Խցանահան. ինչպես մարդկությունը սովորեց չկոտրել գինու շիշը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Հասկանալի է, որ գինին միշտ չէ, որ շշալցրել են: Մինչև ապակյա շշերի հայտնվելը այն պահեստավորվել է տակառներում և կճուճ-կարասներում: Ավելի ուշ, երբ գինին սկսել են շշալցնել, սկսել են շշերը խցանելու համար օգտագործել կաղնու կեղևից պատրաստված խցան՝ այնպես, որ խցանի մի մասը դրսում լինի (շամպայնի ներկայիս խցանի նման): Նման կերպ խցանը ձեռքով դուրս հանելը հեշտ է եղել: Այնուամենայնիվ, ելնելով խցանափայտի խնայողության պահանջից՝ շուտով սկսել են խցանները միչև վերջ խցկել շշերի պարանոցի մեջ՝ առանց վերին մասի: Հենց այդ ժամանակ էլ գինու շշի խցանը հանելու խնդիր է առաջացել, և այդ նպատակով սկսել են կիրառել բազմազան մեթոդներ: Օրինակ՝ ոմանք հարվածել են շշի հատակին, ոմանք թափահարել այն, ոմանք ծակել խցանը կամ այն հրել դեպի ներս, իսկ որոշներն էլ նախընտրել են ուղղակի կտրել կամ կոտրել շշի պարանոցը:

Հենց այդ ժամանակ էլ հայտնաբերվել է խցանահանը: Ճշգրիտ տվյալներ խցանահանի ստեղծողի մասին չեն պահպանվել, բայց պատմության մեջ խցանահանի մասին առաջին գրավոր հիշատակումը, որպես «պողպատե պտուտակ խցանը դուրս քաշելու համար», թվագրվում է 1681 թվականով: Խցանահանի համար տրված առաջին արտոնագիրը թվագրվում է 1795 թվականով և տրվել է բրիտանական նախարարներից մեկին՝ Սամյուել Հենշելին: Դրանից հետո՝ 1802 թվականին արտոնագրվել է առաջին մեկ լծականի խցանահանը: Դրա ստեղծողն է Էդվարդ Թոմփսոնը, որը բաժանել է խցանը հանելու գործընթացը մի քանի փուլերի: Իսկ ահա կողմնային լծակներով առաջին խցանահանը արտոնագրվել է այլ անգլիացու՝ Լանդի կողմից 1855 թվականին: Այս դեպքում լծակը գտնվել է վերևում:

Առաջին երկլծականի խցանահանը, որը օգտագործվում է նաև ներկայումս, արտոնագրել է անգլիացի Հիլլը 1888 թվականին: Այնուամենայնիվ, Հենշելի խցանահանը չի մոռացվել, և նույն տարում ամերիկացի Բաննետը արտոնագրել է նորարացված խցանահան, որին զոդված է շշի պարանոցին նստող հատուկ գլխադիր, որը թույլ է տալիս խցանահանը պտտել հեշտությամբ: Այնուամենայնիվ, որպես առավել հաջողված խցանահան, թերևս, պետք է համարել Հերբերտ Ալենի ստեղծած խցանահանը, որը ստեղծվել է 1979 թվականին և կոչվում է Screwpull: Այս դեպքում գաղափարն այն է, որ կարելի է խցանը շշից հանել առանց ֆիզիկական ջանքեր գործադրելու: Screwpullը արագորեն է ձեռք բերել ժողովրդականություն, քանի որ այն հեշտությամբ է մտցվում խցանի մեջ, այնուհետև հնարավորություն է տալիս հեշտությամբ հանել այն շշի պարանոցից: Ալենը այդ ամենի վրա կանգ չի առել և նախ՝ ստեղծել է այդ խցանահանի գրպանի տարբերակը, այնուհետև՝ լծակային տարբերակը:

Վերջինս թույլ է տալիս հեշտությամբ դուրս հանել խցանը՝ սեղմելով լծակը: Լծակային խցանահանները համատեղում են իրենց մեջ դիզայնը, պարզությունը և հարմարավետությունը: Ներկայումս խցանահանների որոշ վաղ մշակումներ զգալի քանակությամբ աճուրդի են հանվում: Բայց նրանց գինը պարզապես հարգանքի տուրք է իրենց տարիքին և եզակիությանը, քանի որ նրանք շատ առումներով են զիջում Screwpull խցանահանին:

Կամո Խաչիկյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում