«Պարզ էր՝ ինչ է լի­նե­լու, երբ հար­ձա­կում­ներ սկսվե­ցին արժեքների դեմ»․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Նախորդ տարի, որպես պետություն և հասարակություն, փորձությունների փուլ մտանք։ Համաճարակային իրավիճակ և դրանից բխող սոցիալական ու առողջապահական խնդիրներ, բայց, իհարկե, մեծագույն հարվածը ստացանք աշնանը, երբ սկսվեց պատերազմ, որը մեզանից խլեց գրեթե ամեն ինչ։ Դրամատուրգ Լիանա Անթառանյանը, անդրադառնալով հարցին, թե ինչո՞ւ այսպես ստացվեց, նշում է՝ մենք երրորդ անգամ անկախություն էինք ձեռք բերել և փլատակների միջից կարճ ժամանակահատվածում երկիր ստեղծեցինք։ «Ինչո՞ւ է մեր ժողովրդի հիշողությունն այդքան կարճ։ Փորձություններից հետո նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը երկիրը ոտքի հանեց, էստաֆետը հանձնեց Սերժ Սարգսյանին։

Ինչո՞ւ մեր ժողովուրդն այսօր այսքան կույր եղավ։ Համեմատություններ էի անցկացնում այլ երկրների հետ, տեսնում էի, որ բավականին արագ զարգանում ենք, մարդիկ սկսել էին լավ ապրել, ես դա տեսնում էի իմ հարազատների օրինակով։ Լավ, ի՞նչ էին ուզում մարդիկ, Աստծո գա՞հն էին ուզում, էլ ի՞նչ պիտի լիներ»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Անթառանյանը։ Ընդգծում է՝ երբ 2018 թվականին մարդիկ սկսեցին կաթսաները թմբկահարել, դա հենց այնպես չէր։ «Գուցե ծիծաղելի, անհավանական, անգամ սնոտիապաշտական թվա, բայց պետք է ասեմ։ Այդ ամենի մեջ գոյություն ուներ ինչ-որ շամանական բան։ Ամբիոնից մի քանի անգամ կրկնում էին՝ դու ես, դու ես։ Խելացի, պաշտպանական պինդ բնազդներ ունեցող մարդիկ կարող էին պատնեշը դնել և չթողնել, որ բացասական էներգիան իրենց մոտենա։

Թույլ մարդիկ չկարողացան անել։ Շատ մարդկանց համար դա միակ ձեռքբերումն էր, նրանցից շատերը սեփական կատու չէին ունեցել, իրենց տան ասեղը թելել չէին կարողացել, բայց կարողացան Սերժ Ազատիչին «քշել»։ Դա իրենց կյանքի միակ ձեռքբերումն էր։ Նրանց թվում է, թե դա իրենք արեցին, բայց դա այսպես չէ։ Իշխանության զավթման մասին։ Հայտնի ասուլիսի ժամանակ Սերժ Սարգսյանն ասաց. «Մարտի 1-ը Ձեզ դաս չեղա՞վ»։ Նա նկատի ուներ այդ մեկ մարդուն։ Նայեք ասուլիսի կադրերը, տեսեք, թե նա ինչպես կծկվեց, ինչպես իրար եկավ, հասկացավ այդ խոսքերի իմաստը, բայց ժողովուրդը չհասկացավ, որովհետև մեր ժողովուրդը չտարբերեց «դու»-ն և «դուք»-ը։ «Դուք»-ը ժողովուրդը վերցրեց իր վրա։ Այժմ ժողովուրդն ուշքի է եկել։ Մի քանի ֆեյքերը քիչ խումբ են կազմում, նրանք քնած են և այդպես էլ մնալու են։ Ի՞նչ է, նրանց պատճառով մենք կործանվե՞նք»,-նշում է մեր զրուցակիցը։

Դրամատուրգի կարծիքով՝ այսօր ժողովուրդն առաջնորդի փնտրտուքի մեջ է։ «Իմ խորին համոզմամբ՝ այս պահին չկա առաջնորդ։ Մասնակցել եմ հավաքներին, լսել բոլորի խոսքը, գիտեմ, թե ինչ է կատարվում, չկա առաջնորդ։ 17 կուսակցությունները հավաքվեցին, բայց ոչինչ չկարողացան անել, մի պահ եփվեց, եռաց ամեն ինչ և կանգ առավ։ Գուցե այդ առաջնորդը դրսից եկած, ինտելեկտուալ և հզոր հնարավորություններ ունեցող մարդ լինի, որը կկարողանա վերականգնել այս փլատակները»,-ընդգծում է նա։ Մեր այն դիտարկմանը, թե այս գործընթացում ի՞նչ առաքելություն պետք է ունենա մտավորականությունը, Անթառանյանն ասում է՝ մեր մտավորականությունը շատ ուշացավ։ «Ուշացավ։

Դա պայմանավորված էր և՛ օբյեկտիվ, և՛ սուբյեկտիվ պատճառներով։ Մեկը համալսարանի դասախոսությունը չէր ուզում կորցնել, մյուսն իր դիրքը թատրոնում։ Բացասական ներգործություն ունեցավ այս առումով Արա Խզմալ յանը։ Տեղյակ ենք ներքին խմորումներից ու խոսակցություններից, որ նա ատամներով հազիվ պահում էր, որպեսզի պոռթկում չլինի, ասենք, թատրոններում։ Միևնույն ժամանակ գիտենք, որ նա էլ իր հերթին դժգոհություն էր հայտնում, որ հազիվ է կարողանում զսպել մտավորականներին և պետք է մի բան անել։ Ես առաջիններից մեկը բողոքի ձայն բարձրացրեցի։ Դրա պատասխանն էլ կա՝ ես իմ անկախ թատրոնի տնօրենն եմ, ոչ մեկից կախված չէի, չէի վախենում։

Ես փորձում եմ հասկանալ նրանց, ովքեր վախենում էին ձայն հանել, փորձում եմ հասկանալ, բայց չեմ ընդունում։ Մտավորականների հանդիպման ժամանակ ասել եմ՝ պետք է գնանք մարզեր, հանդիպենք մարդկանց հետ։ Նրանք դրա կարիքը շատ ունեն: Մարզերում մշակույթի կարիքը շատ ունեն»,-նշում է դրամատուրգը։ Հենց այս համատեքստում էլ հիշում է, թե ինչպես է վերջերս դերասանուհիներից մեկին առաջարկել նրա ներկայացումը տանել շրջագայությունների մարզեր, վերջինս պատասխանել է. «Ես իմ ներկայացումը քուչե՞քը գցեմ»։ «Ահա, թե ուր է հասել մեր մտավորականը, մշակութային գործիչը։ Մտավորականությունը դեռ երեք տարի առաջ պետք է ոտքի կանգներ, երբ ասացին՝ մշակույթի նախարարություն կարող է չլինել և միավորեցին այն։ Մշակութային գործիչները 2018 թվականին մեկ ամիս անց պետք է հասկանային, թե ինչ է կատարվում, երբ փակվեցին մշակույթի և սփյուռքի նախարարությունները, երբ ոմանք դուրս եկան հոգևորականների դեմ։

Մտավորականները հիմնականում լուռ էին, երբ հարձակումներ սկսվեցին լեզվի, գրականության, պատմության և այլ արժեքների դեմ։ Խոսում էին հիմնականում պատերազմ անցած զինվորականները, որոնք հասկանում էին նաև քաղաքականությունից և կանխազգում էին, թե ինչ է կատարվելու»,-նշում է մեր զրուցակիցը։ Հետաքրքրվում եմ՝ իսկ ինչպիսի՞ն կլիներ Կարեն Ջանիբեկյանի արձագանքը տեղի ունեցող իրադարձություններին. «Նա երևի յոթ անգամ պտտվել է գերեզմանում»։ Իսկ վերջում դրամատուրգն ասում է. «Մենք չենք փոխվում։ Մենք չգնահատեցինք մեր ունեցածը, չսիրեցինք մեր ձեռքբերումը, չարացանք այն մարդու նկատմամբ, ում հետ խրամատում էինք եղել, բայց նա կոչում էր ստացել, մենք՝ ոչ, ամենակարևորը՝ Արցախը մեզանից խռոված հեռացել է»,-եզրափակում է Լիանա Անթառանյանը։

Լուսինե Առաքելյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում