«Պա­տե­րազ­մի հե­տև­ան­քով մի­այն այ­գե­գոր­ծու­թյան և դաշ­տա­վա­րու­թյան ոլոր­տը շուրջ 40-50 մի­լի­ոն դո­լա­րի վնաս է կրել»․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Պատերազմն իրավիճակ փոխեց բոլոր ոլորտներում։ Երկրում անորոշության մթնոլորտ է, որևէ մեկը հստակ չի կարող ասել, թե ինչ է սպասվում մեզ, բայց որ կանխատեսումներն այնքան էլ լավը չեն, ակնհայտ է բոլորիս համար։ Արցախի այն տարածքներում, որոնք անցել են թշնամու տիրապետության տակ, կային մեծ թվով ցանքատարածություններ։ Հայաստանի տարբեր մարզերից արդեն իսկ ահազանգեր ենք ստանում, որ արոտավայրերից օգտվել մարդիկ չեն կարող, քանի որ դրանք գտնվում են թշնամու ուղիղ նշանակետի տակ, կամ էլ, ինչն ավելի սարսափելի է, մաս-մաս անցնում են թշնամուն, քանի որ մեր երկրի պետական սահմանների սահմանագծման հարցում պետությունը դրսևորում է դատապարտելի անգործություն։

«Ագրարագյուղացիական միավորում» ՀԿ-ի նախագահ Հրաչ Բերբերյանի հետ մեր զրույցը սկսվում է գյուղոլորտի` արդեն իսկ հաշվարկված կորուստների մասին տեղեկատվությամբ։ «Լեռնային Ղարաբաղում ունեցել ենք հողային կորուստներ։ Միայն այգեգործության և դաշտավարության հետ կապված ունենք 40-ից 50 միլիոն դոլար կորուստ։ Խոսքն այս տարվա մասին է։ Այնտեղ հիմնականում այգիներ էին։ Մարդիկ նռնենիներ էին տնկել, որոնք պետք է բերք տային։ Ունեինք արքայանարնջի նորատունկ այգիներ՝ մոտ 20 հազար տնկի։ Ունեինք սոխի մոտ 200 հեկտար ցանքատարածություն։ Եվ, իհարկե, կորցրել ենք 50 հազար հեկտար ցորենի ցանքատարածություն։ Դա մոտ 100 հազար տոննա ցորենի բերք էր, որը գալիս էր Հայաստան։ Մենք Ռուսաստանի Դաշնությունից այդքան տոննա պակաս էինք ձեռք բերում, այն ապահովում էր Լեռնային Ղարաբաղը։

Սակայն այդ բոլորը մնաց սահմանից այն կողմ։ Մեր հաշվարկներով՝ մոտ 50 միլիոն դոլարի վնաս ունենք։ Անասնապահության առումով էլ լուրջ կորուստներ կան, սակայն հաշվարկները դեռ ամբողջությամբ չենք կատարել»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Հրաչ Բերբերյանը։ Սա՝ Արցախի մասին։ Իսկ ի՞նչ պատկեր ունենք Հայաստանում, մասնավորապես սահմանամերձ շրջաններում։ «Հատկապես Սյունիքի մարզում արոտների կորուստը կհանգեցնի նրան, որ անասնագլխաքանակը կնվազի, հատկապես կունենանք գլխաքանակի լուրջ պակաս ոչխարաբուծության մեջ։ Հաշվարկներ այս առումով ևս կանենք, բայց ակնհայտ է, որ անասնապահությունը ևս մեծ վնասներ է կրելու։ Մեկ այլ հարց է նաև Սոթքի տարածաշրջանը։ Այնտեղ ունենք շատ լուրջ ֆերմերներ, որոնք կարտոֆիլագործությամբ են զբաղվում։

Կարծում եմ, որ այս տարի մարդիկ ցանքատարածությունները կպակասեցնեն։ Հոգեբանական խնդիր կա, թուրքը «գլխների վերևում» կանգնած է։ Այստեղ էլ մտահոգվելու լուրջ պատճառներ ունենք»,նշում է մեր զրուցակիցը։ Չնայած վատատեսական ահազանգերին ու նաև կանխատեսումներին, Բերբերյանը լավատես է։ «Եթե ճիշտ կազմակերպենք գյուղատնտեսությունը և Լեռնային Ղարաբաղի ղեկավարությանն էլ խելքի բերենք կամ փոխենք, ապա հնարավոր է շատ կորուստներ վերականգնել։ Հրատապ հարց է գյուղատնտեսության նախարարության վերականգնումը, որը կհամալրվի լուրջ մասնագետներով, ոչ թե «վազող, քայլող, թռչող» կադրերով։ Մեր տնտեսությանը ամենաուժեղ հարվածը հասցրեց Նիկոլ Փաշինյանը, որը փակեց ՀՆԱ ունեցող գյուղնախարարությունը։

Դրա վերականգնումից հետո պետք է կազմել ոլորտի վերականգնման օպերատիվ ծրագիր։ Բացի դա, մշակել ծրագիր արտահանումների, տարածաշրջանային ազդեցությունների վերաբերյալ։ Մենք պետք է հստակ հասկանանք, թե ինչ տեղ ենք ունենալու տարածաշրջանում, թե չէ նախարար են բերել, ասում է՝ «շատ լավ կլինի, եթե սահմանը բացվի և առևտուր անենք Ադրբեջանի հետ»։ Պետք է, ախր, ուսումնասիրել ոլորտը, հասկանալ, որ մենք գյուղատնտեսական արտադրանքի առումով գրեթե նույն գոտում ենք, ինչ Թուրքիան և Ադրբեջանը, պետք է ծանոթ լինել բնակլիմայական պայմաններին։ «Ոտաբոբիկ» կադրեր են հայտնվում նախարարություններում»,-ասում է ՀԿ-ի նախագահը։ Նա նշում է՝ ուսումնասիրությունները պետք է այս ոլորտում նաև ուղղված լինեն հետևյալ հարցին՝ ի՞նչ կարող ենք արտադրել ներքին շուկայի համար։ «Մեր ուժերն ինչի՞ համար կբավարարեն։

Ուղղությունները հստակեցնելուց հետո առաջին հերթին պետք է սկսել զարգացնել ներքին շուկայի սպառումը։ Օրինակ՝ թռչնաբուծության դեպքում կկարողանանք ներքին շուկայում սպառումն ապահովել։ Իհարկե, մեզ մոտ երկու տարի ժամանակ է պետք դրան հասնելու համար։ Նույնը ոչխարի, խոզի մսի արտադրության դեպքում։ Սա կարող ենք հստակ կարգավորել։ Բայց նույն ցորենի դեպքում մեր երկիր ներմուծման ծավալները կավելանան։ Ցորեն արտադրում են այն երկրները՝ Ուկրաինան, Ռուսաստանը, Կանադան, ԱՄՆ-ն, որոնք ունեն անսահմանափակ ցանքատարածություններ։ Այն ոչ թանկարժեք կուլտուրա է իր արժեքով, եթե համեմատենք, օրինակ՝ լոլիկի հետ։ Լոլիկի մեկ հեկտարը 5-8 անգամ ավելի շահույթ է բերում, քան ցորենը։ Ցորենը նաև քիչ աշխատատար կուլտուրա է։ Մեր գյուղացին պատրաստ է շատ չարչարվել, բայց ստանալ թանկարժեք բերք, որը կարտահանվի նույն Ռուսաստանի Դաշնություն, իսկ դրա փոխարեն մենք հացազգիներ կներկրենք։ Մենք արտահանման շուկաների խնդիր չունենք»,-ընդգծում է Բերբերյանը։ Հավելում է՝ մեր գյուղացին հրաշալի հոգեբանություն ունի, շատ բան կախված է ոլորտի կազմակերպիչներից։

«Եթե վստահեց նախարարին կամ ղեկավարին, կգնա նրա հետևից։ Խորհրդային Միության տարիներին, երբ գյուղնախարարը Հենրիկ Թարջումանյանն էր, ժողովուրդը հավատաց նրան, ստեղծվեցին «Դեմիրճյանի այգիները», հզորացավ կարտոֆիլի արտադրությունը երկրում։ Ժողովուրդը հավատում էր նրան, գնում նրա հետևից, իսկ նա էլ նեցուկ էր գյուղացուն, գյուղմթերք արտադրողին։ Մեր վերջին նախարարներից շատերը նույնիսկ տեղյակ չէին, թե գյուղը որտեղ է։ Ներկայիս վիճակի ամենամեծ մեղավորը ժողովուրդն է այն առումով, որ, ավաղ, հավատաց ստախոսներին։ Բայց դե, երևի սա էլ պետք է անցնենք ուժեղ պետություն դառնալու համար, որ վերջապես սկսենք թացը չորից տարբերել։ Նորից եմ ասում՝ ճիշտ քայլերի դեպքում երկիրն անպայման խել քի կբերենք»,-եզրափակում է Հրաչ Բերբերյանը։

Լուսինե Առաքելյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում