«Պատերազմի, պոպուլիզմի ու նախկինների կողմից հողերը հանձնելու մասին»․ Վարուժան Բաբաջանյան

Պատերազմը թանկ «հաճույք» է բոլոր կողմերի համար՝ թե մարդկային, թե ֆինանսական կորուստների առումով։ Նախկինում պատերազմի փորձեր բազմիցս եղել են, սակայն ռազմական գործողությունները լայնածավալ պատերազմի չեն վերածվել թե դիվանագիտական ջանքերի շնորհիվ, թե ռազմական բալանսի համադրելիության պատճառով։ Պատահական չէր Տեր-Պետրոսյանական թեզը՝ բանակցել և խնդիրը լուծել այն ժամանակ, քանի դեռ ռազմական բալանսը ի օգուտ Հայաստանի է։

 

Թշնամու համար բացարձակապես միևնույնն է, թե հակառակորդ պետության ղեկավարներից ում օրոք ռազմական և դիվանագիտական բալանսը կփոխվի ի օգուտ իրեն․ պատերազմը ռեսուրսները և արտաքին դիվանագիտական ճակատում կատարվող աշխատանքները նրբորեն համադրելու արվեստն է, ինչի արդյունքում դու կարողանում ես հաղթանակ կորզել։ Այստեղ ճաշակի հարց չկա՝ տարածքային վեճը ի օգուտ քեզ լուծել Լևոնի, Ռոբերտի, Սերժի, թե Նիկոլի օրոք։ Պատերազմը անկայունությունների շղթա է․ որտեղ վրիպեց դիմացինդ՝ գրոհում ես այդ ուղղությամբ։

Այդ շղթան ընդհատվում է նաև այն ժամանակ, երբ դու հայտարարում ես, թե սկսում ես զրոյական կետից։ Դա ուղիղ ապտակ է միջազգային ատյաններին՝ ձեր երեսուն տարուց ավել արված աշխատանքը պո ֆիգ․․․

 

Օրինակ՝ ապրիլյան պատերազմի ժամանակ ակնհայտորեն միջազգային հանրության համակրանքը Հայաստանի կողմից էր, անգամ այն աստիճանի, որ ԲիԲիՍի հեռուստաալիքով միաժամանակ ուղիղ եթեր էին տրամադրում Ադրբեջանի և Արցախի ԱԳ նախարարներին, ոչ թե Ադրբեջանի ու Հայաստանի։ Այդ օրերին բանակը դիմադրեց այնքան, որ քարոզչական ու արտաքին ճակատները իրենց գործը անեն, և կռիվը դադարեց։

 

Այո, անցյալի կուտակված սխալները կարող են որոշակի ազդեցություն ունենալ հաջորդ ճակատամարտերի ելքի վրա, սակայն իրականությունը հետևյալն է՝ նախորդ բոլոր ղեկավարները քեզ հանձնել են իրավիճակ, երբ փաստացի ունեցել ենք անվտանգության հսկայական գոտի՝ ՀՀ սուվերեն տարածքից անդին և Արցախը՝ կրկին հսկայական անվտանգային գոտիով։ Կարգավիճակը և բանակցային նրբերանգները, ով ինչ է խոսել ու բանակցել՝ դա օրվա իշխանության խնդիրն է, կարևորը քեզ հանձնել են բոլորովին այլ իրավիճակ։ Դու նախորդ իշխանություններից, հանրային ճնշմամբ, ուժով խլել ես այդ իրավիճակի ելքը վճռելու պատասխանատվությունը, հետևաբար որևէ մեկին իրավունք չունես մեղադրելու․ փաստն այն է, որ նրանց օրոք իրավիճակը եղել է ի օգուտ հայկական կողմի։

 

Հետևաբար, նախկինների կողմից հողերը հանձնված լինելու տգետ մանիպուլիացիան որոշակի զանգվածների մոտ կարող է էյֆորիա առաջացնել, բայց բանական մարդկանց մոտ խղճահարություն է առաջացնում Նիկոլի ու իր անբաշար իշխանավորների նկատմամբ։

 

Պոպուլիստական վարչակարգերը, որպես կանոն, կենսունակ չեն պատերազմների ժամանակ։ Օրինակ՝ խուսափում են բիրտ ուժ կիրառել մոբիլիզացիայի ժամանակ, որովհետև պոպուլիզմին դեմ է մտրակի կիրառությունը։ Պատերազմը ոչ պոպուլյար որոշումների մի ամբողջ շղթա է, և որտեղ որոշումներ ստորագրելիս հապաղեցիր կամ ձեռքդ դողաց՝ վերջդ գալիս է։ Այդպես եղավ նաև մեր ողբերգական պատերազմի ժամանակ։

 

Փաշինյանը խոստովանել է, որ պատերազմի սկզբից կամ կեսից չգնաց ցավոտ զիջումների ճանապարհով պատերազմը դադարեցնելու, որպեսզի չվաստակի հող հանձնողի և դավաճանի պիտակ։ Արդյունքում՝ երկար ձգվող մղձավանջային պատերազմը մեզանից խլեց ևս մի քանի հազար մեր երեխաների կյանք։ Ոչ պոպուլիստ ղեկավարը այդ պահին իր վրա կվերցներ պատասխանատվությունը, ուղերձով կդիմեր ժողովրդին, կասեր, որ իր համար թանկ է մեր յուրաքանչյուր երեխայի կյանքը և կգնար թեկուզ այն լուծմանը, որը ունենք այսօր։ Այո, հրապարակը այդ մարդուն կդարձներ քավության նոխազ, նրան կհայհոյեին մինչև հազար պորտ, բայց արդյունքում մենք առավել քիչ թվով զոհեր կունենայինք։

 

Պոպուլիզմի ու կեղծ հերոսության, Սերժից տարբերվելու և հաղթող հրամանատարի պիտակ վաստակելու՝ Փաշինյանի հիվանդագին մարմաջը հայ ժողովրդի համար արժեցավ այս թշվառության և գլխիկոր գոյության գինը։

 

Նիկոլ, դու իշխանություն ես վերցրել այն վարորդի տրամաբանությամբ, ով ասում է՝ ես խմած ժամանակ ավելի լավ եմ քշում, բայց, որպես կանոն, վթարի է ենթարկվում՝ խլելով անմեղ ուղևորների կյանքը։ Դու ոչ միայն խմած նստել ես ղեկին, այլև աջ ու ձախ մեղադրում ես, որ նախորդ վարորդը մեքենայի արգելակները լավ չի սարքել, յուղը մի լիտր պակաս է լցրել ու փողը լափել է․․․ Էն սաղ հեչ, որ դու քշել չգիտես ու խմած ես․․․

Այժմ էլ, շահարկելով նախկինների նկատմամբ հանրության բնական ու անբնական հակակրանքները, շարունակում ես այդ նույն մեքենան վարել հարբած, առանց արգելակները կարգավորելու, առանց յուղը չափելու։ Արդյունքում շարժիչը, էլեկտրական համակարգը, ամեն ինչ, շարքից դուրս է եկել, և մեքենան շուտով կդառնա մետաղի ջարդոն․․․

 

Իսկ դուք, Նիկոլին պաշտպանողներ, ձեր երեխաներին նստեցնում եք մի երթուղային տաքսի, որի վարորդը հարբած է ու վարորդական իրավունք չունի․․․ Բայց վստահ եղեք՝ վթարից հետո ծնկաչոք կխոնարհվի ու կխնկարկի զոհվածների հիշատակը․․․

Այդպիսի բան է էժան պոպուլիզմը․․․