, ամեն դեպքում, ի հակադրություն Ռուսաստանի և Հայաստանի ջանքերի, կարողացավ ամրապնդվել Ադրբեջանում:

Թուրքիան կարողացավ նաև ուժեղացնել իր ազդեցությունն Ադրբեջանում և թե՛ դե ֆակտո, թե՛ դե յուրե Ադրբեջանում թուրքական ռազմական կոնտինգենտի ներկայություն ապահովել: Ադրբեջանը կարողացավ բավականին մեծ առավելություն ունենալ Հայաստանի նկատմամբ թե՛ հոգեբանական, թե՛ ռազմական, թե՛ քաղաքական, թե՛ արտաքին քաղաքական առումով: Այսինքն, բալանսն ի վնաս Հայաստանի փոխեցին բոլոր ասպեկտներով»,«Փաստի» հետ զրույցում շեշտեց թուրքագետը: Անդրանիկ Իսպիրյան ասաց, որ Թուրքիան երկար ժամանակ աշխատում է ամրապնդվել Հարավային Կովկասում. «Բնականաբար, պատմությունը ցույց տվեց, որ Ռուսաստանը կարողացավ խիստ նվազագույնի հասցնել Թուրքիայի ազդեցությունը, իսկ Ադրբեջանում, բնականաբար, Թուրքիան որոշակի ազդեցություն պահեց, ինչը Թուրքիայի համար բավականին վատ վիճակ էր: Իսկ պատերազմի ժամանակ Թուրքիան կարողացավ ամրապնդվել ոչ թե Հարավային Կովկասում, այլ Ադրբեջանում: Բնականաբար, Ռուսաստանը հաշվի է նստում այս գործոնի հետ ու փորձում է իր քայլերն ըստ դրա իրականացնել:

Ոչ միայն խաղաղապահների, այլև ռուսական զինտեխնիկայի առկայությունն Արցախում միտում ունեն հակազդելու տարածաշրջանում նաև թուրքական ծավալապաշտական նկրտումներին»: Մեր զրուցակցի խոսքով, եղածի մեջ ոչինչ չենք կարող փոխել, սակայն պարտավոր ենք ներկայում ինչ-որ բան ձեռնարկել: «Առաջին հերթին Հայաստանի հասարակության մոտ պետք է բարձրացնել պետական ինստիտուտների նկատմամբ հեղինակութունը, անմիջապես ձեռնամուխ լինել Հայաստանի պաշտպանության ուժեղացմանը, անվտանգության բարձրացմանը: Սա ինքնին նաև տարածաշրջանում ինչ-որ չափով Հայաստանի դիրքի փոփոխման կբերի: Կարևոր է նաև դաշնակցի հետ ճիշտ հարաբերությունների ստեղծման և դրա շարունակման շնորհիվ կրկին գոնե ինչ-որ չափով մարտունակ դառնալը, որ ամեն պահի հակառակորդները չմտածեն, թե գործ ունեն նոյեմբերի 9-ի Հայաստանի հետ: Հայաստանի բանակը միշտ մարտունակ է համարվել, ինչը երկար տարիներ զսպել է Ադրբեջանի ախորժակը:

Պետք է այս ամենը վերականգնվի, մենք պարտավոր ենք այդ ուղիով գնալ»,-ասաց Ա. Իսպիրյանը՝ նկատելով, սակայն, որ վերոնշյալից բխող քաղաքականություն չի իրականացվում, համարժեք չէ նաև դիվանագիտական դաշտի աշխատանքը: «Ամբողջի մեջ կարևոր է նաև դիվանագիտությունը: Մի օրգանիզմում չի կարող սիրտը լավ աշխատել, լ յարդը՝ վատ, իսկ այդ մարմինը կենսունակ համարվել: Չի կարող բանակը հզոր լինել, բայց ունենանք վատ դիվանագիտություն ու դա նպաստի ընդհանուր երկրի հզորացմանը: Բոլոր ինստիտուտները պետք է առավելագույնս աշխատեն: Մենք ունենք ԱԳ նախարար, որն ուղղակի նշանակվել է: Իրականում, երբ երկրի կառավարման համակարգում քաոսային վիճակ է, ինքն էլ չի կարողանալու իր գործը հասկանալ, ինքն էլ չի հասկանում՝ ինչ է պետք անել»,-ընդգծեց թուրքագետը:

Անդրանիկ Իսպիրյանը նկատեց՝ մինչ օրս հստակ չեն ու չեն բացահայտվել ստորագրված փաստաթղթի կետերը: «Կա՛մ ռուսներից ենք իմանում դրանց մասին, կա՛մ ադրբեջանցիներից, ինչը ցավոք սրտի եմ փաստում: Ի մի բերելով թե՛ Նիկոլ Փաշինյանի, թե՛ ռուսների, թե՛ ադրբեջանցիների ասածները՝ կարող ենք հստակ ասել, որ այստեղ խաղաղության մասին խոսք չկա: Դա խաղաղության համաձայնություն չէ, դա ինչ-որ դադար է՝ պարտության դադար: Մենք հանձնեցինք տարածքներ, սակայն դրա դիմաց, օրինակ՝ նշված չէ, որ Ադրբեջանը չպետք է այլ նկրտումներ ունենա: Մինչդեռ դրանից անմիջապես հետո Ադրբեջանը հայտնում է փոխհատուցումների պահանջների մասին: Թուրքիան էլ իր հերթին է նմանատիպ հայտարարություններ անում: Եվ այս ամենը հաշվի չառնելով՝ մեզ մոտ վաղաժամ շատ դրական մոտիվներով ու հայտարարություններով են հանդես գալիս՝ Ադրբեջանի հետ առևտուր անելու, դիվանագիտական հարաբերությունների համատեքստում:

Շատ նորմալ է, երբ երկու երկրի հարաբերությունները կարգավորում են, բայց դրա միակողմանի լինելը ոչ թե վատ է, այլ անհեռատեսություն, որը կարող է հերթական ողբերգությանը հանգեցնել: Ընդհանուր առմամբ, Ադրբեջանի և Թուրքիայի կողմից եկող իրական ազդակները պետք է հաշվի առնել: Այս պահին մենք մեր սահմանները պաշտպանելու խնդիր ունենք, բայց այսօր չկա մի ինստիտուտ, որը կգնա ու սահմանային հարցերը կկարգավորի: Քաոսային իրավիճակում լինելով՝ Ադրբեջանի հետ առևտրի մասին են խոսում: Աննորմալ է, երբ երկիրը, որի հետ ուզում ես առևտուր անել, ամեն օր քեզնից տարածքներ է վերցնում, ու այն էլ այն դեպքում, երբ որևէ պետական կառույց չի զբաղվում այդ հարցով: Գյուղացիները, ովքեր պետություն ներկայացնելու որևէ կարգավիճակ չունեն, Ադրբեջանի միջպետական կառույցների ներկայացուցիչների հետ դեմ դիմաց են կանգնում ու իրենց միջոցներով փորձում ինչ-որ ձևով պահել հողը»,-եզրափակեց Ա. Իսպիրյանը:

Աննա Բադալյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում