«Փաստ» օրաթերթը գրում է

kommersant.ru-ն «Բաքուն չի հասկանում Երևանի ցավը. գերիներին Հայաստանին չվերադարձնելու Ադրբեջանի ցանկությունը բարդացնում է Մոսկվայի կյանքը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովը մայիսի 6-ին Երևանում բանակցություններ է վարել իր հայ գործընկեր Արա Այվազյանի և վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ։ Այցի հաջողությունը կարելի է համարել երկու երկրների կառավարությունների միջև կենսաբանական անվտանգության հարցերի վերաբերյալ փոխըմբռնման հուշագրի ստորագրումը:

Փաստաթուղթը նախատեսում է ոչ միայն երկու երկրների համագործակցություն կենսաբժշկական ոլորտում, այլ նաև հնարավորություն Ռուսաստանի առողջապահության և պաշտպանության նախարարությունների մասնագետներին այցելել Հայաստանում գործող՝ Պենտագոնի փողերով ստեղծված կենսալաբորատորիա: Սակայն դա չէր գլխավոր խնդիրը: Ադրբեջանից հայ գերիների վերադարձի խնդիրը դեռ փակված չէ: Սերգեյ Լավրովի հետ հանդիպմանը Արա Այվազյանը դա անվանել է «կարևոր խնդիր» և կոչ արել «ապահովել, որ Ադրբեջանը վերադարձնի բոլոր ռազմագերիներին և բռնի կալանավորված անձանց»: «Այդ խնդիրը պետք է հնարավորինս արագ լուծվի, ինչի մասին վկայում են նաև միջազգային մարդասիրական իրավունքի շարունակական զանգվածային խախտումների մասին բազմաթիվ տվյալները», - ասել է Այվազյանը:

Մայիսի 4-ին՝ Ռուսաստանի արտգործնախարարի այցից առաջ, Լեռնային Ղարաբաղում ռուսական խաղաղապահ զորախմբի հրամանատար Ռուստամ Մուրադովը Ադրբեջանից երեք ռազմագերի էր բերել: Մնացած գերիների մասով շարժ չկա: Մինչդեռ այդ հարցով անգամ Բաքվի և Երևանի բերած թվերը չեն համապատասխանում միմյանց: Հայաստանի արտգործնախարարությունում «Կոմերսանտի» զրուցակիցն ասել է, որ, ըստ Երևանի գնահատականների, շուրջ 200 մարդ է մնում գերության մեջ: Միևնույն ժամանակ, հաստատված է համարվում 72 մարդու դեպքը, իսկ 48-ի դեպքում Ադրբեջանը հրաժարվում է հաստատել: Մնացած գերիների մասով դեռ 100 %-ոց տեղեկատվություն չկա՝ շարունակվում է տվյալների հավաքումը: Ադրբեջանի նախագահի աշխատակազմի՝ «Կոմերսանտի» աղբյուրը նշել է, որ այժմ Ադրբեջանում կա 59 մարդ: Նրա խոսքով, նրանք գերիներ չեն, այլ մարդիկ են, որոնք բերման են ենթարկվել ռազմական գործողությունների ավարտից հետո:

«Եղել է զինադադար և Հայաստանի կապիտուլ յացիա: Դրանից հետո են այդ մարդիկ մտել Ադրբեջան: Նրանք դիվերսանտներ և ահաբեկիչներ են, և մենք էլ նրանց հետ վարվում ենք համապատասխանաբար և դատելու ենք: Ապագայում տեսականորեն հնարավոր է նաև փոխանակում», ասել է աղբյուրը: «Կոմերսանտին» տված հարցազրույցում ինչպես ռուսական, այնպես էլ հայկական կողմի դիվանագետները ասել են, որ Բաքվի կողմից պահվող անձինք արդեն սակարկությունների առարկա են դարձել: Նրանց խոսքերով, Ադրբեջանը փորձում է նրանց ազատ արձակումը պայմանավորել իր պահանջների կատարմամբ: Որպես կանոն, դրանք վերաբերում են տարածքային խնդիրներին: Այսպիսով, իրազեկ աղբյուրը «Կոմերսանտին» տեղեկացրել է, որ ադրբեջանական կողմը բարձրացրել է Շուշի-Կարմիր Շուկա ճանապարհը իր վերահսկողությանը հանձնելու հարցը, որն այժմ վերահսկվում է ռուս խաղաղապահների և հայ զինվորականների կողմից: Ճանապարհի նկատմամբ վերահսկողությունը մեծապես կնպաստի Ադրբեջանի հասանելիությանը Շուշի:

Ինչպես նշել են «Կոմերսանտի» աղբյուրները, Բաքուն բարձրացրել է նաև կալանավորված անձանց փոխանակելու հարցը Ղարաբաղի Ղազախի շրջանի մի շարք գյուղեր վերադարձնելու դիմաց: Այնուամենայնիվ, առայժմ որևէ հարցի լուծում դեռ չկա: Հայաստանը հույս ունի, որ Մոսկվան կօգնի լուծել գերիների խնդիրը: «Սա խաղաղության երաշխավորի հեղինակության հարցն է: Հուսով ենք, որ մեր դաշնակիցը և Ադրբեջանի ռազմավարական գործընկերը կհամոզի նրանց կատարել դա», -«Կոմերսանտին» ասել է հայ բարձրաստիճան դիվանագետը: Վերջերս ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ռուս, ֆրանսիացի և ամերիկացի համանախագահներ Իգոր Պոպովը, Ստեֆան Վիսկոնտին և Էնդրյու Շոֆերն են կոչ արել բոլոր բռնի պահվողներին հանձնել Երևանին:

Այդ մասին առանձին խոսել է նաև ԱՄՆ-ի պետքարտուղար Էնթոնի Բլինկենը. «Մենք երկու կողմերին կոչ ենք անում ավարտին հասցնել և արագ ավարտել բոլոր գերիների, կալանավորվածների և զոհվածների մասունքների փոխանակումը, ինչպես նաև կատարել կալանավորվածների նկատմամբ մարդկային վերաբերմունք ցուցաբերելու պարտավորությունները»: Երևանում, սակայն, գրեթե վստահ են, որ գերիները տուն չեն վերադառնա մինչև հունիսի 20-ին նախատեսված արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունները: Սերգեյ Լավրովը այս և այլ խնդիրները կկարողանա քննարկել հաջորդ շաբաթ ադրբեջանական կողմի հետ հանդիպմանը. Ռուսաստանի արտգործնախարարը Բաքու կայցելի մայիսի 10-ին: Մոսկվան շահագրգռված է, որ առավել հրատապ խնդիրները հնարավորինս շուտ լուծվեն:

Առաջին հերթին՝ առանց դրանց կարգավորման դժվար է շարժվել դեպի համապարփակ խաղաղության պայմանագրի իրականացմանը, որը նախատեսում է տարածաշրջանում հաղորդակցության ապաշրջափակում Ադրբեջանի և Հայաստանի սերտ փոխգործակցության միջոցով: Չնայած պարոն Լավրովը նշել է, որ տարածաշրջանում տրանսպորտային և տնտեսական կապերի ապաշրջափակման խնդիրները «հաջողությամբ իրականացվում են», բայց գործը դեռ չի հասել կոնկրետ նախագծերի: Երկրորդ հերթին՝ Բաքվի և Երևանի միջև հարաբերությունների շարունակական լարվածությունը Ռուսաստանին չի օգնում իրականացնել այնպիսի ծրագրեր, որոնք նախատեսում են Ադրբեջանի մերձեցմանը այնպիսի ինտեգրացիոն միավորումների հետ, ինչպես ԵԱՏՄ-ն և ՀԱՊԿ-ը:

Հայաստանը մասնակցում է երկու միություններին էլ, և վերջերս արգելափակել է Ադրբեջանի վարչապետ Ալի Ասադովի՝ որպես հյուր հրավերը Կազանում ապրիլի 29-ին կայացած Եվրասիական միջկառավարական խորհրդի նիստին: ԵԱՏՄ-ում որոշումներն ընդունվում են կոնսենսուսով։ Միևնույն ժամանակ, Կազանի համաժողովին մասնակցել է ԵԱՏՄ անդամ չհանդիսացող Տաջիկստանի վարչապետ Կոհիր Ռասուլզոդան:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում