Իսկ ինչպե՞ս են նախկինում միս աղացել. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Մսաղացի գյուտի համար մենք պարտական ենք Կարլ Դրեզին (1785-1851), չնայած այս գերմանացի գյուտարարը առավել շատ հայտնի է որպես մարդ, ով հորինել է հեծանիվը: Նրանից որոշ ժամանակ անց նմանատիպ մեխանիզմ է հորինել նաև ավստրիացի Պետեր Միտտերհոֆերը, որը փորձել է օգնել իր կնոջը: Ինչպես տեսնում ենք, մսաղացների պատմությունը սկսվել է միայն 19րդ դարի կեսերից, և այն հասանելի է դարձել յուրաքանչյուր ընտանիքի խոհանոցում շատ ավելի ուշ: Իսկ ինչպե՞ս են մարդիկ միս մանրացրել մինչև այդ հայտնագործությունը:

Պարզվում է, որ աղացած միս նախկինում ստացել են՝ օգտագործելով հատուկ դանակներ: Այն ունեցել է կիսաշրջանի ձև և երկու բռնակ: Դանակը պտտելով՝ հնարավոր է եղել աստիճանաբար միսը մանր կտրատել և ստանալ աղացած միս, սակայն, չնայած բոլոր ջանքերին, այնուամենայնիվ, ստացվել է բավականին կոպիտ աղացած միս: Նրբերշիկների արտադրության մեջ, երբ պահանջվում էր հսկայական քանակությամբ միս մանրացնել, օգտագործվել է հատուկ մեքենա, որի մեջ նման մի քանի դանակ վեր ու վար են արել փայտե հարթության վրա: Որպեսզի դանակներն ամեն անգամ խփեն մսի տարբեր կտորների, փայտե հարթությունն անընդհատ պտտվել է: Նման մեքենայով 25 կիլոգրամ միս կտրատելու համար պահանջվել է մոտ քառասուն րոպե: Սարքը աշխատել է էլեկտրական շարժիչով կամ ձիու օգնությամբ: Արդյունաբերական մասշտաբով միսը մանրացնելու ևս մեկ մեխանիզմ է գոյություն ունեցել: Դա եղել է պտտվող անոթ, որի վերին մասում տեղադրված են եղել մի քանի դանակներ, որոնք նույնպես պտտվել են իրենց առանցքի վրա: Նման սարքը ունակ է եղել միանգամից 62 կգ խոզի միս կամ 50 կգ տավարի միս վերածել մսի ֆարշի:

Այնուամենայնիվ, նախքան միսը անոթի մեջ դնելը, անհրաժեշտ է եղել այն վերածել փոքր կտորների: Տնային խոհանոցներում ևս եղել են նմանատիպ միս մանրացնող մեքենաներ, սակայն շատ ավելի ուշ: Այդ սարքերում հատուկ դանակները վերև-ներքև են շարժվել ձեռքի լծակի օգնությամբ: Եղել են նաև, այսպես կոչված, մսի «ջրաղացներ», որոնք ավելի շատ են նման եղել մեզ ծանոթ ժամանակակից մսաղացներին: Դա գլանաձև անոթում տեղադրված լիսեռ է եղել, որի վրա եղել են պողպատե ելուստներ: Լիսեռը պտտեցրել են բռնակով, որի արդյունքում ելուստները, որոնք տեղաբաշխված են եղել պարուրաձև, մսի կտորները մղել են դեպի անոթի ստորին և վերին հատվածում գտնվող դանակները: Այստեղ տարբերությունն այն է, որ ժամանակակից մսաղացների դեպքում միսը լցվում է ձագարի մեջ, իսկ աղացած միսը դուրս է գալիս ձագայրի նեղ ծայրից: Բացի այդ, եղել են նաև այնպիսի յուրահատուկ մեքենաներ, որոնք ունակ են եղել միսը կտրատել խորանարդիկներով:

Միսը մղվել է խաչաձև սրված դանակների վանդակի վրա, իսկ վանդակի կողքերից շարժվել են երկու դանակներ, որոնք էլ միսը վերածել են խորանարդիկների: Ի վերջո, չի կարելի չհիշատակել մսի մանրացման ձեռքի «սեղանային» մեքենան: Այդ սարքի մեջ մսի կտորը զսպանակային հրիչի օգնությամբ մղվել է կիսաշրջանաձև շեղբերով դանակի վրա: Այս մեքենան ունեցել է հնարավորություն կարգավորել կտրտվող մսի հաստությունը, և շատ հարմար է եղել խոզապուխտ, երշիկ պատրաստելու կամ անհրաժեշտ հաստության տապակի միս ստանալու համար: Հիմա, հասկանալի է, այդ գործը շատ ավելի հեշտացել է՝ շնորհիվ բազմատեսակ էլեկտրական մսաղացների և խոհանոցային կոմբայնների...

Կամո Խաչիկյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում