Արագ պատրաստվող լապշա. ինչո՞ւ են մարդիկ այն նախընտրում. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Լապշան մակարոնային ուտելիք է, որն իրենից ներկայացնում է խմորե նեղ, երկար շերտեր: Ուտելիքի հայրենիքը հանդիսանում է Չինաստանը: Պատրաստվում է ցորենի, բրնձի ալ յուրի և ջրի խառնուրդից: Լապշա են անվանում նաև ընդհանուր առմամբ մակարոնային արտադրանքը, օրինակ՝ վերմիշելը իտալական լապշան է, մակարոնը՝ խողովակավոր լապշան, և այլն։ Լապշա բառի ծագումնաբանությունը պարզ չէ: Ֆասմերի ստուգաբանական բառարանի համաձայն, լապշան ունի թուրքալեզու ծագում: Պ. Չերնիխի պատմաստուգաբանական բառարանով ենթադրվում է, որ «լապշա» բառը առաջացել է ռուսերեն «лакать» (լակել) բառից, այսինքն՝ շան պես լեզվով կում-կում լակել: Մեկ այլ ենթադրություն էլ կա, որ այդ բառը նշանակել է խմորի բարակ շերտ, որը մանրացված է ձեռքով: Աշխարհի ամենահին լապշան չինականն է և թվագրվում է մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակով:

Չինական խոհանոցում այն կոչվել է ռամեն, ուդոն, սոմեն, սոբա նուդլս (ցորենի լապշա՝ բանջարեղենով) և այլն, հայկական, ադրբեջանական, թուրքական խոհանոցներում դա կոչվել է արիշտա, իսկ մարիական խոհանոցում՝ լակշա: Արևելքից տեղափոխվելով Եվրոպա՝ լապշան բավականին տարատեսակներ է ստացել, մասնավորապես իտալական խոհանոցում, բայց ընդհանուր առմամբ այդ ամենը չի փոխել այդ ուտեստը։ Հետագայում լապշային նոր շունչ է տվել Թայվանի բնակիչ, ազգությամբ ճապոնացի Մոմոֆուկու Անդոն, որը հորինել է արագ պատրաստման լապշան: Ըստ պաշտոնական վարկածի, Անդոն հորինել է այդ ուտեստը, երբ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից անմիջապես հետո ցուրտ երեկոյան տեսել է մարդկանց երկար հերթը տաք լապշայի համար: Արագ պատրաստման լապշա պատրաստելու համար պարզապես պետք է դրա վրա եռացող ջուր լցնել, մի փոքր խառնել և սպասել մի քանի րոպե, սովորաբար լապշան համովացնելու նպատակով կոմպլեկտում լինում են զանազան համեմունքներ, ինչպես նաև ձիթայուղ: 1958 թվականին Անդոյի ընկերությունն աշխարհում առաջին անգամ արտադրել է արագ պատրաստման «Chikin Ramen» լապշա (ավանդական ճապոնական հավի մսի համով ռամեն ուտեստի հիմքի վրա):

Արագ պատրաստման լապշայի պատմության մեջ կարևոր կետ է եղել 1971 թվականը, երբ «Nissin» ընկերությունը ներկայացրել է «Cup Noodle» արագ պատրաստման նոր լապշան (այսինքն, ճապոներենից թարգմանաբար «ռամեն բաժակում») միանգամյա օգտագործման թեթև և անջրանցիկ տարայով։ Այս լապշան արդեն կարելի էր պատրաստել առանց որևէ ամանեղեն օգտագործելու՝ հենց իր տարողության մեջ։ Հետագայում սկսել են նաև բաժակով լապշային ավելացնել մրգաչրեր, որը հնարավորություն է տվել անգամ նույն բաժակում լապշայով ապուրներ պատրաստել։ Սկզբնապես արագ պատրաստման լապշան հանդիսացել է բացառիկ թանկարժեք ապրանք: Այն մոտ 6 անգամ ավելի թանկ է եղել, քան ավանդական սոբա և ուդոն լապշաները, բայց իրավիճակը ներկայում լրիվ հակառակն է:

Ներկայումս արագ պատրաստման լապշայի օգտագործումը անգամ տնտեսական ցուցանիշ է: 2005 թվականին Թայլանդն սկսել է հրատարակել «Mama Noodles» ինդեքսը, որը ցույց է տալիս այդ լապշայի սպառումը: Եթե մարդիկ չեն կարող իրենց թույլ տալ թանկ սնունդ, դա հանգեցնում է արագ պատրաստման լապշայի սպառման ավելացմանը: 2000 թվականին Ճապոնիայում իրականացված կարծիքի հարցումները պարզել են, որ արագ պատրաստման լապշան ճապոնացիները համարում են 20-րդ դարի ճապոնական հիմնական գյուտը:

Կամո Խաչիկյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում