Մի­այն թե ար­դեն շատ ուշ չլի­նի. իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի ան­ձեռն­հա­սու­թյու­նը, ան­հե­ռա­տե­սու­թյու­նը և տնտե­սու­թյան տա­պա­լու­մը․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

2020 թվականը շատ ծանր տարի էր Հայաստանի համար։ Քիչ չէին համավարակի տարածումն ու իրավիճակին ոչ համահունչ կառավարումը, դրան էլ գումարվեցին պատերազմում կրած ծանր պարտությունն ու դրա աղետալի հետևանքները։ Երկիրն այնպիսի շրջապտույտի մեջ է մտել, որ դրությունը օրավուր շարունակում է վատանալ։ Մասնագետների համոզմամբ, այս տրամաբանությունից ելնելով՝ 2021-ը ևս բարդ և նոր մարտահրավերներով հագեցած տարի է լինելու։ 2020 թվականին Հայաստանում տնտեսական ճգնաժամը շատ լուրջ դրսևորումներ ունեցավ, և դրա արդյունքում տնտեսության ներսում առկա իրավիճակն իրոք ծայրահեղ է։ 2009 թվականից ի վեր առաջին անգամ Հայաստանի տնտեսությունն անկում է ապրում։

Խոսվում է 7-ից 8 տոկոս անկման մասին, բայց չի բացառվում, այնուամենայնիվ, պարզվի, որ անկումն իրականում ավելի խորն է։ Հատկապես ուշագրավ է, որ տնտեսության մի շարք ճյուղերում, մասնավորապես զբոսաշրջությունում և դրան հարակից ոլորտներում ուղղակի աղետալի իրադրություն է։ Միայն նախորդ տարվա ընթացքում Հայաստանում իրենց գործունեությունը ժամանակավորապես դադարեցրել է ավելի քան 22 հազար կազմակերպություն և անհատ ձեռնարկատեր, ընդ որում, դրանց առյուծի բաժինը իր գործունեությունը դադարեցրել է հենց հոկտեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին։ Բնականաբար, այս ամենը հանգեցնում է գործազրկության կտրուկ աճի, սոցիալական լարվածության ու աղքատության ավելացման։

Եվ իրավիճակն ավելի է բարդանում համատարած թանկացումներով, դրամի արժեզրկմամբ ու դրանց կողմնակի էֆեկտներով։ Ու այսպիսի պայմաններում հարց է առաջանում, թե ինչի՞ վրա է իշխանությունների հույսը։ Մանավանդ որ նրանք տնտեսության մեջ աճող անորոշությունների ու հոռետեսական տրամադրությունների պարագայում ոչ մի լուծում չեն առաջարկում։ Չնայած երկրի պետական պարտքն արդեն ահռելի չափերի է հասել, սակայն կառավարությունը զբաղված է միայն դրսից վարկեր վերցնելով։ Վարկային միջոցների ու «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամում հանգանակված գումարները պետբյուջե փոխանցելու հաշվին է, որ իրավիճակը դեռևս տանելի է։ Բայց, ինչպես կանխատեսում են մի շարք մասնագետներ, շատ շուտով կարող է ստեղծվել այնպիսի իրադրություն, երբ պետությունն ի վիճակի չի լինի կատարել քաղաքացիների նկատմամբ ստանձնած իր պարտավորությունները՝ ընդհուպ մինչև աշխատավարձերի և թոշակների վճարում։

Գործնական մակարդակում տեսանելի չէ, թե այս իրավիճակում իշխանություններն ինչպե՞ս են խթանելու երկրի տնտեսությունը, սակայն դա չի խանգարում, որ Նիկոլ Փաշինյանն ամպագոռգոռ հայտարարություն անի այն մասին, թե 2021 թվականը լինելու է մեր տնտեսական ամբիցիաների վերականգնման տարի: Բայց եթե երկրի կառավարումը տանուլ տված իշխանությունները 2020 թվականի ընթացքում ընդունակ չեղան որևէ ձևով վերականգնել երկրի տնտեսական ամբիցիաները, ապա ինչպե՞ս են տնտեսությունը նոր ռելսերի վրա դնելու արդեն այս տարի։ Ավելին՝ կշռադատված քայլերի փոխարեն իշխանություններն այնպիսի քաղաքականություն են վարում, որ միայն թե կարողանան գումարներ մուտքագրել բյուջե, իսկ թե ինչ կլինի տնտեսվարողների ու քաղաքացիների հետ դրանից հետո, նրանց շատ քիչ է հետաքրքրում։

Այդ է պատճառը, որ այս ծանր շրջափուլում քաղաքացիների համար հարկային նոր պարտավորություններ են ավելացնում, որոնցից հատկապես առանձնակի ծանր բեռ է դառնալու գույքահարկի բարձրացումը։ Իրական հարցերից թեման շեղելու և որպես իրավիճակային ելք ներկայացնելու համար կառավարությունը շոշափում է սահմանների բացման և տարածաշրջանում տրանսպորտային ուղիների ապաշրջափակման փաստարկը։ Բայց սահմանների բացման՝ տնտեսական առումով դրական նշանակությունը չափազանցված է։ Օրինակ՝ կառավարությունն ինչպե՞ս է տեղական արտադրողներին պաշտպանելու թուրքական էժան ապրանքների մրցակցությունից։

Հարցն այն է, որ առանց այն էլ ծանր վիճակում գտնվող տեղական արտադրողներն ուղղակի կարող են դուրս մղվել շուկայից։ Ընդհանուր առմամբ մեծաթիվ քաղաքացիներ, տրվելով իշխանությունների մանիպուլիացիաներին, դեռ լիովին չեն պատկերացնում, թե իրականում ինչ է կատարվում, բայց երբ տնտեսապես անելանելի իրավիճակում հայտնվեն, այդ ժամանակ էլ կգիտակցեն, որ Փաշինյանը տապալել է տնտեսությունը և կառավարումն ընդհանրապես։ Միայն թե արդեն շատ ուշ չլինի:

Արթուր Կարապետյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում